Maria Grzegorzewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pomnik Marii Grzegorzewskiej w Wołuczy

Maria Grzegorzewska (ur. 18 kwietnia 1888 w Wołuczy, powiat rawski, gmina Rawa Mazowiecka, zm. 7 maja 1967 w Warszawie) – polska pedagog, profesor, twórczyni pedagogiki specjalnej w Polsce.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Rodzice Marii Grzegorzewskiej dzierżawili majątek. Jako dziecko bała się przeraźliwie niepełnosprawnych. Oddano ją na pensję do Warszawy, ale przeniosła się z powodu nieodpowiedniego towarzystwa „panienek” do prywatnej szkoły pani Pauliny Helwek. Klasę V przerobiła sama w wakacje i zdała do VI. Szkołę pani Hawelke skończyła w 1907.

Po kursie przygotowawczym wstąpiła na studia (praca w tajnych kompletach), właściwe studia rozpoczęła w 1909 na wydziale przyrodniczym UJ. Zarabiała na utrzymanie udzielając korepetycji i nauk w prywatnych domach. Z powodu choroby przerwała studia i wyjechała do Zakopanego, potem do Włoch. Wstąpiła na Międzynarodowy Fakultet Pedagogiczny w Brukseli (1913), zaprzyjaźniła się z Józefą Joteyko, Edwardem Claparedem i Owidiuszem Decrolym. Wpłynęło to na jej poglądy pedagogiczne. W 1914 była w Warszawie – wybuch I wojny wojny uniemożliwił jej wyjazd do Brukseli, przedostała się jednak do Londynu i tam kontynuowała studia.

Potem studiowała psychologię na Sorbonie, gdzie w 1916 uzyskała tytuł doktora filozofii za rozprawę: „Studium na temat rozwoju uczuć estetycznych – badania z zakresu estetyki eksperymentalnej przeprowadzone wśród uczniów szkół brukselskich”.

Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej[edytuj | edytuj kod]

Po doktoracie zdecydowała się na pracę z upośledzonymi i została nauczycielką w jednej z paryskich szkół dzieci opóźnionych w rozwoju. Mimo powodzenia postanowiła wrócić do Polski.

W maju 1919 znalazła się w Warszawie, a wkrótce potem wróciła J. Joteyko. Od 1919 pracowała w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zajmując się sprawami szkolnictwa specjalnego, popularyzowała ten rodzaj szkół. Zakładała takie szkoły, powołała kurs seminaryjny dla nauczycieli tych szkół. W roku 1922 przekształciła kurs w Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej i została jego dyrektorką. Funkcję tę pełniła do końca życia, trzymając się hasła Instytutu: „Nie ma kaleki – jest człowiek”. Opracowała metodę rewalidacyjną i spopularyzowała ją. Nauczyciele studiujący w Instytucie mieli już za sobą pracę w zawodzie nauczyciela, a do pracy magisterskiej badali dane problemy (łączenie teorii z praktyką).

Państwowy Instytut Nauczycielski[edytuj | edytuj kod]

W 1930 otworzyła Państwowy Instytut Nauczycielski i prowadziła go do 1935 wraz z Władysławem Radwanem. Warunkiem przyjęcia do Instytutu była praca nauczycielska, ukończony wyższy kurs nauczycielski, "twórczy stosunek do pracy" oraz przedstawienie opisu własnych doświadczeń kandydata. Studia trwały 3 lata. W ciągu 5 lat Instytut wykształcił 178 nauczycieli. Program zawierał:

  • przedmioty dające podstawę naukowa pracy pedagogicznej (filozofia, pedagogika, psychologia, socjologia, ekonomia, prawo, higiena, higiena społeczna)
  • przedmioty związane z praktyką (głównie seminaria)
  • przedmioty o kulturze i estetyce plus lektorat języka obcego (francuski, angielski lub niemiecki)

W kadrze nauczycielskiej znalazł się m.in. Janusz Korczak.

W 1935 Grzegorzewska została odwołana ze stanowiska dyrektorki Instytutu, a wtedy wraz z nią z PIN odeszli Janusz Korczak, Władysław Radwan, Henryk Elzenberg, Bogdan Suchodolski, Jerzy Zawieyski.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W okresie wojny i okupacji Maria Grzegorzewska pracowała w szkole specjalnej nr 177 w Warszawie jako nauczycielka. Chorowała na serce, mimo to brała udział w tajnej działalności oświatowej Delegatury Rządu Londyńskiego, pracując nad kształceniem nauczycieli. Prowadziła roczne studium kształcące nauczycieli, działała w konspiracji (kolportaż broni), udzielała pomocy Żydom, brała udział w Powstaniu Warszawskim w służbie sanitarnej.

W czasie powstania spłonął jej dom i prace wielu jej uczniów, spaliły się jej prace: „Psychologia niewidomych” (1930) i „Osobowość nauczyciela” – nie udało się ich odtworzyć.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie wróciła do problemu edukacji nauczycielskiej w 3 cyklach „Listów do młodego nauczyciela” (cele zawodu nauczyciela i społeczne znaczenie jego pracy). Zawarła w nich charakterystykę nauczycielskiej osobowości, nawiązując do Dawida i Szumana. Położyła nacisk na stosunek nauczyciel–uczeń, opisując

  • stosunek wyzwalający: wzajemne zbliżenie
  • stosunek hamujący: zamknięcie się w sobie i oddalanie się. Powinna być chęć pomocy, sympatia

Instytut Pedagogiki Specjalnej[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie kierowała Instytutem Pedagogiki Specjalnej. W latach 1958-1960 była profesorem w Katedrze Pedagogiki Specjalnej UW, pierwszej uniwersyteckiej katedrze pedagogiki specjalnej w Polsce. W 1960 choroba serca zmusiła ją do oddania kierownictwa zastępczyni Janinie Doroszewskiej, a wcześniej utworzono dla niej Katedrę Pedagogiki Specjalnej na UW, gdzie stworzyła warunki otrzymania magistra. Studia obejmowały zakres neurologii i psychopatologii plus obserwację w klinice Psychiatrycznej w Pruszkowie. Wyodrębniła 3 grupy:

  • upośledzeni umysłowo
  • przewlekłe choroby somatyczne, nerwowe i psychiczne
  • niedostosowanie społeczne na tle środowiskowym

Z czasem powstał też oddział głuchych.

Zmarła 7 maja 1967 na atak serca.

Jej imię nosi Akademia Pedagogiki Specjalnej przy ul. Szczęśliwickiej 40 w Warszawie, wcześniej Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej.

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • Psychologia niewidomych (1930)
  • Listy do młodego nauczyciela
  • Pedagogika lecznicza. Skrypt wykładów
  • Głuchociemni
  • Psychologia niewidomych
  • Analiza zjawiska kompensacji u głuchych i niewidomych

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Pamięć o Marii Grzegorzewskiej[edytuj | edytuj kod]

Maria Grzegorzewska jest patronem m.in.

  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Tomaszowie Mazowieckim
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej w Sławnie
  • Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Rawie Mazowieckiej
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo w Policach
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego ZWiPPP Nr 1 w Chełmie
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niesłyszących w Radomiu
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Siedlcach
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Puławach
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Nowym Sączu
  • Zespołu Szkół nr 3 we Włocławku
  • Zespołu Szkół Specjalnych w Krotoszynie
  • Zespołu Szkół Specjalnych nr 4 w Konstantynowie Łódzkim
  • Zespołu Szkół Nr 2 Specjalnych w Mikołowie
  • Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Zielonej Górze
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Malborku
  • Zespołu Szkół Specjalnych w Żarach
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr 1 w Przemyślu
  • Zespołu Szkół Zawodowych Specjalnych w Częstochowie
  • Zespołu Szkół Specjalnych w Zawierciu
  • Zespołu Szkół Specjalnych w Grudziądzu
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Marii Grzegorzewskiej w Śremie
  • Zespołu Szkół Integracyjnych w Skierniewicach
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Zgorzelcu
  • Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Żywcu
  • Zespołu Szkół w Piekarach Śląskich
  • Zespołu Placówek Specjalnych w Legnicy
  • Zespołu Szkół Specjalnych nr 17 w Gdyni
  • Ulicy na Ursynowie w Warszawie

Pomniki Marii Grzegorzewskiej: