Lilia bulwkowata
| Lilia bulwkowata | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | liliowce |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | liliowate |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | lilia |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | lilia bulwkowata |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Lilium bulbiferum L. Sp. pl. 1:302. 1753 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
||||||||||||||||||||||||||||||||
Lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum L.) – gatunek rośliny z rodziny liliowatych.
Spis treści |
[edytuj] Rozmieszczenie geograficzne
Występuje wyłącznie w górach Europy: w Alpach, Karpatach Zachodnich, Sudetach i Rudawach. W Polsce w stanie naturalnym jest bardzo rzadki, rośnie na nielicznych stanowiskach w Karpatach (na Pogórzu Spisko-Gubałowskim i Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej) i w Sudetach (w Kotlinie Kłodzkiej). Występuje też na kilku stanowiskach w Sudetach poza Kotliną Kłodzką, w Pieninach, Gorcach, Beskidzie Wyspowym, Beskidzie Makowskim oraz w północnej i zachodniej Polsce, ale są to stanowiska antropogeniczne[2]. Status gatunku w polskiej florze: kenofit.
[edytuj] Morfologia
- Łodyga
- Pojedyncza, gruba i sztywna łodyga wyrasta z cebuli w dobrych warunkach nawet do 100 cm wysokości, w stanie naturalnym zwykle nie przekracza 50 cm. Jest gęsto obrośnięta liśćmi, nakrapiana i owłosiona dołem.
- Liście
- Wyrastają skrętolegle na łodydze. Mają lancetowaty kształt, są całobrzegie, bezogonkowe, 3-7 nerwowe. Bardzo charakterystyczną cechą jest wyrastanie w kątach tych liści bulwek – rozmnóżek.
- Kwiaty
- Na wierzchołku łodygi wyrastają bardzo duże kwiaty o pomarańczowej barwie. Mogą osiągać średnicę 10 cm. Na jednej roślinie może być jeden lub kilka kwiatów tworzących baldach. Każdy kwiat składa się z 6 działek, wewnątrz posiadających ciemniejsze cętki, 6 pręcików i 1 słupek. Zdarzają się łodygi bezkwiatowe.
- Owoc
- Torebka.
[edytuj] Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina, geofit cebulkowy.. Kwitnie od czerwca do lipca, zapylana jest przez owady. Kwiaty nie pachną, ale zwabiają owady swoim dużym, barwnym kwiatem. Jesienią cześć nadziemna obumiera, ale pod ziemią przetrwają jej cebulki, z których na wiosnę wyrastają nowe pędy. Za pomocą rozmnóżek lilia może się rozmnażać wegetatywnie. Bulwki te dojrzewają we wrześniu, odpadają od rośliny i zimują w ziemi. Na wiosnę wyrastają z nich nowe rośliny. Od tych bulwek pochodzi nazwa rośliny.
- Siedlisko
- Rośnie na brzegach łąk i pastwisk, miedzach śródpolnych, ugorach, przy drogach i na polanach śródleśnych. W Sudetach występuje głównie w murawach bliźniczkowych i ciepłolubnych.
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n= 24.
- Cechy fitochemiczne
- Roślina trująca.
[edytuj] Zmienność
- Lilium bulbiferum L. var. bulbiferum – odmiana nominalna, wytwarzająca bulwki, rośnie głównie dziko
- Lilium bulbiferum L. var. chaixii (Elwes) Stoker (syn. Lilium chaixii Elwes)
- Lilium bulbiferum L. var. croceum (Chaix) Pers. (syn. Lilium croceum Chaix) – nie wytwarza bulwek, często uprawiana w ogródkach
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta w Polsce od 2004 ścisłą ochroną gatunkową. Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest jej zbieranie przez amatorów pięknych roślin. Posiada bowiem jedne z największych kwiatów wśród naszych krajowych, dziko rosnących roślin. Zagrożona jest także zmianą tradycyjnych sposobów użytkowania łąk kośnych, na których występuje.
Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[4] w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R).
[edytuj] Zastosowanie
Jest uprawiana, jako roślina ozdobna w licznych odmianach. W uprawie, gdzie zapewnione ma optymalne warunki rozwoju osiąga większe rozmiary i piękniejsze kwiaty, niż w warunkach naturalnych. W uprawie nie rozmnaża się jej przez nasiona, lecz wegetatywnie przez cebulki.
[edytuj] Obecność w kulturze
- Lilia jest jednym z ulubionych motywów sztuki ludowej na Podhalu i Orawie.
- Lilia jest również częstym motywem w heraldyce i harcerstwie.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-07-28].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
[edytuj] Bibliografia
- Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). WSiP, 1988. ISBN 83-02-00872-9.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
