Madrygał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Madrygał wokalna forma muzyczna – jest to wokalny utwór wielogłosowy, zwykle poruszający treści o tematyce świeckiej. Popularny w okresie XIVXVI wieku. Na przełomie XVI i XVII w. powstają również madrygały wokalno-instrumentalne (na głos solo i basso continuo czy na zespoły wokalno-instrumentalne o przeróżnych składach; takie madrygały pisał np. Claudio Monteverdi - Madrigali guerieri et amorosi).

Najchętniej wykorzystywane do komponowania madrygałach formy poetyckie: sonet, canzona, hymn, oda, oktawa.

Madrygał to także gatunek poezji lirycznej ukształtowany we Włoszech w XIV w., później krótka pieśń miłosna.

Żywot madrygału (...) trwa od XIV do pierwszej połowy XVII stulecia, w rzeczywistości wszakże madrygał — jako model formy, której istotę stanowi dialog głosów — żyje często pod innymi nazwami aż do naszych czasów, awangardy drugiej połowy XX wieku (np. utwory chóralne Luigiego Nono).[1]

Europa[edytuj | edytuj kod]

Europejski madrygał, jako forma poetycka, rozwijał się wraz z formą muzyczną o tej samej nazwie. Miał określoną budowę stroficzną;

  • XIV–XV w. Włochy (Petrarka) – składały się z dwóch tercyn (o rymach aabbcc lub abcabc) i jednego lub dwóch dystychów. Muzyka tercyn była identyczna, dystychów różna.
  • XVI w. – utwór 13 wersowy o budowie dychotomicznej (11+2). Przestała w nim dominować tematyka miłosna, pojawiły się np. madrygały wojenne. Z pieśni ludowej zmienia się w dworską i traci ścisły związek z muzyką.
  • XVII w. (G. Marino) – gatunek wyrafinowanej poezji miłosnej.

Poza Włochami madrygały tworzyli również Francuzi, Hiszpanie, Niemcy, Anglicy, Niderlandczycy, Polacy.

Polska[edytuj | edytuj kod]

  • XVI w. – środowisko dworskie; madrygały przyjmowane z Europy lub tworzone w kraju na styl włoski. Twórcy: Jan z Lublina, Jan Kochanowski (ślady poetyki madrygału w pieśniach).
  • W baroku – madrygały w stylu Marina; twórcy: M. Grodziński (o treści erotycznej), J.A.Morsztyn.

Tylko niektóre madrygały staropolskie spełniały ściśle rygory wersyfikacyjne.

Madrygały wojenne – S. Grochowiak.

Łacińskie madrygały religijne – M.K.Sarbiewski.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
  • Słownik literatury staropolskiej