Benjamin Franklin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Benjamin Franklin
BenFranklinDuplessis.jpg
Data i miejsce urodzenia 17 stycznia 1706
Boston
Data i miejsce śmierci 17 kwietnia 1790
Filadelfia
Ambasador Stanów Zjednoczonych we Francji
Okres urzędowania od 1778
do 1785
Poprzednik brak
Następca Thomas Jefferson
Poczmistrz generalny Stanów Zjednoczonych
Okres urzędowania od 1775
do 1776
Poprzednik brak
Następca Richard Bache
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Benjamin Franklin jako poseł USA na audiencji w Wersalu 20 marca 1778
Benjamin Franklin na banknocie 100-dolarowym

Benjamin Franklin (ur. 17 stycznia 1706 w Bostonie, zm. 17 kwietnia 1790 w Filadelfii) – drukarz, uczony, filozof, wolnomularz i polityk amerykański.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 17 stycznia 1706 w Bostonie jako dziesiąty syn w rodzinie siedemnaściorga dzieci. Jego ojcem był biedny wytwórca świec i mydła Josiah Franklin, pochodzący z Ecton w hrabstwie Northamptonshire w Anglii. Był jednym z twórców Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych. Ponadto malował obrazy, prowadził działalność publicystyczną, zajmował się filozofią i dokonał wielu odkryć naukowych.

Dorobek Franklina z elektryczności obejmuje teorię zjawisk elektrycznych, w których zakładał elektryzowanie dodatnie i ujemne, co udowodnił na przykładzie butelki lejdejskiej. Stwierdził, że ciała naelektryzowane jednakowo odpychają się, zaś naelektryzowane różnoimiennie – przyciągają się.

Franklin przeprowadził szereg doświadczeń z latawcami, udowadniając, że ładunki elektryczne spływające z chmur burzowych po wilgotnym sznurze mogą naładować butelkę lejdejską. To on wymyślił zabezpieczenie przed wyładowaniami elektrycznymi poprzez uziemienie. Uważany jest więc za wynalazcę piorunochronu, choć w podobnym czasie tego samego odkrycia dokonał w Europie czeski uczony Václav Prokop Diviš.

Deklaracja niepodległości[edytuj | edytuj kod]

Był jednym z "ojców-założycieli" Stanów Zjednoczonych Ameryki (wiosną 1776 został powołany do pięcioosobowego komitetu), współautorem amerykańskiej Deklaracji niepodległości oraz konstytucji. W 1776 odbył podróż do Francji, przekonując Francuzów do finansowego wsparcia amerykańskiej rewolucji. Dążył do zniesienia niewolnictwa.

1776-1785 ambasador we Francji[edytuj | edytuj kod]

Pokojowy traktat z 1783, zawarty przez niego z pokonaną Anglią, jest nadal uważany za jeden z największych triumfów amerykańskiej dyplomacji. 3 kwietnia 1783 roku Benjamin Franklin i Gustaf Filip Creutz podpisali w Paryżu szwedzko-amerykański traktat o przyjaźni i handlu, który miał obowiązywać przez 15 lat.

Światopogląd[edytuj | edytuj kod]

B. Franklin, zdaniem R. Dawkinsa, był racjonalistą, deistą, odcinającym się od religii instytucjonalnej. Cytat[1]:

Latarnie morskie są znacznie pożyteczniejsze od kościołów.

W swoich wspomnieniach opisał, że każdego ranka odmawiał modlitwę "Wszechmocna Dobroci" własnego autorstwa[2].

Przez większość swojego dorosłego życia był zaangażowanym wolnomularzem rytu szkockiego. Przystąpił do loży Świętego Jana w Filadelfii w 1732. W 1734 osiągnął w niej stopień wielkiego mistrza[3]. W latach 1735-1738 był sekretarzem tej loży. W 1749 został wielkim mistrzem lóż Bostonu, w 1760 wielkim mistrzem prowincji Filadelfia, zaś w 1750 naczelnym mistrzem Wielkiej Loży Pensylwanii[3]. Był także od 1782 mistrzem w loży Neuf Soeurs w Paryżu[3].

Wynalazki[edytuj | edytuj kod]

Opatentował kilka wynalazków – m.in. wynalazł piorunochron, fotel bujany, okulary dwuogniskowe oraz organy kieliszkowe. Odkrył także[potrzebne źródło] i opisał Prąd Zatokowy (Golfsztrom). Ku jego czci jednostkę ładunku elektrycznego w układzie CGS nazwano franklinem.

Jako pierwszy pisał także o potrzebie stosowania czasu letniego, jednakże humorystyczna wymowa jego artykułu sprawiła, że nie zaczęto się do niego stosować (Franklin postulował, by ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej).

Naukową i polityczną działalność Franklina streszcza łaciński napis na jego popiersiu w Paryżu : eripuit coelo fulmen, mox sceptra tyrannis ("grom wydarł niebu, a berła tyranom") cytowany czasem jako eripuit coelo fulmen sceptrumque tyrannis .

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Nieślubny syn Benjamina, William Franklin (1731-1813), jako królewski gubernator New Jersey, był jednym z najbardziej aktywnych lojalistów i uważał, że należy utrzymać brytyjską kontrolę nad koloniami. W 1785 Franklin spotkał syna jeszcze raz, po tym jak ten opuściwszy Amerykę zamieszkał w Anglii.

Obecnie podobizna Benjamina Franklina znajduje się na banknocie studolarowym. Jest jedną z trzech osób, których podobizna jest na amerykańskich dolarach, choć nigdy nie były amerykańskimi prezydentami. Drugą z tych osób jest Salmon Chase – sędzia sądu najwyższego, a trzecią Alexander Hamilton – sekretarz skarbu.

Benjamin Franklin uważany jest za twórcę różnie parafrazowanego stwierdzenia Na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Richard Dawkins: Bóg urojony. Warszawa: CiS, 2007, s. 73.
  2. B. Franklin: Żywot własny. s. 112.
  3. 3,0 3,1 3,2 Benjamin Franklin (ang.). Grand Lodge of British Columbia nad Yukon. [dostęp 2014-01-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
nowy urząd
PavillonLouisXIV.svg Amerykański Minister Pełnomocny we Francji
1776-1785
PavillonLouisXIV.svg Następca
Thomas Jefferson