Macedonia
Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim i zajmujące ok. 38% regionu historycznego i geograficznego Macedonia.
- Język: macedoński (urzędowy) 66%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkanych przez minimum 20% Albańczyków) 25%, turecki 3%, serbsko-chorwacki 3% (wszystkie cztery urzędowe w niektórych rejonach)
- Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni
Spis treści |
[edytuj] Nazwa
Problemy z nazwą tego kraju[uwaga 1] są efektem sprzeciwu Grecji wobec nazywania tej bałkańskiej republiki Macedonią[1]. W celu uspokojenia Grecji na forum ONZ Macedonia oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii szerzej znana pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[2] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).
Nazwę „Macedonia” uznaje oficjalnie obecnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja; sześciu członków NATO: Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA i Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska i Słowenia. 11 sierpnia 2005 Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą – Republika Macedonii. Jednocześnie Rada Ministrów zdecydowała, że nazwa Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie używana przez Rząd RP na forum międzynarodowym (ONZ, UE, NATO itp.). Problem z nazewnictwem tego kraju pociąga ze sobą konsekwencje uznania nieuznanej mniejszości macedońskiej w Grecji i Bułgarii oraz wskazuje na istnienie grupy etnicznej, podzielonej na 4 części po 1913 roku. Przedstawiciele macedońskiej mniejszości w Grecji są zrzeszeni w partii Vinożito (Tęcza), deputowany z okręgu Florina zasiada w Parlamencie Europejskim w grupie European Free Aliance, wybrany również głosami miejscowych Greków. W przeszłości członkowie Vinożito byli celem wielu aktów agresji. Między innymi w 1995 w miejscowości Florina zdemolowano i zdewastowano ich siedzibę. Te zdarzenia opisał Grecki Komitet Helsiński w swych raportach. Dokładna liczba Macedończyków w Grecji jest bardzo trudna do określenia, bowiem w spisie powszechnym nie można się określać jako Macedończyk. Władze Grecji wychodzą z założenia, że na terenie Grecji nie ma już oryginalnych Słowian – Macedończyków, a słowiańskojęzyczni obywatele Grecji są Grekami, zeslawizowanymi w przeszłości lub potomstwem rodzin wielokrotnie mieszanych. Grecy uważają też, że liczące trzy tysiąclecia określenie "Macedończyk" nie powinno być zawłaszczane na oznaczenie narodowości i na wyłączność, przez naród słowiański.
Ostatnio sytuacja ulega pewnej poprawie, a świadectwem tego jest opublikowanie w Atenach i Salonikach macedońskiego Bukvar – Abecedar (elementarza).
[edytuj] Historia
- – przedstawia historię ziem, obecnie tworzących m.in. terytorium Republiki Macedonii.
[edytuj] Geografia
- Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
- Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
- Powierzchnia wód: 447 km²
- Całkowita granica lądowa: 748 km
- Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
- Najwyższy punkt: Korab, 2753 m n.p.m.
- Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.
Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy i najwyższy to Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe i Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru i Drinu.
Najdłuższą rzeką Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pčinja, Bregałnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.
[edytuj] Gospodarka
Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii, został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty, głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.
PKB na osobę w Macedonii wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).
Udział w PKB:
- Rolnictwo: 11,9%
- Przemysł: 28,2%
- Usługi: 59,9%.
[edytuj] Rolnictwo
.png&filetimestamp=20091124185121)
tereny historycznie zamieszkałe przez Macedończyków wg ich wlasnej oceny
Republika Macedonii
Macedonia Wschodnia, Macedonia Środkowa i Macedonia Zachodnia w Grecji
Macedonia Pirińska (obwód Błagojewgrad) w Bułgarii
starożytne Królestwo Macedonii
Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.
[edytuj] Przemysł
Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny i drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.
[edytuj] Główne miasta
| Nazwa polska | Nazwa macedońska |
|---|---|
| Bitola | Битола / Bitola |
| Gostiwar | Гостивар / Gostivar |
| Kiczewo | Кичево / Kičevo |
| Kumanowo | Куманово / Kumanovo |
| Ochryda | Охрид / Ohrid |
| Priłep | Прилеп / Prilep |
| Skopje | Скопје / Skopje (stolica) |
| Sztip | Штип / Štip |
| Tetowo | Тетово / Tetovo |
| Wełes | Велес / Veles |
| Radowisz | Радовиш / Radoviš |
[edytuj] Podział administracyjny
Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.
|
||||||||||
[edytuj] Demografia
Narodowości:[3]
- Macedończycy 64,2%
- Albańczycy 25,2%;
- Turcy 3,9%;
- Romowie 2,7%;
- Serbowie 1,8%;
- pozostali 2,4%
Religie:
- prawosławie 68% (zobacz: Macedoński Kościół Prawosławny, Prawosławne arcybiskupstwo Ochrydzkie);
- islam 27%;
- pozostałe religie i bezwyznaniowi 5%;
- protestantyzm 3% (zobacz: Protestantyzm w Macedonii)
- katolicyzm 0,01% (zobacz: Diecezja Skopje);
- Świadkowie Jehowy 0,06% (zobacz: Świadkowie Jehowy w Macedonii);
[edytuj] Zobacz też
- Starożytna Macedonia
- konflikt grecko-macedoński
- Stosunki Macedonii z Unią Europejską
- Rozpad Jugosławii
- Prezydenci Macedonii, Premierzy Macedonii
Uwagi
- ↑ Specjalny Wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ wskazuje na potrzebę nieużywania samego tylko określenia "Macedonia", jako synonimu terytorium leżącego w jednym tylko kraju. Jednocześnie sugeruje stosowanie określenia "Grecka Macedonia" , zamiast promowanych przez Republikę Macedonii terminów "Macedonia Egejska", lub "Macedonia zajmowana przez Grecję". Źródło: fragmenty projektu rezolucji RB ONZ, 2005, autorstwa Mathew'a Nimetz (ang.)
Przypisy
|
||||||||||||||||||||
|
||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
