Mat Beniowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

W tym artykule użyto notacji algebraicznej w celu opisania szachowych posunięć.

Mat Beniowskiego

Mat Beniowskiego (również mat "zduszony") – efektowny motyw matowy w partii szachów, w którym samotny skoczek matuje króla przeciwnika, jak pokazano na diagramie obok. Król jest szczelnie otoczony przez własne bierki i dusi się z powodu braku wolnego pola do ucieczki. Stąd pochodzi angielska nazwa tego mata - smothered mate (mat przez uduszenie). Bardzo często strona atakująca poświęca hetmana, by zmusić wieżę do zablokowania własnego króla. Motyw samobójczego ataku hetmana, zakończony matem skoczkiem znany jest również pod nazwą dziedzictwa Philidora, od nazwiska najsławniejszego szachisty XVIII wieku, François Philidora. Polska nazwa pochodzi od nazwiska Maurycego Beniowskiego, który poza rozlicznymi przymiotami był również niezłym szachistą (grywał w szachy m.in. ze swoimi przyjaciółmi Beniaminem Franklinem i Kazimierzem Pułaskim).

a b c d e f g h
8
Chessboard480.svg
a8 black rook
c8 black bishop
f8 black rook
g8 black king
a7 black pawn
b7 black pawn
c7 black pawn
d7 black pawn
f7 black pawn
g7 black pawn
h7 black pawn
c5 black bishop
e5 white pawn
c4 white bishop
g4 black knight
h4 black queen
f3 white knight
a2 white pawn
b2 white pawn
f2 white pawn
g2 white pawn
h2 white pawn
a1 white rook
b1 white knight
c1 white bishop
d1 white queen
e1 white rook
g1 white king
8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
a b c d e f g h
NN - Greco, 1620

Pierwszy znany opis tego mata pochodzi z 1497 roku, z podręcznika Luisa Luceny. Można go również znaleźć w manuskryptach Gioachina Greco z 1620 roku. Diagram po prawej stronie przedstawia pozycję po jedenastym ruchu białych w partii z 1620 roku. Grający czarnymi Greco poświęcił już skoczka, by doprowadzić do tej pozycji. W decydującym ataku na roszadę białych nie waha się poświęcić również i hetmana, by umożliwić skoczkowi zadanie śmiertelnego ciosu:

11... Hxf2+
12. Kh1 Hg1+!
13. Wxg1 Sf2#

W partiach dawnych mistrzów można znaleźć wiele przykładów mata Beniowskiego. Motyw jest tak dobrze znany, że bardzo rzadko zdarza się w partiach współczesnych arcymistrzów, którzy z dużym wyprzedzeniem potrafią przewidzieć możliwość powstania tego rodzaju pozycji i im zapobiec. Matem Beniowskiego zakończyła się partia Jana Timmana z Nigelem Shortem, rozegrana w 1990 roku w Tilburgu (wygrana przez Timmana).

a b c d e f g h
8
Chessboard480.svg
a8 black rook
c8 black bishop
d8 white bishop
h8 black king
b7 black pawn
g7 black bishop
h7 black pawn
b6 black knight
e6 black pawn
g6 black pawn
a5 black pawn
g5 white knight
a4 white pawn
b4 black queen
b3 white bishop
b2 white pawn
g2 white pawn
h2 white pawn
a1 white rook
f1 white queen
h1 white king
8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
a b c d e f g h
A.Griszczuk - R.Ponomariow, 2000

W ostatnich latach prawdopodobnie najsłynniejszym szachistą, który dostał mata Beniowskiego jest mistrz świata FIDE Rusłan Ponomariow. Na drugim diagramie przedstawiono pozycję z partii Aleksander Griszczuk - Rusłan Ponomariow, Torshavn, 2000. Czarne mają przewagę piona, jednak osłabiona pozycja króla prowadzi do szybkiej porażki.

24. Hf7 Gd7
25. Gxe6 Wxd8

W obronie przed matem konieczne było 25... Hf8, po czym ginie czarny skoczek, więc partia i tak jest przez czarne przegrana. Ponomariow po dżentelmeńsku pozwala się zamatować:

26. Hg8+ Wxg8
27. Sf7#

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]