Mat Beniowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

W tym artykule użyto notacji algebraicznej w celu opisania szachowych posunięć.

Mat Beniowskiego

Mat Beniowskiego (również mat "zduszony") – efektowny motyw matowy w partii szachów, w którym samotny skoczek matuje króla przeciwnika, jak pokazano na diagramie obok. Król jest szczelnie otoczony przez własne bierki i dusi się z powodu braku wolnego pola do ucieczki. Stąd pochodzi angielska nazwa tego mata - smothered mate (mat przez uduszenie). Bardzo często strona atakująca poświęca hetmana, by zmusić wieżę do zablokowania własnego króla. Motyw samobójczego ataku hetmana, zakończony matem skoczkiem znany jest również pod nazwą dziedzictwa Philidora, od nazwiska najsławniejszego szachisty XVIII wieku, François Philidora. Polska nazwa pochodzi od nazwiska Maurycego Beniowskiego, który poza rozlicznymi przymiotami był również niezłym szachistą (grywał w szachy m.in. ze swoimi przyjaciółmi Beniaminem Franklinem i Kazimierzem Pułaskim).

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
NN - Greco, 1620

Pierwszy znany opis tego mata pochodzi z 1497 roku, z podręcznika Luisa Luceny. Można go również znaleźć w manuskryptach Gioachina Greco z 1620 roku. Diagram po prawej stronie przedstawia pozycję po jedenastym ruchu białych w partii z 1620 roku. Grający czarnymi Greco poświęcił już skoczka, by doprowadzić do tej pozycji. W decydującym ataku na roszadę białych nie waha się poświęcić również i hetmana, by umożliwić skoczkowi zadanie śmiertelnego ciosu:

11... Hxf2+
12. Kh1 Hg1+!
13. Wxg1 Sf2#

W partiach dawnych mistrzów można znaleźć wiele przykładów mata Beniowskiego. Motyw jest tak dobrze znany, że bardzo rzadko zdarza się w partiach współczesnych arcymistrzów, którzy z dużym wyprzedzeniem potrafią przewidzieć możliwość powstania tego rodzaju pozycji i im zapobiec. Matem Beniowskiego zakończyła się partia Jana Timmana z Nigelem Shortem, rozegrana w 1990 roku w Tilburgu (wygrana przez Timmana).

Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
A.Griszczuk - R.Ponomariow, 2000

W ostatnich latach prawdopodobnie najsłynniejszym szachistą, który dostał mata Beniowskiego jest mistrz świata FIDE Rusłan Ponomariow. Na drugim diagramie przedstawiono pozycję z partii Aleksander Griszczuk - Rusłan Ponomariow, Torshavn, 2000. Czarne mają przewagę piona, jednak osłabiona pozycja króla prowadzi do szybkiej porażki.

24. Hf7 Gd7
25. Gxe6 Wxd8

W obronie przed matem konieczne było 25... Hf8, po czym ginie czarny skoczek, więc partia i tak jest przez czarne przegrana. Ponomariow po dżentelmeńsku pozwala się zamatować:

26. Hg8+ Wxg8
27. Sf7#

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]