Polska Czerwona Księga Roślin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Polska czerwona księga roślin – wybór taksonów roślin (ogromna większość w randze gatunku) zagrożonych na terenie Polski wyginięciem, a także tych, które już wyginęły. Obejmuje paprotniki i rośliny nasienne występujące w XIX i XX wieku na terenie Polski, w jej obecnych granicach. Kolejne wydania księgi obejmują coraz bardziej obszerny wykaz gatunków, zbliżając jej zawartość do Czerwonej listy roślin i grzybów Polski[1], stanowiącej pełny rejestr gatunków zagrożonych wraz z ich klasyfikacją do odpowiednich kategorii zagrożenia.

Pierwsze książkowe wydanie polskiej czerwonej księgi roślin ukazało się w 1993 r.[2] Księga ta zawierała opisy 206 taksonów, w tym 34 wymarłych. Drugie wydanie ukazało się w 2001 r.[3] i dotyczy już 296 taksonów. Liczba ta stanowi 58% gatunków zagrożonych w naszej florze (zgodnie z Czerwoną listą) oraz 15% gatunków flory roślin naczyniowych Polski.

Klasyfikacja kategorii zagrożenia jest analogiczna do kategorii ustalonych przez Światową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) w 1994 r. (nie uwzględnia zmian wprowadzonych przez IUCN w kryteriach i klasyfikacji w 2001 r.).

Wykaz taksonów opisanych w Polskiej czerwonej księdze roślin[edytuj | edytuj kod]

Podział na grupy w kolejności według malejącego stopnia zagrożenia.

EX (extinct) - w Polsce całkowicie wymarłe lub EW (extinct in wild) - wymarłe w naturze (38)[edytuj | edytuj kod]

  1. czosnek sztywny
  2. dereń szwedzki
  3. dichostylis Michela - odnaleziona ponownie w 2003 r. na Dolnym Śląsku[4]
  4. goździk lśniący
  5. goździk łysy
  6. jezierza najcieńsza
  7. karmnik nadmorski
  8. kosaciec trawolistny EW - uprawiany w ogrodach
  9. koślaczek stożkowaty - odnaleziony w 2009 r. w Dolinie Odry[5]
  10. lnicznik właściwy
  11. ludwigia błotna (płytek błotny)
  12. marsylia czterolistna
  13. muchotrzew trwały
  14. nerecznica Villara
  15. nasięźrzał wielolistny
  16. niezapominajka smukła
  17. obione szypułkowa
  18. oczeret amerykański
  19. pęczyna wodna
  20. pierwiosnka bezłodygowa EW - reintrodukowana w okolicach Łańcuchowa na Lubelszczyźnie
  21. pierwiosnka długokwiatowa
  22. pięciornik płonny - odnaleziony ponownie w 2008 r. na dwóch stanowiskach na Dolnym Śląsku[potrzebne źródło]
  23. podejźrzon lancetowaty
  24. przetacznik stokrotkowy - odnaleziony w 2009 r. w Karkonoszach[6]
  25. rdestnica zabarwiona
  26. sasanka zwyczajna
  27. sit torfowy
  28. sitniczka drobna - gatunek odnaleziony w 2010 r. na kilku stanowiskach na Lubelszczyźnie[7]
  29. sodówka nadmorska
  30. starzec cienisty EW - w 1993 r. jedyny osobnik został przeniesiony do ogrodu eksperymentalnego przy Tatrzańskiej Stacji Terenowej Instytutu Ochrony Przyrody PAN, gdzie po kilku latach udało się go rozmnożyć[8]
  31. storczyk cuchnący - odnaleziony w 2003 r. w Dolinie Narwi i w 2006 r. w Kotlinie Sandomierskiej[9] [10]
  32. storczyk trójzębny - odnaleziony w 2012 r. w powiecie gryfińskim (woj. zachodniopomorskie)[11]
  33. śmiałek szczeciniasty
  34. turzyca drobnozadziorkowa
  35. turzyca wyciągnięta
  36. uwroć wodna - odnaleziona w 2003 r. na Dolnym Śląsku[4]
  37. warzucha polska EW - rośnie na stanowiskach zastępczych
  38. widliczka szwajcarska

CR (critical) - krytycznie zagrożone (74)[edytuj | edytuj kod]

  1. aldrowanda pęcherzykowata
  2. babka pierzasta
  3. bylica pontyjska
  4. ciemiężyca czarna (ciemierzyca czarna)
  5. cyklamen purpurowy
  6. czechrzyca (trybulka) grzebieniowa
  7. czosnek kulisty
  8. dyptam jesionolistny
  9. fiołek bagienny
  10. fiołek torfowy
  11. gałuszka kulecznica
  12. gęsiówka uszkowata
  13. irga kutnerowata
  14. jaskier illiryjski
  15. języczka syberyjska
  16. kaldezja dziewięciornikowata
  17. karmnik ościsty
  18. kiksja zgiętoostrogowa
  19. kotewka orzech wodny
  20. kręczynka jesienna
  21. kropidło Lachenala
  22. lindernia mułowa
  23. łoboda zdobna
  24. macierzanka wczesna
  25. mannica nadmorska
  26. mieczyk błotny
  27. miłek szkarłatny
  28. miodokwiat krzyżowy
  29. mniszek pieniński
  30. mokrzyca szczeciolistna
  31. nadbrzeżyca nadrzeczna
  32. okrzyn jeleni
  33. oman niemiecki
  34. ostnica piaskowa
  35. perłówka orzęsiona
  36. perz sitowy
  37. pierwiosnka omączona
  38. podejźrzon marunowy
  39. podejźrzon pojedynczy
  40. podejźrzon wirginijski
  41. ponikło maleńkie
  42. poryblin kolczasty
  43. przetacznik wczesny
  44. przewiercień cienki
  45. przymiotno alpejskie
  46. przytulia sudecka
  47. rdestnica błyszcząca
  48. rdestnica gęsta
  49. rdestnica nitkowata
  50. rdestnica podługowata
  51. rogownica alpejska
  52. rozrzutka alpejska
  53. rozrzutka brunatna
  54. rozchodnik owłosiony
  55. różanecznik żółty
  56. rzeżucha rezedolistna
  57. saussurea wielkogłowa
  58. selery węzłobaldachowe
  59. sierpik różnolistny
  60. skalnica śnieżna
  61. storczyk błotny
  62. storzan bezlistny
  63. szachownica kostkowata
  64. szafirek miękkolistny
  65. tłustosz pospolity dwubarwny
  66. traganek zwisłokwiatowy
  67. turzyca czarna
  68. turzyca patagońska
  69. turzyca stopowata
  70. turzyca żytowata
  71. wełnianka delikatna
  72. widlicz (widłak) Isslera
  73. zmienka górska
  74. żmijowiec czerwony

EN (endangered) - zagrożone (59)[edytuj | edytuj kod]

  1. brzeżyca jednokwiatowa
  2. brzoza karłowata
  3. brzoza niska
  4. buławnik czerwony
  5. cebulica dwulistna
  6. chamedafne północna
  7. dąb omszony
  8. dziurawiec wytworny
  9. dzwonek brodaty
  10. dzwonek karkonoski
  11. elisma wodna
  12. głodek mroźny
  13. gnidosz sudecki
  14. groszek szerokolistny
  15. jarząb szwedzki
  16. jeżogłówka pokrewna
  17. kruszczyk drobnolistny
  18. kukuczka kapturkowata
  19. stoplamek krwisty żółtawy (kukułka krwista żółtawa)
  20. stoplamek Ruthego (kukułka Ruthego)
  21. lobelia jeziorna
  22. łoboda nadbrzeżna
  23. malina moroszka
  24. ostrołódka polna
  25. ostrzew rudy
  26. ponikło wielołodygowe
  27. potrostek alpejski
  28. przesiąkra okółkowa
  29. przetacznik zwodny
  30. przygiełka brunatna
  31. przytulia stepowa
  32. pszonacznik wschodni
  33. selery błotne (pęczyna błotna)
  34. sit trójłuskowy
  35. skalnica torfowiskowa
  36. skalnica zwodnicza
  37. starodub łąkowy
  38. storczyk drobnokwiatowy
  39. storczyk samiczy
  40. stulisz miotłowy
  41. szczodrzeniec zmienny
  42. szyplin jedwabisty
  43. tojad niski
  44. traganek wytrzymały
  45. turzyca kulista
  46. turzyca skalna
  47. turzyca wąskolistna
  48. wawrzynek główkowy
  49. wątlik błotny
  50. wełnianeczka alpejska
  51. wełnianeczka darniowa
  52. widlicz (widłak) cyprysowy
  53. wiechlinostrzewa fioletowa (wiechlina fioletowa)
  54. wieczornik śnieżny
  55. wierzba borówkolistna
  56. wierzba lapońska
  57. wywłócznik skrętoległy
  58. zanokcica ciemna
  59. zanokcica klinowata
  60. zanokcica serpentynowa
  61. zaraza goryczelowa

VU (vulnerable) - narażone (101)[edytuj | edytuj kod]

  1. babka górska
  2. babka nadmorska
  3. brzoza ojcowska
  4. brzoza Szafera
  5. centuria nadbrzeżna
  6. cibora żółta
  7. cis pospolity
  8. czarcikęsik Kluka
  9. czosnek syberyjski
  10. dwulistnik muszy
  11. dziewanna austriacka
  12. dziewięćsił popłocholistny
  13. dzwonek piłkowany
  14. głodek kutnerowaty
  15. gnidosz Hacqueta
  16. goździk siny
  17. grążel drobny
  18. groszek pannoński
  19. groszek wielkoprzylistkowy
  20. grzybienie północne
  21. grzybieńczyk wodny
  22. jałowiec sabiński (jałowiec sawina)
  23. jarząb nieszpułkowy
  24. jastrzębiec włosisty
  25. karmnik bezpłatkowy
  26. kokorycz drobna (kokorycz skąpokwiatowa)
  27. kosaciec bezlistny
  28. kostrzewa ametystowa
  29. kostrzewa makutrzańska
  30. kostrzewa nibyowcza
  31. kruszczyk połabski
  32. kukułka bzowa (storczyk bzowy)
  33. len austriacki
  34. len włochaty
  35. lepnica drobnokwiatowa
  36. lipiennik Loesela
  37. lnica wonna
  38. marzyca czarniawa
  39. nadwodnik naprzeciwlistny
  40. nadwodnik okółkowy
  41. nadwodnik sześciopręcikowy
  42. nadwodnik trójpręcikowy
  43. nawrot czerwonobłękitny
  44. niezapominajka wczesna
  45. obrazki plamiste
  46. obuwik pospolity
  47. oczeret sztyletowaty
  48. oset klapowany
  49. ostnica Jana
  50. ostnica powabna
  51. ostrołódka Hallera
  52. owsica spłaszczona
  53. pajęcznica liliowata
  54. piaskowiec trawiasty
  55. pięciornik drobnokwiatowy
  56. pięciornik śląski
  57. poryblin jeziorny
  58. posłonek skalny
  59. przytulia małopolska
  60. przytulia trójdzielna
  61. pszonak pieniński
  62. rezeda mała
  63. róża francuska
  64. rukiew drobnolistna
  65. rupia morska
  66. sasanka słowacka
  67. sasanka wiosenna
  68. sesleria Bielza
  69. sosna drzewokosa
  70. skalnica bazaltowa
  71. skalnica zwisła
  72. sparceta górska
  73. starzec wielkolistny
  74. storczyk blady
  75. storczyk purpurowy
  76. sybaldia rozesłana
  77. szyplin zielny
  78. tawuła średnia
  79. tojad lisi
  80. tojad maniński
  81. tojad morawski
  82. tojad sudecki
  83. tojad wiechowaty
  84. tojad wschodniokarpacki
  85. traganek jasny
  86. turzyca dacka
  87. turzyca delikatna
  88. turzyca Lachenala
  89. turzyca luźnokwiatowa
  90. turzyca oścista
  91. turzyca pchla
  92. turzyca strunowa
  93. turzyca szczupła
  94. turzyca życicowa
  95. warzucha tatrzańska
  96. wielosił błękitny
  97. wilczomlecz pstry
  98. wiśnia karłowata (wisienka stepowa)
  99. włosienicznik pędzelkowaty
  100. zaraza oleśnikowa
  101. zdrojek błyszczący (zdrojek źródlany)

LR (low risk) - gatunki niskiego ryzyka (21)[edytuj | edytuj kod]

  1. bylica skalna
  2. chaber Kotschyego
  3. ciemiernik czerwonawy
  4. czeremcha skalna
  5. konietlica syberyjska
  6. krwawnica wąskolistna
  7. ostrożeń siedmiogrodzki
  8. przymiotno jednokoszyczkowe
  9. przymiotno węgierskie
  10. przytulia szorstkoowockowa
  11. pszeniec biały
  12. rutewnik jaskrowaty
  13. sasanka otwarta
  14. szczwoligorz tatarski (pochwiasty)
  15. turzyca bagienna
  16. turzyca bladozielona
  17. turzyca poznańska
  18. turzyca zgrzebłowata
  19. wiechlina granitowa
  20. wyblin jednolistny
  21. zarzyczka górska

DD (data deficient) - stopień zagrożenia trudny do określenia z braku danych (2)[edytuj | edytuj kod]

  1. krwawnik wyprostowany - stwierdzony w 1969 r. na Hali Tomanowej w Tatrach
  2. wiechlina szlachetna

Liczby te oczywiście nie są ostateczne. W miarę opracowywania danych na temat kolejnych gatunków zagrożonych i upływu czasu powodującego zmiany stopnia zagrożenia i stanu wiedzy zasobach roślin w środowisku - spodziewać się należy, że kolejne wydania księgi będą coraz bardziej obszerne.

Tworzenie i aktualizowanie księgi ma duże znaczenie nie tylko w zakresie związanym z porządkowaniem wiedzy naukowej o florze Polski, ale jest przydatne w działaniach związanych z ochroną przyrody oraz w szeroko pojętej edukacji przyrodniczej.

Przypisy

  1. Zarzycki K. Mirek Z.: Red list of plants and fungi in Poland. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  2. Kaźmierczakowa R. (red.) Zarzycki K.: Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1993. ISBN 83-85444-23-8.
  3. Zarzycki K. (red.) Kaźmierczakowa R.: Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
  4. 4,0 4,1 Z. Kącki, Z. Dajdok, E. Szczęśniak 2003. Czerwona lista roślin naczyniowych Dolnego Śląska. - In: Z. Kącki (ed.), Zagrożone gatunki flory naczyniowej Dolnego Śląska. - Instytut Biologii Roślin U. Wr., PTOP "pro Natura", Wrocław, p. 9-64.
  5. Pluciński P. 2010. Ponowne odkrycie koślaczka stożkowatego Anacamptis pyramidalis - gatunku uznanego za wymarły w Polsce. Rediscovery of pyramidal orchid Anacamptis pyramidalis - a species of orchid recognized as extinct in Poland. Przegląd Przyrodniczy XXI, 1:3-7.
  6. Szczęśniak E., Krukowski M., Malicki M. 2011. Pojawy i stopień zagrożenia Veronica bellidioides (Scrophulariaceae) w Polsce. Periodic presence and category of threat of Veronica bellidioides (Scrophulariaceae) in Poland. Fragm. Flor. Geobot. Polonica 18 (1):3-9.
  7. Wiaczesław Michalczuk, Anna Cwener. Odnalezienie Isolepis supina (Cyperaceae) na Lubelszczyźnie. „Fragm. Flor. Geobot. Polonica”. 18(2), s. 435-442, 2011. IB PAN. 
  8. Mirek Z. 2001. Senecio umbrosus Waldst. et Kit. - starzec cienisty. W: R. Kaźmierczakowa, K. Zarzycki (red.), Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. 2. Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków, s. 378-379.
  9. Głowacki Z., Grużeńska T., Grużeński W., Raczuk J. 2004. Nowe stanowisko Orchis coriophora (Orchidaceae) w dolinie Narwi pod Wizną (południowo-wschodnia Polska). Fragm. Flor. Geobot. Polonica 11 (2):287-292.
  10. Krawczyk R, 2008. Nowe stanowisko storczyka cuchnącego Orchis coriophora L, w Kotlinie Sandomierskiej. Chrońmy Przyr. Ojcz. 64 (3): 57-62.
  11. Orchis tridentata żyje w Polsce! (pol.). Klub Przyrodników. [dostęp 2012-07-23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]