Litr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Litr (skrót l) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 = 1 dm³.

W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę „L”, w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery „l”, choć stosowanie wielkiej litery jest również dopuszczalne[1].

Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI[edytuj | edytuj kod]

Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:

Wielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość Podwielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość
100 l litr l L dm3 decymetr sześcienny 100 l litr l L dm3 decymetr sześcienny
101 l dekalitr dal daL   10−1 l decylitr dl dL  
102 l hektolitr hl hL   10−2 l centylitr cl cL  
103 l kilolitr kl kL m3 metr sześcienny 10−3 l mililitr ml mL cm3 centymetr sześcienny
106 l megalitr Ml ML dam3 dekametr sześcienny 10−6 l mikrolitr µl µL mm3 milimetr sześcienny
109 l gigalitr Gl GL hm3 hektometr sześcienny 10−9 l nanolitr nl nL 106 µm3
1012 l teralitr Tl TL km3 kilometr sześcienny 10−12 l pikolitr pl pL 103 µm3
1015 l petalitr Pl PL 103 km3 10−15 l femtolitr fl fL µm3 mikrometr sześcienny
1018 l eksalitr El EL 106 km3 10−18 l attolitr al aL 106 nm3
1021 l zettalitr Zl ZL Mm3 megametr sześcienny 10−21 l zeptolitr zl zL 103 nm3
1024 l jottalitr Yl YL 103 Mm3 10−24 l joktolitr yl yL nm3 nanometr sześcienny

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron, która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty.

W 1793 r. litr został zdefiniowany we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego "Republikańskiego Układu Miar", po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

W 1879 r., Międzynarodowy Komitet Miar (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem "l" (mała litera L).

W 1901 r. 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:

Jest to objętość jaką zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)

W 1964 r., na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³, po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy w 3,98 °C zajmuje 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.

Uwagi praktyczne[edytuj | edytuj kod]

Wbrew rozpowszechnionym opiniom 1 l wody wodociągowej w warunkach domowych (czyli w temperaturze ok. 20 °C) nie ma nigdy masy 1 kg. Woda wodociągowa, zawierająca pewne, zmienne ilości jonów nieorganicznych oraz inne śladowe zanieczyszczenia, ma nieco mniejszą gęstość od wody destylowanej. Różnice w gęstości między wodą destylowaną i wodociągową mogą dochodzić do ok. 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się z temperaturą w granicach 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 °C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40 °C już tylko 0,9922175 kg/l[2]. Sumując oba efekty, 1 l wody wodociągowej w temperaturze pokojowej może mieć masę w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Pikolitr jest używany do określenia objętości kropli atramentu zużywanego w drukarkach (np. w drukarce serii HP DeskJet 3420, kropla ma objętość 17 pikolitrów).

Przypisy

  1. Tabela 4. Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach w: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie legalnych jednostek miar, s. 11190 (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1638)
  2. Zależność ta wykorzystywana jest w tzw. termometrze Galileusza, pozwalającym ocenić temperaturę otoczenia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]