Francesco Petrarca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Francesco Petrarca
Petrarch by Bargilla.jpg
Petrarca, fresk Bartolo di Bargilla z 1450
Data i miejsce urodzenia 20 lipca 1304
Arezzo
Data i miejsce śmierci 19 lipca 1374
Arqua
Narodowość Włoch
Dziedzina sztuki poezja
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Francesco Petrarca w Wikiźródłach
Wikicytaty Francesco Petrarca w Wikicytatach
Franciszek Petrarka (ilustracja z Kroniki norymberskiej)

Francesco Petrarca (ur. 20 lipca 1304 w Arezzo, zm. 19 lipca 1374 w Arqua) – jeden z pierwszych renesansowych poetów pochodzący z Italii. Pisał zarówno po włosku (nazywanym wówczas volgare – językiem pospolitym), jak i po łacinie. Był tercjarzem franciszkańskim[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn notariusza z Florencji. Polityczne niesnaski zmusiły rodzinę Francesca do opuszczenia rodzinnego miasta. Osiedlili się w Prowansji nieopodal Awinionu, ówczesnej siedziby papieża. Francesco studiował prawo w Bolonii i w Montpellier. Po śmierci ojca wrócił do Awinionu i postanowił zostać duchownym, taka droga – ze względu na rozległe beneficja kościelne jakie otrzymał – pozwalała mu na spokojne i dostatnie życie. Stan duchowny nie przeszkodził poecie w założeniu rodziny, w 1337 roku urodził się mu pierwszy syn, jednak szczególnie silnie poeta związany był z córką, z której rodziną zamieszkał na starość.

Petrarka wiele podróżował, korespondował z wieloma intelektualistami z całej Europy i wiódł żywot kosmopolity. Pasjonował się filologią, poszukiwał w bibliotekach starożytnych tekstów i zebrał imponującą kolekcję 200 manuskryptów. Do jego największych odkryć należą mowa w obronie Archiasza oraz listy Cycerona. Słynny był z pięknej, literackiej łaciny, dorównującej twórczości Horacego, Cycerona czy Owidiusza.

8 kwietnia 1341 roku na rzymskim Kapitolu Petrarka został uwieńczony wieńcem laurowym – najwyższym odznaczeniem przyznawanym twórcom. Paradoksalnie, właśnie od tego momentu rozpoczął się okres głębokiego załamania psychicznego poety. Depresję pogłębiła epidemia dżumy (1348), która zabrała wielu przyjaciół pisarza. W tym roku umrzeć miała także bohaterka sonetów i ukochana poety – Laura. W 1353 roku Petrarka związał się z dworem Viscontich. Ostatnie lata życia spędził w willi w Arqua. Tam zmarł 19 lipca 1374 roku.

Jeśli wierzyć temu, co pisze poeta w „Canzoniere”, momentem przełomowym w jego życiu było spotkanie Laury, w Wielki Piątek 6 kwietnia 1327 roku. Symbolika daty każe wątpić w prawdziwość opisanych szczegółów tego spotkania. Kwestia istnienia adresatki sonetów budzi skądinąd wiele kontrowersji: nawet dla ludzi żyjących w czasach poety Laura była osobą zupełnie nieznaną, co biorąc pod uwagę ówczesną obyczajowość, świadczyło o niej jak najlepiej. Nawet Boccaccio, który przyjaźnił się z Petrarką, podawał w wątpliwość jej istnienie, sam Petrarka jednak stanowczo temu zaprzeczał. Biografowie nie zajęli dotychczas jednoznacznego stanowiska: choć przyjmuje się na ogół, że istniała, żadne próby zidentyfikowania Laury z jakąś znaną nam postacią nie okazały się przekonujące.

Twórczość łacińska[edytuj | edytuj kod]

Zbiory listów[edytuj | edytuj kod]

„O sprawach bliskich”, „O sprawach starości”, „Do potomnych”, „Bez nazwiska”, „Listy wierszowane” (heksametrem).

„Listy” Petrarki nie były przeznaczone do rzeczywistej korespondencji, ale stanowiły (niezwykle popularną wśród humanistów) erudycyjną formę wypowiedzi. Adresatami listów są zresztą nieraz antyczni bohaterowie, a w zbiorze „Bez nazwiska” autor nie ujawnia adresatów. Pomysł na tworzenie zbiorów listów narodził się po odkryciu przez poetę nieznanych średniowieczu listów Cycerona – na nim też wzorowane są tytuły zbiorów.

„Pisma podróżnicze” to wybór łacińskich tekstów związanych z podróżami i rozmaitymi aspektami podróżowania; są tu listy, mające w znacznej mierze charakter literacki, oraz opis podróży do Ziemi Świętej. (wyd. Warszawa 2009, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego)

Tematyka listów jest bardzo różnorodna, większość z nich skupia się jednak na refleksjach i przeżyciach autora. Jeden z najsłynniejszych listów zawiera przekład (z jęz. włoskiego na łacinę) ostatniej z nowel Dekamerona, który to przekład zapewnił jej międzynarodowy rozgłos.

Petrarka gromadził rękopisy podczas licznych podróży lub nawet własnoręcznie przepisywał książki, podarował swój zbiór Wenecji z myślą o utworzeniu tam biblioteki publicznej. Jego manuskrypty zostały później wywiezione do Francji, do dzisiaj zachowały się tylko nieliczne.[2]

Utwory poetyckie[edytuj | edytuj kod]

  • „Sielanki” – 12 eklog czerpiących z „Bukolik” Wergiliusza.
  • „Afryka” – epicki poemat heksametrem na cześć Scypiona Afrykańskiego, wzorowany na Eneidzie, nigdy nie został ukończony.
  • „Psalmy pokutne” – wzorowane na łacińskiej poezji biblijnej.

Traktaty erudycyjne i moralne[edytuj | edytuj kod]

  • "O znakomitych mężach" – wzorowane na Liwiuszu przedstawienie sylwetek 36 bohaterów (mężów rzymskich, postaci biblijnych i mitologicznych)
  • "Droga do Syrii" – rodzaj przewodnika dla pielgrzyma udającego się na Bliski Wschód,
  • "O życiu w samotności", "O spokoju życia poświęconego religii" – traktaty pochwalające życie w odosobnieniu, poświęcone pracy intelektualnej oraz refleksji religijnej.
  • "O postępowaniu w dobrej i złej doli" – zbiór 253 dialogów przedstawiających stoicką postawę wobec losu.
  • "O rzeczach godnych pamięci" – przedstawiają przykłady mądrości i roztropności.

Pisma polemiczne[edytuj | edytuj kod]

"Inwektywy przeciwko pewnemu lekarzowi", "Inwektywa przeciwko pewnemu potężnemu człowiekowi", "O niewiedzy własnej i innych", "Inwektywa przeciwko temu, który zelżył Italię".

”Tajemnica moja” (Secretum meum) – autobiografia w formie dialogu Petrarki ze św. Augustynem w obecności milczącej Prawdy. Augustyn, ucieleśnienie ideałów autora, przypomina mu o jego błędach i grzechach, z których najgorszym jest accidia tj. gnuśność – postawa ciągłego niezadowolenia oraz brak akceptacji siebie i świata. Co ciekawe, "Secretum" przedstawia zupełnie inny obraz poety, niż ten z listów i traktatów, gdzie Petrarka stylizuje się na osobę wyniosłą, komentującą z dystansu poczynania innych, odnoszącą się z lekceważeniem zwłaszcza do parających się innymi zajęciami niż refleksja i twórczość literacka.

Twórczość włoska[edytuj | edytuj kod]

  • "Canzoniere" – tom z utworami napisanymi po włosku, przez poetę zatytułowany "Fragmenty w języku pospolitym", Znane także jako "Sonety do Laury". Zawiera 317 sonetów, 29 kancona, 9 sekstyn, 7 ballad, 4 madrygały."
  • "Triumfy" – napisane tercyną, przedstawienie wizji orszaków triumfalnych należących do personifikacji różnych abstrakcyjnych pojęć, a przedstawiające metaforycznie drogę poety do Boga. Nieukończone.

Oddziaływanie[edytuj | edytuj kod]

Za życia Petrarka zdobył sławę jako filolog i autor łaciński. Dopiero w XVI w. pojawi się większe zainteresowanie jego włoską twórczością, które przekształca się w petrarkizm – modę na naśladowanie poety, obecną także poza granicami Italii: zwłaszcza we Francji, Anglii, Hiszpanii i w Chorwacji. Wpływ Petrarki na literaturę polską nie był tak silny, widoczny jest w niektórych lirykach Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Ponownie twórczością poety zainteresowano się w romantyzmie (sonety przekładał m.in. Adam Mickiewicz).

Warto również wspomnieć, iż Petrarka słynie z jednej z pierwszych wypraw turystycznych i alpinistycznych, którą opisał w jednym z listów. Była to wyprawa górska w 1336 roku na Mont Ventoux.

Dom – muzeum Petrarki znajduje się w Arqua Petrarca, nazwanej tak na cześć poety i położonej pośród powulkanicznych wzgórz Euganejskich, niedaleko Padwy .

Przypisy

  1. Terziari francescani: Opere e personaggi famosi (wł.). www.ofsvialepiave.jimdo.com. [dostęp 2011-11-23].
  2. Dzieje książki i bibliotek : w zarysie / Henryk Dubowik ; Centrum Ustawicznego Kształcenia Bibliotekarzy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P. Salwa, K. Żaboklicki, Historia literatury włoskiej, t.1., wyd. Semper, Warszawa 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]