Noc Walpurgi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Noc Walpurgii)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Noc Walpurgi
Valborg akalla.jpg
Obchody Święta Walpurgi na przedmieściu Sztokholmu
Dzień 30 kwietnia na 1 maja
Typ święta nordyckie
Zwyczaje Rozpalanie wielkich ognisk w celu odstraszenia czarownic i złych duchów
Znaczenie Noc zmarłych, złych duchów
Symbole

Słup majowy

Inne nazwy Walpurga, Walpurgis, Walpurgisnacht
Podobne święta Beltane

Noc Walpurgi, noc Walpurgii[1] (Walpurga, Walpurgis, Walpurgisnacht, gł. Wałpora, dł. Hoparga[2]) – u dawnych Germanów noc zmarłych, złych duchów. W Europie najczęściej kojarzona jest jako sabat czarownic odbywający się na górze Brocken w noc z 30 kwietnia na 1 maja, którego obchodom przewodziła bogini śmierci Hel.

Nazwa tego święta pochodzi od świętej Walburgi, która była zakonnicą w Devon (później pomagała świętemu Bonifacemu, który nawracał plemiona germańskie na chrześcijaństwo) i zmarła w 777 roku.

Góra Brocken[edytuj | edytuj kod]

Góra Brocken – najwyższa w niemieckich Górach Harcu (1142 metry wysokości) – jest uważana w tradycji za niezwykłe miejsce, dlatego wiązano ją z sabatami. Jej nietypowość i magiczność polega też na tym, że w XVIII wieku zaobserwowano tu tak zwane widmo Brockenu. Polega ono na tym, że cień osoby stojącej na górze powiększa się, będąc nierzadko otoczonym barwnymi kręgami (gloria). Interesujące jest też zjawisko otaczania cienia głowy obserwatora pierścieniami dyfrakcyjnymi tworzącymi jakby aureolę (może ją podobno zaobserwować tylko osoba, do której należy cień). W tradycji ludowej takie zjawiska były uważane za magiczne.

Po kanonizowaniu św. Walburgi noc z 30 kwietnia na 1 maja obwołano jej świętem, jednak nie była to data przypadkowa. W noc tę przypada bowiem jedno z najważniejszych świąt pogańskich, u Celtów kojarzone z Belem (stąd celtyckie święto Beltane), zaś w kulturach wschodniej Europy z odpowiadającymi Belowi bóstwami. W wigilię święta gaszono wszystkie ognie i ziemię pokrywał duchowy mrok - wracał czas duchów i ciemnych sił. Z nadejściem pierwszego dnia lata (1 maja) krzesano ognie na nowo, co symbolizowało powrót królestwa Słońca.

Tradycja i obrządki[edytuj | edytuj kod]

Tłum, głównie szwedzkich studentów (białe czapki), świętujących Walpurgę pieśniami przed zamkiem w Uppsalizdjęcie z około 1920 roku

Przekaz o sabacie czarownic odbywającym się na Brocken jest jednak stosunkowo nowy. Podczas okresu polowań na czarownice (XV – XVII wiek) informacja o górze Brocken pojawiała się bardzo rzadko w zeznaniach, nawet tych podczas najcięższych tortur. Analogicznie rzecz się miała z inną górą o podobnej opinii: Blocksberg w Schwartzwaldzie. Jej nazwa pojawiła się tylko raz – było to w 1653 roku w Kolonii, gdzie żebraczka zeznała, że diabeł porwał ją i drogą powietrzną zabrał na Blocksberg[3]. Według zeznań również czas odbywania się sabatów nie był związany z 1 maja; raczej miały one odbywać się cotygodniowo, głównie w czwartki.

Brocken, noc Walpurgi i sabat czarownic zostały po raz pierwszy połączone ze sobą w opublikowanej w 1668 roku książce Johannesa Prätoriusa Blockes-Berged Verrichtung. Informacja ta została powtórzona przez Gottfrieda Vogta w De conventu sagarum ad sua sabbata z 1678, jednak do powszechnej świadomości trafiła dopiero dzięki Faustowi Johanna Wolfganga von Goethego[3].

Tradycja ewoluowała - w Niemczech kojarzono noc Walpurgi właśnie z czarownicami, które zbierały się na Hexenplatz (Plac Czarownic), by wyruszać stamtąd na miotłach na orgie urządzane na szczycie Brocken. Tradycja nakazywała zatem rozpalanie wielkich ognisk, zwłaszcza na wierzchołkach wzniesień, by odstraszać czarownice i duchy. Takie obrządki miały miejsce w wielu miejscach Europy, między innymi w Szkocji, Irlandii, Walii, Szwecji, Czechach, na Morawach, w Saksonii, Tyrolu, a także na Śląsku, Kaszubach i Mazurach[4][5].

Na festynach nago – najprawdopodobniej dla bezpieczeństwa – skakano przez ognie (najczęściej z drewna dębowego), prowadzono bydło między dwoma ogniskami (to miało uchronić je przed chorobami). Symbolem święta był słup majowy (kształt falliczny symbolizował boga, zaś wianek na górze - boginię), przystrojony wstążkami – białe i czerwone barwy oznaczały przejście ze stanu dziewictwa w kobiecość (Bogini-Matka). Innym obyczajem była "naprawa granic" – czyli obchodzenie gospodarstw połączone z naprawą ogrodzeń, oraz czyszczenie kominków i palenisk w przeddzień święta, aby móc w porządku przyjąć ogień rozpalany następnego dnia. Wierzono, że w tę jedyną noc, poza upiorami, można było też spotkać skrzaty, chochliki, gnomy i rusałki, a jeśli ktoś spotkał takie stworzenie, to miał szansę otrzymać od niego dar nadzwyczajnej mądrości albo odwagi.

Rodzaje obrzędów i wierzeń zależały od miejsca, w którym obchodzono święto – np. tradycja wyboru najpiękniejszej dziewczyny na Majową Królową nie występowała w każdym regionie.

W czasach chrześcijańskich łączono wpływy starej wiary z nową religią – na domach rysowano kredą krzyże, na podłodze układano skrzyżowane miotły. Przez miasta przeciągały procesje mieszkańców, starając się robić możliwie dużo hałasu, co miało odstraszać złe duchy.

Inne nazwy[edytuj | edytuj kod]

Inne nazwy nocy Walpurgi, z jakimi można się spotkać, to Sabat Beltane, Dzień Majowy, Cethsamhain (w opozycji do Samhain - drugiego święta Celtów, które dzieliło wraz z Beltane rok na dwie połowy); Vappu (po fińsku).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Jan Grzenia: noc Walpurgi czy noc Walpurgii?. Poradnia językowa PWN, 2013-02-13. [dostęp 2014-08-23].
  2. Wałpora, dł. Hoparga w: Adam Fischer. Etnografja Słowiańska: Łużyczanie. 1932; „Wałpora prenju pocpulu do żita woła” (= Walpurga pierwszą przepiórkę do zboża woła) [w:] Pamiętnik słowiański: czasopismo naukowe poświęcone słowianoznawstwu. t.1
  3. 3,0 3,1 Richard M. Golden: Encyclopedia of Witchcraft. The Western Tradition. ABC-CLIO/Greenwood, 2006, s. 1178. ISBN 978-1-57607-243-1.
  4. "Data ta jest charakterystyczna głównie dla Kaszub, Śląska i Warmii (str. 402). Sabaty pierwszomajowe w święto Walpurgii mają lokalizację wyraźnie północną – Kaszuby, Warmia – i południowo-zachodnią - Śląsk. (str. 406)" [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. 1997. str. 402–406
  5. "Są te zabawy nocne na pamiątkę schadzek czarownic i czarowników na sławnym Brokanie podobnie, jak u nas na Łysej Górze" [w:] Pamiętnik słowiański, PAN. 1952 t.4. str. 335