Masakra w Bleiburgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik w Zagrzebiu upamiętniający ofiary Bleiburga

Sprawa Bleiburga – odnosi się do zdarzeń, które miały miejsce pod koniec II wojny światowej miejscowości Beliburg na granicy austriacko-słoweńskiej w maju 1945 roku. Zabici byli członkami lub współpracownikami reżimu faszystowskiego, wśród zabitych większość była Chorwatami, członkami ustaszy i Hrvatsko domobranstvo. Przez część historyków uważana za samosąd dokonany przez Jugosłowiańską Armię Ludową z możliwym udziałem wojsk brytyjskich (według nowych publikacji w rozstrzeliwaniu chcących się poddać żołnierzy mogli brać udział żołnierze Czarnego Legionu ustaszy który uważał poddających się żołnierzy za dezerterów i zdrajców) a przez innych za element propagandy ustaszy.

Tło polityczne[edytuj | edytuj kod]

Bleiburg w roku 2007. Nazwa na tablicy w dwóch językach: niemieckim i słoweńskim (Pliberk).

Wydarzenia w Bleiburgu określane są w przez chorwacką historiografię jako m.in. tragedia Bliburga, Bleiburg, sprawa Bleiburga[1][2][3].

Głównym uczestnikiem walki przeciwko okupacji Jugosławii przez siły Osi, pod względem liczby kampanii, liczebności i zaangażowania był komunistyczny ruch partyzantki dowodzony przez Josipa Broz Tito. Siły Osi utworzyły w Zagrzebiu marionetkowe państwo nazistowskie Ustaszy[4][5]. Niezależne Państwo Chorwackie (NDH) prowadziło rasistowską politykę prześladowania Serbów, Żydów i Romów, represjom ulegli też antyfaszystowscy Chorwaci. Mile Budak minister edukacji Chorwacji 22 lipca 1941 roku mówił o tym, że część Serbów zostanie eksterminowana a drugiej części narodu zostanie przymusowo narzucona wiara katolicka a przedstawiciele tej grupy zostaną schorwatyzowani. Niektórzy Serbowie mieli zostać przesiedleni[6]. Reżim kolaborantów chorwackich odpowiedzialny był za szereg zbrodni na ludności cywilnej. Ustasze założyli obóz koncentracyjny w Jasenovac a szczególnie systematyczne represje kierowano na Serbów i Żydów[7]. Ruch jugosłowiańskich partyzantów gwałtownie przybrał na znaczeniu w wyniku zbrodni chorwackich. Siły Zbrojne Niezależnego Państwa Chorwackiego zostały zreorganizowane w listopadzie 1944 roku kiedy zaczęto łączenie jednostek ustaszy i chorwackiej domobrany[8]. W 1945 roku, Jugosłowiańska Armia Ludowa liczyła ponad 800.000 żołnierzy zorganizowanych w pięć polowych armii. Siły jugosłowiańskie rozpoczęły poszukiwanie resztek pokonanych wojsk niemieckich i NDH[9][10].

Po klęsce hitlerowskich Niemiec porażka państwa satelickiego Niezależnego Państwa Chorwackiego stała się nieunikniona. Kolaboracyjny rząd Chorwacji postanowił przenieść swoje siły zbrojne do Austrii. Po niemieckiej kapitulacji, większość armii chorwackiej pod dowództwem generała Herencićića poddała się armii brytyjskiej w pobliżu miejscowości Bleiburg w Austrii przy granicy ze Słowenią. 15 maja 1945 roku brytyjski generał Patrick Scott wydał wszystkich więźniów, dowódcy Jugosłowiańskich Sił Zbrojnych Milanie Bastie z 51 Dywizji Wojwodiny.

Przebieg wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec marca 1945 siły chorwackich kolaborantów rozpoczęły odwrót do Austrii w celu poddania się wojskom brytyjskim nacierającym na północ do Włoch. odwrót został zaplanowany i zorganizowany przez władze NDH. Wśród uciekinierów znaleźli się liczni dygnitarze ustaszy, faszystowska elita rządząca a także cywile. Po ostrzałach armii jugosłowiańskiej duża część cywili wróciła do domów uważając że cywile są traktowani przez ustaszy jedynie jako ludzkie tarcze[11]. DO wycofujących się ustaszy dołączyły garski słoweńskich żołnierzy domobrany (słoweńska milicja kolaboracyjna) i czetników[12]. Częścią kolumny ustaszy byli też Rosyjscy Kozacy z XV Korpusu Kawalerii SS[13]. 6 maja 1945 z Zagrzebia wycofał się rząd kolaboracyjny a 7 maja dotarł w pobliże Klagenfurtu w Austrii[14].

7 maja Niemcy poddali się bezwarunkowo aliantom tym samym formalnie zakończając II wojnę światową w Europie. Niemieckie instrukcje kapitulacji trafiły do niemieckich sił Wermachtu w Jugosławii oraz tamtejszych kolaboracyjnych sił zbrojnych w tym wojsk NDH. Oznaczało to że wojska faszystowskie musiały zaprzestać w dniu 8 maja działalności i pozostać tam gdzie się znalazły. Ante Pavelić zdecydował jednak że nie podda się Jugosłowianom ale ucieknie do Austrii. 8 maja 1 i 2 Armia Jugosławii wyzwoliła Zagrzeb w walkach według Jugosłowian zginąć miało 10.901 wrogich żołnierzy a do niewoli trafiło 15892. Tego samego dnia dowództwo 51. Jugosłowiańskiej Dywizji Wojwodiny 3. Armii, wydało rozkaz aby wszystkich oficerów i żołnierzy wroga który będą stawiać opór po północy tego dnia a nie są częścią żadnej jednostki i nie mają statusu jeńców wojennych, traktować jako bandytów[15]. 38. Brytyjskie Dowództwo Brygady Piechoty zajęło Bleiburg 12 maja, podczas gdy reszta V Korpusu stacjonowała w Klagenfurcie. Dopiero 14 maja tydzień po zakończeniu wojny w Europie zakończyły się walki między siłami Jugosławii a siłami kolaboracyjnymi znajdującymi się w Słowenii i w Austrii. Największą z nich była bitwa pod Poljaną, 14 maja, która zakończyła się zwycięstwem Jugosłowian i Brytyjczyków[16].

Wojska NDH poddały się Brytyjczykom 15 maja. Brytyjskim negocjatorem był brygadier Patrick T. D. Scott 38 Brygady Piechoty (irlandzkiej)[17], stronę ustaszy reprezentował generał Ivo Herenčić z V Korpusu Ustaszy i tłumacz, pułkownik Daniel Crljen z urzędu propagandy ustaszy[18][19]. Po południu tego samego dnia, wojska niemieckie zaczęły wieszać białe flagi. NDH zostało skierowane ostatecznie do poddania się armii jugosłowiańskiej[20].

Srecko Psenicnik, syn Ante Pavelića w 1990 roku mówił o 10.000 ofiar[21]. Žerjavić w 1990 roku podał liczbę wynoszącą 50.000 osób. Według niego w Bleiburgu zginęło 36000 Chorwatów, 8-10000 Słoweńców, 5000 muzułmanów i 2000 czetników (Serbów i Czarnogórców)[22]. Jozo Tomasevich w książce z 2001 roku podaje liczbę 50.000[23]. Niemiecki dziennikarz Władimir Žerjavić szacuję liczbę ofiar na od 45.000 do 55.000[24]. Były dyplomata Cvijeto Job w książce z 2002 roku podaje liczbę od 12000 do 15000[25]. Według chorwackiego historyka Jerzego Hrženjaka i jego publikacji z 2007 roku rozstrzelanych zostało od 12000 do 14000, 20 osób popełniło samobójstwo a wśród rozstrzelanych znalazło się 1500 strażników obozów koncentracyjnych. Większość ofiar według pracy z 2007 roku zginąć miała nie z rąk Jugosłowian lecz z rąk oddziału ustaszy, Czarnego Legionu który traktował wszystkich poddających się żołnierzy jako zdrajców i dezerterów[26].

Reperkusje współczesne[edytuj | edytuj kod]

Po demokratyzacji Chorwacji w latach 80. i 90. sprawą Bleiburgu zainteresował się chorwacki nurt rewizjonistyczny[27]. W maju 1994 roku w Zagrzebiu odbyło się Międzynarodowe Sympozjum Badania Tragedii Bleiburga. Aktem parlamentem Chorwacji w 1995 roku rozpoczęły się oficjalne upamiętnienie ofiar w Bleiburgu, wówczas przy władzy był Franjo Tuđman i jeszcze wtedy nacjonalistyczna (po śmierci Tudmana przeszłą na pozycję centroprawicowe) Chorwacka Wspólnota Demokratyczna. We wrześniu 2008 roku Bleiberg odwiedził premier Chorwacji Zoran Milanovic który stwierdził że wszystkie ofiary miały prawo do uczciwego procesu. W 2009 roku prezydent Chorwacji Stipe Mesic skrytykował przedstawicieli parlamentu którzy nie reagowali na to że w tłumie ludzi w Bleiburgu pojawiły się nielegalne w Chorwacji symbole Ustaszy. W 2010 roku chorwacki prezydent Ivo Josipović zapowiedział że nie będzie uczestniczyć w corocznych obchodach dopóki nie przestaną na nich być obecne emblematy ustaszy. W 2012 roku parlament Chorwacji podjął decyzję o odwołaniu finansowania obchodów w Bleibergu, premier Zoran Milanović stwierdził że rząd nie będzie finansował tego co jego zdaniem jest wydarzeniem politycznym które nie koncentruje się na ofiarach w Bleiburgu lecz na NDH[28]. W 2012 roku przedstawiciele rządu złożyli wieńce jedynie przy pomniku w Tezno[29].

Pojęcie masakry w Bleiburgu było propagowane przez ustaszy na emigracji. Niemiecko-amerykański historyk Jozo Tomasevich odrzuca to pojęcie jako część propagandy ustaszy[30]. Niemiecki historyk Martin Grahek Ravanči specjalizujący się w sprawie Bleiburga, pisze że zakres ofiar w dniu kapitulacji nie został opisany w żadnych źródłach. Franks Strle i Milan Basta piszą o tym że sił ustaszy próbowały atakować w północnej części doliny a trzy brytyjskie czołgi zostały zaangażowane w powstrzymanie kolaborantów powodując tym samym liczne ofiary[31].

Przypisy

  1. Dizdar, Zdravko (December 2005). "Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)" [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj - Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. ISSN 0582-673X. Retrieved 2012-05-28
  2. [Grahek Ravančić, Martina (January 2008). "Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945." [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. ISSN 0590-9597. Retrieved 2012-06-01.]
  3. McAdams, C Michael (1999). "Yalta and The Bleiburg Tragedy". Retrieved 2012-05-31.
  4. Independent State of Croatia - Britannica Online Encyclopedia
  5. USHMM about Independent State of Croatia
  6. The Yugoslav Auschwitz and the Vatican, Vladimir Dedijer, Anriman-Verlag, Freiburg, Germany, s. 130
  7. Vuletić, Dominik (grudzień 2007). "Kaznenopravni i povijesni aspekti bleiburškog zločina". Lawyer (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Law student association "Pravnik") 41 (85): 125–150. ISSN 0352-342x. Retrieved 2012-05-28 s. 140
  8. Thomas, N., Mikulan, K. and Pavelic, D. (1995). Axis Forces in Yugoslavia 1941-45. London: Osprey. ISBN 1-85532-473-3 s. 30
  9. Thomas, N., Mikulan, K. and Pavelic, D. (1995). Axis Forces in Yugoslavia 1941-45. London: Osprey. ISBN 1-85532-473-3 s. 32
  10. Jancar-Webster, B. (1989). Women & revolution in Yugoslavia, 1941-1945. Denver: Arden Press s. 46
  11. Vuletić, Dominik (December 2007). "Kaznenopravni i povijesni aspekti bleiburškog zločina". Lawyer (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Law student association "Pravnik") 41 (85): 125–150. ISSN 0352-342x. Retrieved 2012-05-28. s. 140
  12. Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3615-4. s. 752
  13. Dizdar, Zdravko (December 2005). "Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)" [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj - Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. ISSN 0582-673X. Retrieved 2012-05-28. s. 134
  14. Dizdar, Zdravko (December 2005). "Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)" [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj - Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. ISSN 0582-673X. Retrieved 2012-05-28. s. 132
  15. Dizdar, Zdravko (December 2005). "Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)" [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj - Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. ISSN 0582-673X. Retrieved 2012-05-28 s. 134
  16. Autobiographic annotations prepared by Zvonko Springer (ZS) (1999). "Croatian tragedy of Bleiburg & death marches in 1945". Memories of a Croatian Soldier: Zvonko's Story. Anif, Salzburg. Retrieved 2012-05-28.
  17. Grahek Ravančić, Martina (January 2008). "Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945." [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. ISSN 0590-9597. Retrieved 2012-06-01. s. 535
  18. Grahek Ravančić, Martina (January 2008). "Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945." [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. ISSN 0590-9597. Retrieved 2012-06-01. s. 544
  19. Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3615-4. s. 758
  20. Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3615-4. s. 758
  21. Slobodan Stojićević: PREKI SUD, Politika Beograd 23. oktobra 2009 [1, Приступљено 25. 4. 2013]
  22. Vladimir Žerjavić: Bleiburg, Otvoreni dossier, Zagreb 1990, s. 227-232
  23. Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3615-4. s. 763
  24. Yugoslavia, Manipulations with the Number of Second World War Victims - Vladimir Zerjavic
  25. Job, Cvijeto (2002). Yugoslavia's Ruin: The Bloody Lessons of Nationalism, a Patriot's Warning. Rowman & Littlefield. s. 28. ISBN 0742517845. Retrieved 2012-05-28.
  26. Drago Pilsel. "Antifašisti priznaju partizanske zločine". Novi list (in Croatian). Retrieved 2013-02-07
  27. Pauković, Davor (2012). "Povijest, malo sadašnjosti, pa opet povijest" (in Croatian). Zagreb: The Political Science Research Centre. Retrieved 2012-05-29
  28. "Mesić: Od Bleiburga ste napravili ustaški dernek". Oslobođenje (in Croatian). HINA. 2009-05-19. Retrieved 2012-05-31
  29. "Top Croatian officials commemorate Tezno victims". T-portal.hr. 2012-05-15. Retrieved 2012-05-28
  30. Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3615-4 s. 757
  31. Grahek Ravančić, Martina (January 2008). "Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945." [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. ISSN 0590-9597. Retrieved 2012-06-01. s. 545