Albania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia słowa Albania.
Republika e Shqipërise
Republika Albanii
Flaga Albanii
Herb Albanii
Flaga Albanii Herb Albanii
Dewiza: (albański) "Ti, Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar"
("Ty, Albanio,daj mi honor,nazwij mnie Albańczykiem.)
Hymn:
Hymni i Flamurit
(
Hymn o fladze)
Położenie Albanii
Język urzędowy albański
Stolica Tirana
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Bujar Nishani
Szef rządu premier Edi Rama
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
139. na świecie
28 748[a] km²
1350 km² (4,7%)
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
130. na świecie
3,020,209[1]
99 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

12,85 mld[2] USD
4610[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

26,50 mld[2] USD
9506[2] USD
Jednostka monetarna lek (ALL)
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 AL
Domena internetowa .al
Kod samochodowy AL
Kod samolotowy ZA
Kod telefoniczny +355
Mapa Albanii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Albania w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Republika Albanii w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Albania w Wikisłowniku

Albania i (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach. Albania na zachodzie ma dostęp do Morza Adriatyckiego, a na południowym zachodzie do Morza Jońskiego. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km. Graniczy z:

Albania jest członkiem ONZ, NATO, OBWE, Rady Europy, WTO oraz jednym z założycieli Unii na rzecz Regionu Morza Śródziemnego. Albania była potencjalnym kandydatem do Unii Europejskiej od stycznia 2003 i złożyła oficjalny wniosek 28 kwietnia 2009[3].

Albania ma system parlamentarny. Stolicą kraju jest Tirana, jest to również finansowe centrum kraju[4]. Reformy wolnego rynku otworzyły kraj na inwestycje zagraniczne, zwłaszcza w rozwój energetyki i infrastruktury transportowej.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Albania jest nazwą kraju zaczerpniętą ze źródeł grecko-rzymskich. Przez mieszkańców ich kraj jest nazywany Shqipëri (Shqipëria). Rdzeń alb został zaczerpnięty z języków ilirskich i oznacza kolor biały[5]. Historia Świata Polibiusza, pochodząca z II w. p.n.e., wspomina o plemieniu żyjącym na terenie dzisiejszej Albanii, którego członkowie byli nazywani Albanoí i Arbanitai[6].

Albańska nazwa Shqipëria pochodzi od słowa Shqipoj oznaczającego mówić otwarcie, krótko i jasno.

Nazwy w innych językach:

  • tur. Arnavutluk,
  • gr. Αλβανία (Alvanía),
  • łac. Illyricum (nazwa większego obszaru).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Geografia AlbaniiRzeki Albanii.
  • Położenie geograficzne: 39°40' – 40°40' N, 19°15' – 21°55' E
  • Najwyższy punkt: Korab, 2764 m n.p.m.

Albania jest w 75% krajem górzystym. Niewielki procent kraju zajmują niziny położone nad Morzem Adriatyckim oraz doliny większych rzek takich jak: Drin (285 km), Wjosa (272 km) i Seman z Devoll (281 km). Pozostała część kraju to wyżyny oraz góry w paśmie Gór Dynarskich z pasmami jak: Góry Północnoalbańskie, Góry Skanderbega, Mal Valamarës. Na granicach znajdują się 3 duże jeziora: Szkoderskie (368 km²); Ochrydzkie (347 km²) oraz Prespa (288 km²). Najdalej wysunięty na zachód przylądek to Kepi i Gjuhëzës.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Tirana – pomnik Skanderbega

Do końca lat 80. XX wieku gospodarka była centralnie planowana, obecnie znajduje się w fazie transformacji. Gospodarka Albanii rozwijała się w latach 2000–2004 w tempie 6÷7%, przy czym znamienny jest duży udział inwestycji zagranicznych. Obecnie tempo wzrostu PKB wynosi 6% (dane z 2007). Niemal połowa produktu krajowego brutto wytwarzana jest w szarej strefie, natomiast 15% pochodzi z przekazów Albańczyków pracujących za granicą[7], głównie w Grecji i we Włoszech. Wielkość PKB w 2008 roku wyniosła 12,964 mld dolarów, czyli 4089 dolarów na 1 mieszkańca. Kraj ten jest obok Mołdawii oraz Serbii jednym z najbiedniejszych państw Europy. Aż 25% mieszkańców kraju żyje poniżej granicy ubóstwa[7]. Szacuje się, że stabilizacja i doprowadzenie Albanii do poziomu, z którego mogłaby wejść do Unii Europejskiej, zajmie nawet kilkanaście lat. Pomimo że Albania była częściowo chroniona przed kryzysem finansowym, można było zaobserwować zwolnienie gospodarki[7].

Znaczne bogactwa mineralne Albanii pozwalają na rozwój górnictwa, wydobywa się między innymi: rudy chromu – 91 tys. ton, miedzi, żelaza i niklu oraz ropy naftowej – 300 tys. ton, gazu ziemnego, węgla i boksytów. Nad jeziorem Prespa są jedne z największych w świecie złóż naturalnego asfaltu. Produkcja energii elektrycznej (głównie w elektrowniach wodnych) wynosiła w 2004 roku 4,3 TWh. Koło Durrësu pracuje duża cementownia, liczne są zakłady metalowe, elektrotechniczne, włókiennicze i przetwórstwa płodów rolnych. Albania jest znaczącym producentem wyrobów tytoniowych.

Rozwinięta jest również uprawa zbóż, w tym kukurydzy – 197 tys. ton, pszenicy 295 tys. ton, słoneczników, tytoniu – 5 tys. ton, buraków cukrowych, drzew owocowych, oliwek – 27 tys. ton i winorośli – 83 tys. ton. oraz hodowla bydła, kóz i owiec – 1,85 mln (produkcja wełny 3,8 tys. ton).

Mimo znacznych inwestycji transport drogowy i kolejowy jest słabo rozwinięty. Z 16,8 tys. km dróg tylko 40% spełnia europejskie standardy, zaś linie kolejowe liczą w sumie 540 km. Motoryzacja jest dopiero w fazie początkowej. W 2002 roku w Albanii było 190 tys. samochodów osobowych, co dało zaledwie 59 pojazdów na 1000 mieszkańców. Głównym portem morskim jest Durrës, a lotniczym port lotniczy Rinas w Tiranie. Po długotrwałej izolacji Albania koncentruje się na rozwoju turystyki międzynarodowej, głównie na wybrzeżu Riwiery Albańskiej. Liczba turystów zagranicznych przekracza już milion rocznie, zaś wpływy w 2002 roku wyniosły 487 mln dolarów.

Bilans handlowy, ze względu na wpłaty Albańczyków pracujących za granicą i pomoc z zewnątrz, jest bardzo niekorzystny[7]. Wykazuje znaczną przewagę importu (2,9 mld dolarów) nad eksportem (763 mln dolarów), co powoduje nieustanny wzrost zadłużenia kraju. Głównymi partnerami handlowymi są: Włochy, Grecja, Serbia oraz Niemcy.

Mapa lokalizacyjna Albanii
Tirana
Tirana
Korcza
Korcza
Szkodra
Szkodra
Saranda
Saranda
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Albanii

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Albania dzieli się na 12 obwodów (alb. qark), które składają się z 36 okręgów (alb. rreth). Te z kolei podzielone są na 351 gmin.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Albanii.

Od starożytności do II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Skanderbeg – bohater narodowy Albanii
Kruja – pałac, obecnie Muzeum Skanderbega
Panorama Durrësu

W starożytności Albania wchodziła w skład Ilirii zamieszkiwanej przez starożytny lud indoeuropejski Ilirów, którzy wymieszali się później z Trakami i Słowianami. W 168 roku kraj został uzależniony od Rzymian, a od końca IV wieku przyłączony został do Cesarstwa Bizantyńskiego. Na przełomie VI i VII wieku napłynęły tu plemiona słowiańskie. W okresie IXXI wiek tereny Albanii wchodziły w skład carstwa Bułgarii.

Pierwsze państwo albańskie powstało w XII wieku, w XIV wieku zostało podbite przez Serbów. Około 1435 Turcy zajęli Albanię, wyzwoliła się czasowo po powstaniu, zainicjowanym przez Skanderbega. Pod koniec XV wieku Turcy znów zajęli kraj, wówczas to podupadł on pod względem cywilizacyjnym. Feudałowie powoli i systematycznie przechodzili na islam, zachowując swe majątki i uprawnienia. Często piastowali wysokie funkcje w państwie tureckim (np. Ali Pasza z Tepeleny, Muhammad Ali).

W XIX wieku wzmógł się ruch niepodległościowy na rzecz wyzwolenia Albanii, zwany Rilindja. W 1912 roku Kongres Narodowy we Wlorze ogłosił deklarację niepodległości. W 1913 po konferencji londyńskiej nie powiodły się plany rozdzielenia jej między Serbię i Grecję. Do czasu wybuchu II wojny światowej Albania była kolejno księstwem, republiką i królestwem. Na monarchę albańskiego wybrano niemieckiego arystokratę i oficera armii niemieckiej Wilhelma zu Wied, który przyjął tytuł księcia. Niemiec przybył do Albanii w 1914 roku, lecz już po kilku miesiącach opuścił kraj wobec niekończących się buntów na prowincji, podsycanych przez Grecję i Włochy.

Podczas I wojny światowej Albania była okupowana przez Serbów, a potem podążających za nimi Austriaków. Okupacja przyniosła także pozytywne skutki – m.in. wybudowano pierwsze trwałe drogi (głównie przez Austriaków). Pod koniec wojny wkroczyli Włosi, chcący włączyć kraj w swoją strefę wpływów, ale ponieśli porażkę w walkach z albańskimi powstańcami.

Konferencja z 1920 zatwierdziła niepodległość Albanii (ujął się za nią Woodrow Wilson). Zdetronizowano Wilhelma zu Wieda (nie ogłosił abdykacji) i proklamowano republikę.

W 1928 konserwatywny premier Ahmed Zogu koronował się na króla, wiążąc kraj politycznie i militarnie, a nade wszystko gospodarczo z Włochami Benito Mussoliniego. Włochy zajęły Albanię w kwietniu 1939 roku, łamiąc swe zobowiązania międzynarodowe i obalając króla. 16 kwietnia 1939 roku król Włoch, Wiktor Emanuel III, został ogłoszony królem Albanii. Po 1941 roku do protektoratu albańskiego przyłączone zostało Kosowo. Premierem rządu kolaboracyjnego Albanii został Mustafa Merlika.

Działalność ruchu oporu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Armia Wyzwolenia Narodowego.

Lata 1943-1944 to okupacja hitlerowska, działała wtedy silna partyzantka zdominowana przez komunistów. 16 października 1942 roku powołano Front Wyzwolenia Narodowego skupiającego siły antyfaszystowskie niezależnie od ideologii lub klasy. Skrzydło militarne FWN stała się UNC-Armia Wyzwolenia Narodowego stał się najsilniejszą siłą polityczną i wojskową kraju już w połowie 1944 roku kontrolując 75% terytorium Albanii. Dowódcą armii został przedwojenny oficer Spiro Moisiu a niekwestionowanym przywódcą ruchu oporu Enver Hodża. Armia Wyzwolenia Narodowego dysponowała własnymi batalionami i brygadami, otrzymywała wsparcie od brytyjskiego wywiadu Secret Intelligence Service[8].

W sierpniu 1943 roku partia komunistyczna zawiązała porozumienie z antykomunistyczną organizacją Balli Kombëtar (Front Narodowy), w jego wyniku partia zgodziła się na m.in. zjednoczenie się każdą grupą która kiedyś współpracowała z faszystami jednak zakończyła te kontakty i wyraziła gotowość do walki z okupantem, jedynym warunkiem było to iż grupy te nie są odpowiedzialne za żadne zbrodnie[9].

Po tym gdy na skutek nacisków ze strony Jugosłowian, komuniści zgodzili się odrzucić projekt Wielkiej Albanii, Balli Kombëtar obróciła się przeciwko dotychczasowym sprzymierzeńców. Balli Kombëtar znalazła się w trudnej sytuacji ze względu na brak poparcia społecznego. Po tym gdy Balli Kombëtar uznała komunistów za główne zagrożenie, rozpoczęła kolaborację z hitlerowcami tym samym organizacja śmiertelnie załamała swój wizerunek wśród tych którzy walczyli z okupantem. Dzięki podjęciu się kolaboracji przez konkurencyjną organizację, komuniści znaleźli się w centrum uwagi i ostatecznie stali się centralnym punktem walki o wyzwolenie[10].

28 listopada 1944 roku Albania ogłoszona została republiką ludową, władzę przejęła komunistyczna APP kierowana przez Envera Hodżę. Rola ZSRR w wyzwoleniu kraju była znikoma, dzięki temu Albania stała się jedynym krajem którego niezależność po II wojnie światowej nie była zagrożona przez żadne z mocarstw[11]. Nie powiodły się plany Tito stworzenia Wielkiej Jugosławii (z Albanią i Bułgarią jako kolejnymi członami federacji), co spowodowało późniejszą wrogość pomiędzy Tito i Hodżą.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Widok z zamku na miasto Kruja

Uprzednio koalicyjny rząd zdominowany przez partię komunistyczną przeorganizował się w sierpniu 1945 roku w Front Wyzwolenia Narodowego. Wybory w Albanii odbyły się 2 grudnia i jak poinformował rząd 93% obywateli głosowało na przedstawicieli FWN[12].

W sierpniu 1945 Hodża przeprowadził konfiskatę gospodarstw rolnych i połączenie ich w spółdzielnie produkcyjne (kooperatywy), co miało pozwolić Albanii osiągnięcie samowystarczalności żywnościowej. Ziemie właścicieli ziemskich i panów feudalnych (bej) do których należało 52% wszystkich gruntów rozdystrybuowano między chłopów, po wejściu ustawy procent ziemi należących do ziemian wynosił 16%[13]. Wielką wagę przykładał do elektryfikacji i industrializacji. Analfabetyzm który w 1939 roku na obszarach wiejskich wynosił 90-95% spadł w 1950 roku do 30% a w 1985 roku był już równy krajom Zachodu[14]. Zakazana została średniowieczna Gjakmarrja czyli praktyka tzw. morderstwa honorowego.

W 1946 roku powstała Ludowa Republika Albanii. Po wojnie kraj był członkiem ONZ, Układu Warszawskiego i RWPG.

Gdy w 1948 doszło do rozłamu w bloku wschodnim, opowiedział się za Związkiem Radzieckim. Pierwszą sporną kwestią było to że albański lek (waluta) został przeszacowany w kategoriach dinara jugosłowiańskiego a na nowo utworzonej unii celnej i planie gospodarczym Albanii zdecydowanie więcej zyskała Jugosławia[15].

Rozłam radziecko-albański[edytuj | edytuj kod]

Od śmierci Stalina narastał konflikt między APP a KPZR, który przybrał na sile po referacie Chruszczowa w 1956 roku. Zbliżenie ZSRR do Jugosławii wywołało krytykę Albanii i stosunki ze wszystkimi państwami Europy Wschodniej znacznie oziębiły się. Albania skłaniała się ku współpracy z Chinami, zaś ZSRR wywierał na nią szantaż gospodarczy. Dlatego na moskiewskiej konferencji partii komunistycznych i socjalistycznych doszło do ostrej konfrontacji z KPZR i jej sojusznikami, co skutkowało tym że ZSRR przestał udzielać wsparcia gospodarczego. W odwecie w ciągu kilkudziesięciu godzin ZSRR musiał ewakuować się z bazy morskiej w porcie Wlora, a Albania przejęła kilka radzieckich okrętów podwodnych oraz sprzęt i amunicję.

W 1962 roku Albania przestała uczestniczyć w pracach RWPG, co odbiło się niekorzystnie na bilansie handlowym i pozycji gospodarczej kraju. W 1968 Albania skrytykowała interwencję UW w Czechosłowacji i wystąpiła z Układu Warszawskiego. Od tej pory ZSRR nazywany był mocarstwem socjalimperialistycznym.

Hodża wezwał do uchwały która podtrzymałaby dotychczasowe kierownictwo partii. Rezolucję przyjęto a wszystkich delegatów, którzy opowiedzieli się za destalinizacją i dalszym członkostwem w bloku wschodnim wydalono z partii i uwięziono. Hodża zadeklarował że rozłam w partii był kolejną próbą obalenia systemu albańskiego zorganizowany przez Jugosławię. Incydent doprowadził do dalszej konsolidacji władzy Hodży co tym samym wykluczyło realizację programu reform forsowanych przez Chruszczowa. W tym samym roku Hodża odwiedził Chiny, gdzie spotkał się z Mao Zedongiem. Stosunki z Chinami znacznie się polepszyły o czym świadczy chińska pomoc dla Albanii która w 1955 roku (przed wizytą) wynosiła 4,2% a w 1957 wzrosła do 21,6%[16].

W 1967 władze zakazały wszelkich praktyk religijnych[17].

W Albanii działał m.in. Polak Kazimierz Mijal, który przygotowywał audycje, przekazywane za pośrednictwem Radia Tirana. W latach 70. Albania dążyła do autarkii, nie przyniosło to jednak powodzenia. W 1976 nazwę kraju zmieniono na Ludową Socjalistyczną Republikę Albanii.

Albania była jedynym krajem, który nie podpisał Aktu Końcowego OBWE z Helsinek.

Pod koniec lat 70. Albania po śmierci Mao Zedonga i krótkim okresie władzy Hua Guo Fenga skłóciła się z Chinami Deng Xiaopinga, co sprawiło iż pogrążyła się w zupełnej izolacji międzynarodowej. Nastąpiły kolejne czystki we władzach, czego efektem była (być może samobójcza) śmierć premiera Mehmeta Shehu, oskarżonego przez Hodżę o szpiegostwo na rzecz supermocarstw. Nowym premierem został Adil Çarçani. Śmierć Hodży w 1985 roku oznaczała powolny rozkład struktur władzy.

Współczesna Albania[edytuj | edytuj kod]

W 1991 u władzy w wyniku pierwszych w historii demokratycznych wyborów pozostali tam początkowo komuniści. W rok później utracili władzę na skutek wyborczego sukcesu opozycji. W wyniku krachu ekonomicznego z 1997 roku, będącej jego skutkiem antyrządowej rebelii, która pochłonęła ponad tysiąc ofiar śmiertelnych, do władzy w wyniku przedterminowych wyborów doszła postkomunistyczna opozycja. Po ośmiu latach sprawowania władzy Socjalistyczna Partia Albanii utraciła władzę, a w 2005 r. po wyborach parlamentarnych władzę przejęła koalicja partii opozycyjnych, na czele z Partią Demokratyczną. W wyborach parlamentarnych w 2013 roku zwyciężył Sojusz na rzecz Europejskiej Albanii, z Socjalistyczną Partią Albanii na czele.

1 kwietnia 2009 Albania dołączyła do państw członkowskich NATO. Jest kandydatem do Unii Europejskiej, do której akcesję popiera 96% jej obywateli[18].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Demografia Albanii

Liczba mieszkańców Albanii zmalała po 1998 roku o ponad ćwierć miliona wskutek emigracji do Włoch i Grecji. Przyrost naturalny, niegdyś najwyższy w Europie (w latach 1960–1985 w granicach 2,5–3%), stopniał do 0,8% w 2003 roku. Mieszkańcy Albanii mają wysoki oczekiwany wiek życia – 77,43 lat, przy tym są stosunkowo młodym społeczeństwem ze średnią wieku 28,9 lat[19]. Poza granicami kraju żyje blisko 2 mln Albańczyków, z czego 1,3 mln w Kosowie, ponad 200 tys. w Grecji i przeszło 170 tys. we Włoszech[20].

W rzeczywistości od 1989 roku nie przeprowadzono w Albanii spisu powszechnego, w którym obywatele mogliby swobodnie deklarować swą narodowość. Wśród mniejszości zamieszkujących Albanię należy wymienić Greków, zrzeszonych od 1991 roku w organizacji Omonia, zamieszkujących głównie południową części kraju, Macedończyków zrzeszonych w 4 towarzystwach: MIR, Gora, Med i Prespa, reprezentowanych przez partię polityczną (Macedońska Partia na rzecz Integracji Europejskiej Albanii). Macedończycy zamieszkują południową i wschodnią Albanię, regiony Mala Prespa i Golo Brdo oraz duże miasta Elbasan i Tirana. Ponadto Albanię zamieszkuje pewna liczba Wołochów, Romów i Czarnogórców.

W 2012 roku Albania liczyła 3 227 000 mieszkańców, w skład wchodzili[21]:

Średnia gęstość zaludnienia to 131 osób/km², ale w okolicach Tirany przeszło 3 razy większa, podobnie na wybrzeżu koło Durrës. Obszary górskie na wschodzie są bardzo słabo zaludnione. Współczynnik urbanizacji jest dość niski – 45%. Do największych miast Albanii (wg ludności w 2007) zalicza się: stolica Tirana – 386,03 tys.; Durrës – 126,25 tys.; Elbasan – 103,60 tys.; Wlora – 91,71 tys. i Szkodra – 89,44 tys.

Albania dzieli się etnicznie na dwie części: północ zamieszkują Gegowie, a południe Toskowie, posługujący się odmiennymi dialektami. Granica między obiema grupami etnicznymi przebiega w pobliżu Tirany, a literacki język albański oparty jest na dialekcie południowym.

(2007)
Liczba ludności 3 600 523
Ludność według wieku
0 – 14 lat 24,1% (mężczyzn 454 622 /kobiet 413,698)
15 – 64 lat 66,6% (mężczyzn 1 228 497/kobiet 1 170 489)
ponad 64 lata 9,3% (mężczyzn 154 352/kobiet 178 865)
Wiek (mediana)
W całej populacji 29,2 lat
Mężczyzn 28,6 lat
Kobiet 29,8 lat
Przyrost naturalny 9,83‰
Współczynnik urodzeń 15,16 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 5,33 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji -4,54 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,1 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,1 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,05 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,86 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 1,04 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 20,02 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 20,46 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 19,54 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 77,6 lat
Mężczyzn 74,95 lat
Kobiet 80,53 lat
Rozrodczość 2,03 urodzin/kobietę

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Albanii.

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World“, 2010[22].

Albańska kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjny prosty posiłek

Kuchnia Albanii swymi walorami przypomina kuchnie z innych krajów bałkańskich, wzbogacone przez wpływy tureckie.

Jedną z najpopularniejszych potraw jest qofte, przyrządzane z mięsa siekanego lub mielonego, przypominające ćevapčići. Innymi potrawami chętnie jadanymi przez Albańczyków są:

  • mięso pieczone (mish i përzier),
  • ziemniaki (patate) z jarzynami (najczęściej są to pomidory i cebula) z dodatkiem oliwy z oliwek.
  • różne gatunki sera (djathë) – do najbardziej popularnych należą djathë i bardhe podobny do greckiego sera feta i kaçkaval – twardy ser żółty.
  • oriz më tamel – czyli pudding ryżowy na owczym mleku,
  • jogurt (kos)[23].

Narodowym albańskim trunkiem jest rakija, którą wyrabia się najczęściej z winogron oraz z innych owoców. Popularne w Albanii jest także picie młodego wina (jest ono podawane do prawie każdego posiłku).

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • nie funkcjonują oficjalne rozkłady jazdy w komunikacji zbiorowej;
  • wielu mieszkańców podaje ceny w kwotach sprzed denominacji 1:10, która miała miejsce w latach 60. XX wieku[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Albania kandyduje do UE (ang.). 2009-04-28. [dostęp 2009-10-02].
  4. Statystyki ludności. [dostęp 2009-10-02].
  5. Julius Pokorny: Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. 1959, s. 30-31. ISBN 0828866023.
  6. Constantine A. Chekrezi: Albania Past and Present. New York: The Macmillan Company, 1919, s. 116.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade: Charakterystyka Albanii. 2009-09. [dostęp 2009-10-02].
  8. Bernd J Fischer. “Resistance in Albania during the Second World War: Partisans, Nationalists and the S.O.E.”, East European Quarterly 25 (1991)
  9. Enver Hoxha, "Letter from the Central Committee of the Communist Party of Albania to the Vlora Regional Committee of the Communist Party of Albania" dated 17 August 1943 contained in the Selected Works of Enver Hoxha: Volume I, s. 167–168.
  10. O'Donnell, s. 10–11. Jacques, s. 421–423.
  11. Of Enver Hoxha And Major Ivanov, New York Times, 28 kwietnia 1985
  12. Jacques. s. 433. Miranda Vickers. The Albanians: A Modern History. New York: I.B. Tauris, 2000. s. 164.
  13. Ramadan Marmullaku, Albania and the Albanians, trans. Margot and Bosko Milosavljević (Hamden, Connecticut: Archon Books, 1975, 93–94.
  14. Library of Congress Country Studies
  15. See Nicholas C. Pano, The People's Republic of Albania (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1968), 101.
  16. Elez Biberaj, Albania and China (Boulder: Westview Press, 1986), s. 27.
  17. dr Borys Przedpełski, Religie i wyznania w Albanii
  18. Albania będzie się ubiegać o członkostwo w UE. 2009-03-12. [dostęp 2009-04-01 autor = euractiv.pl].
  19. INSTAT: Dane statystyczne "Kobiety i mężczyźni w Albanii 2006" (ang.). 2007. [dostęp 2009-10-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-03)].
  20. Kosta Barjarba: Migracje i etniczność w Albanii. Watson Institute for International Studies. [dostęp 2009-10-02].
  21. Joshua Project
  22. Albania. Religions of the World; s. 65. [dostęp 2014-03-20].
  23. Albania – kuchnie świata. [dostęp 2009-10-02].
  24. "Nieodkryta perełka Bałkanów" "Express Bydgoski", dodatek Informator Wakacyjny, 31 lipca 2013

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czekalski Tadeusz: Albania w latach 1920-1924. Katowice. Wydawnictwo Śląska Agencja Prasowa, 1998.
  • Czekalski Tadeusz: Albania. Warszawa. Wydawnictwo Trio, 2003.
  • Dziak Waldemar Janusz: Albania między Belgradem, Moskwą i Pekinem. Warszawa. Wydawnictwo ISP PAN, 1991.
  • Elsie Robert: Zarys historii literatury albańskiej. Toruń. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2004.
  • Grzegorzewski Jan: Albania i Albańczycy. Lwów. Druk. Wł. Łozińskiego, 1914.
  • Koseski Adam: Albania. Warszawa. Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1988.
  • Kozerska Beata, Radosława Olewicz, Robert Sendek: Bałkany. Kraków. Wydawnictwo Bezdroża, 2007.
  • Lubonja Fatos: Albania – wolność zagrożona: przekład z jęz. alb., opracowanie i wybór z udziałem autora Dorota Horodyska. Sejny. Wydawnictwo Pogranicze, 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]