Madrygał
Madrygał wokalna forma muzyczna – jest to wokalny utwór wielogłosowy, zwykle poruszający treści o tematyce świeckiej. Popularny w okresie XIV–XVI wieku. Na przełomie XVI i XVII w. powstają również madrygały wokalno-instrumentalne (na głos solo i basso continuo czy na zespoły wokalno-instrumentalne o przeróżnych składach; takie madrygały pisał np. Claudio Monteverdi - Madrigali guerieri et amorosi).
Najchętniej wykorzystywane do komponowania madrygałach formy poetyckie: sonet, canzona, hymn, oda, oktawa.
Madrygał to także gatunek poezji lirycznej ukształtowany we Włoszech w XIV w., później krótka pieśń miłosna.
Europa [edytuj]
Europejski madrygał, jako forma poetycka, rozwijał się wraz z formą muzyczną o tej samej nazwie. Miał określoną budowę stroficzną;
- XIV–XV w. Włochy (Petrarka) – składały się z dwóch tercyn (o rymach aabbcc lub abcabc) i jednego lub dwóch dystychów. Muzyka tercyn była identyczna, dystychów różna.
- XVI w. – utwór 13 wersowy o budowie dychotomicznej (11+2). Przestała w nim dominować tematyka miłosna, pojawiły się np. madrygały wojenne. Z pieśni ludowej zmienia się w dworską i traci ścisły związek z muzyką.
- XVII w. (G. Marino) – gatunek wyrafinowanej poezji miłosnej.
Poza Włochami madrygały tworzyli również Francuzi, Hiszpanie, Niemcy, Anglicy, Niderlandczycy, Polacy.
Polska [edytuj]
- XVI w. – środowisko dworskie; madrygały przyjmowane z Europy lub tworzone w kraju na styl włoski. Twórcy: Jan z Lublina, Jan Kochanowski (ślady poetyki madrygału w pieśniach).
- W baroku – madrygały w stylu Marina; twórcy: M. Grodziński (o treści erotycznej), J.A.Morsztyn.
Tylko niektóre madrygały staropolskie spełniały ściśle rygory wersyfikacyjne.
Madrygały wojenne – S. Grochowiak.
Łacińskie madrygały religijne – M.K.Sarbiewski.
Bibliografia [edytuj]
- Słownik literatury staropolskiej
