PESEL
PESEL – skrótowiec od nazwy Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności. Został on wprowadzony w Polsce w 1979 przez organy państwa na mocy ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 85 ze zm.). Ustawa ta zostanie uchylona 1 stycznia 2015 ustawą z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427), która zachowa prawną ciągłość jego prowadzenia. Zawiera dane osób przebywających stale na terytorium RP, zameldowanych na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, a także osób ubiegających się o wydanie dowodu osobistego lub paszportu, a także osób, dla których odrębne przepisy przewidują potrzebę posiadania numeru PESEL. Po 1 stycznia 2016 dane o zameldowaniu nie będą przechowywane w zbiorze PESEL. Numer PESEL można zmienić [1]. Powodem do zmiany są przypadki gdy nastąpiła zmiana płci, osoba ma nowy akt urodzenia lub decyzja urzędu okazała się błędna.
Spis treści |
Elementy rejestru[edytuj]
Tworzony rejestr zawiera następujące dane:
- nazwisko i imię (imiona);
- nazwisko rodowe;
- imiona i nazwiska rodowe rodziców;
- data urodzenia;
- miejsce urodzenia;
- kraj urodzenia;
- stan cywilny;
- numer aktu urodzenia i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony;
- płeć;
- numer PESEL;
- obywatelstwo albo status bezpaństwowca;
- imię i nazwisko rodowe oraz numer PESEL małżonka, jeżeli został mu nadany;
- data zawarcia związku małżeńskiego, numer aktu małżeństwa i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony, data rozwiązania związku małżeńskiego, sygnatura akt i oznaczenie sądu, który rozwiązał małżeństwo, sygnatura akt i oznaczenie sądu, który ustalił nieistnienie małżeństwa, sygnatura akt i oznaczenie sądu, który unieważnił małżeństwo, data zgonu małżonka albo data znalezienia jego zwłok, numer jego aktu zgonu i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony;
- adres i data zameldowania na pobyt stały;
- kraj miejsca zamieszkania;
- kraj poprzedniego miejsca zamieszkania;
- data wymeldowania z miejsca pobytu stałego;
- adres i data zameldowania na pobyt czasowy oraz data upływu deklarowanego terminu pobytu;
- data wymeldowania z miejsca pobytu czasowego;
- data wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej trwającego dłużej niż 6 miesięcy i wskazanie kraju wyjazdu;
- data powrotu z wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej trwającego dłużej niż 6 miesięcy;
- seria, numer i data ważności ostatniego wydanego dowodu osobistego obywatela polskiego oraz oznaczenie organu wydającego dokument;
- seria, numer i data ważności ostatniego wydanego paszportu obywatela polskiego;
- seria, numer i data ważności dokumentu podróży cudzoziemca, a w przypadku cudzoziemców, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3 lit. a i b, ważne-go dokumentu podróży lub innego ważnego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo;
- data upływu deklarowanego przez cudzoziemca terminu pobytu;
- data zgonu albo data znalezienia zwłok, numer aktu zgonu i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony.
ponadto dla cudzoziemców:
- seria i numer karty pobytu wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub nadaniem statusu uchodźcy w RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
- seria i numer karty pobytu obywatela Unii Europejskiej wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt na terytorium RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
- seria i numer dokumentu pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej wydanego w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt na terytorium RP oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który go wydał,
- seria i numer karty pobytu wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony lub zgody na pobyt tolerowany oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
- seria i numer karty pobytu obywatela Unii Europejskiej wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
- seria i numer dokumentu pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej wydanego w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który go wydał,
- seria i numer tymczasowego zaświadczenia tożsamości cudzoziemca oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który je wydał.
Implementacja informatyczna[edytuj]
System PESEL zrealizowany jest w technologii mainframe. Działa na komputerze o architekturze IBM zSeries, pod kontrolą systemu operacyjnego z/OS. Baza danych używana do przetwarzania systemu PESEL to SZBD (System Zarządzania Bazą Danych) JANTAR. Aplikacja systemu PESEL została napisana w całości w assemblerze systemu mainframe[2]. Dostęp do bazy danych dla użytkowników on-line realizowany jest za pośrednictwem własnego monitora teletransmisji tzw. "Łącznika"[3].
Numer PESEL[edytuj]
Każdy wpis w rejestrze jest określany unikatowym symbolem jednoznacznie identyfikującym osobę fizyczną.
Numer PESEL jest to 11-cyfrowy, stały symbol numeryczny, jednoznacznie identyfikujący określoną osobę fizyczną.
Zbudowany jest z następujących elementów:
- zakodowanej daty urodzenia
- liczby porządkowej
- zakodowanej płci
- cyfry kontrolnej
|
Przykładowa postać:
| 440514 | 0145 | 8 |
- cyfry [1-6] – data urodzenia z określeniem stulecia urodzenia
- cyfry [7-10] – numer serii z oznaczeniem płci
- cyfra [10] – płeć
- cyfra [11] – cyfra kontrolna
Numer PESEL nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych w formie czynności materialno-technicznej.
Nadanie numeru PESEL następuje za pośrednictwem urzędu gminy właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.
Data urodzenia[edytuj]
Numeryczny zapis daty urodzenia przedstawiony jest w następującym porządku: dwie ostatnie cyfry roku, miesiąc i dzień. Dla odróżnienia poszczególnych stuleci przyjęto następującą metodę kodowania:
- dla osób urodzonych w latach 1900 do 1999 – miesiąc zapisywany jest w sposób naturalny
- dla osób urodzonych w innych latach niż 1900 – 1999 dodawane są do numeru miesiąca następujące wielkości:
- dla lat 1800-1899 - 80
- dla lat 2000-2099 - 20
- dla lat 2100-2199 - 40
- dla lat 2200-2299 - 60
Przyjęta metoda kodowania miesiąca urodzenia pozwala na rozróżnienie 5 stuleci. Kolejne miesiące w poszczególnych stuleciach mają następujące numery:
| Miesiąc | Stulecie | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1800 - 1899 | 1900 - 1999 | 2000 - 2099 | 2100 - 2199 | 2200 - 2299 | |
| Styczeń | 81 | 01 | 21 | 41 | 61 |
| Luty | 82 | 02 | 22 | 42 | 62 |
| Marzec | 83 | 03 | 23 | 43 | 63 |
| Kwiecień | 84 | 04 | 24 | 44 | 64 |
| Maj | 85 | 05 | 25 | 45 | 65 |
| Czerwiec | 86 | 06 | 26 | 46 | 66 |
| Lipiec | 87 | 07 | 27 | 47 | 67 |
| Sierpień | 88 | 08 | 28 | 48 | 68 |
| Wrzesień | 89 | 09 | 29 | 49 | 69 |
| Październik | 90 | 10 | 30 | 50 | 70 |
| Listopad | 91 | 11 | 31 | 51 | 71 |
| Grudzień | 92 | 12 | 32 | 52 | 72 |
Przykładowo osoba urodzona 14 lipca 2002 roku ma następujący zapis w numerze ewidencyjnym:
| 0 | 2 | 2 | 7 | 1 | 4 |
Płeć[edytuj]
Informacja o płci osoby, której zestaw informacji jest identyfikowany, zawarta jest na 10. (przedostatniej) pozycji numeru PESEL.
- cyfry 0, 2, 4, 6, 8 – oznaczają płeć żeńską
- cyfry 1, 3, 5, 7, 9 – oznaczają płeć męską
Po zmianie płci przydzielany jest nowy numer PESEL.
Cyfra kontrolna i sprawdzanie poprawności numeru[edytuj]
Jedenasta cyfra jest cyfrą kontrolną, służącą do wychwytywania przekłamań numeru. Jest ona generowana na podstawie pierwszych dziesięciu cyfr. Aby sprawdzić czy dany numer PESEL jest prawidłowy należy, zakładając, że litery a-j to kolejne cyfry numeru od lewej, obliczyć wyrażenie
1*a + 3*b + 7*c + 9*d + 1*e + 3*f + 7*g + 9*h + 1*i + 3*j
Następnie należy odjąć ostatnią cyfrę otrzymanego wyniku od 10. Jeśli otrzymany wynik nie jest równy cyfrze kontrolnej, to znaczy, że numer zawiera błąd[4]. Uwaga implementacyjna - jeśli ostatnią cyfrą otrzymanego wyniku jest 0, w wyniku odejmowania otrzymamy liczbę 10, podczas gdy suma kontrolna jest cyfrą. Oznacza to tyle, że cyfra kontrolna winna być równa 0 (stąd dobrze jest wykonać na wyniku odejmowania operację modulo 10). W wyniku niezbyt precyzyjnego opisu na stronie MSW ten aspekt jest często pomijany i prowadzi do błędów w implementacji sprawdzania poprawności numeru PESEL.
Przykład dla numeru PESEL 44051401358:
- 1*4 + 3*4 + 7*0 + 9*5 + 1*1 + 3*4 + 7*0 + 9*1 + 1*3 + 3*5 = 101
Wyznaczamy resztę z dzielenia sumy przez 10:
- 101:10 = 10 reszta = 1
Jeżeli reszta = 0, to cyfra kontrolna wynosi 0. Jeżeli reszta ≠ 0, to cyfra kontrolna będzie uzupełnieniem reszty do 10, czyli w podanym przykładzie jest to cyfra 9.
- 10 - 1 = 9
Wynik 9 nie jest równy ostatniej cyfrze numeru PESEL, czyli 8, więc numer jest błędny.
Metoda równoważna[edytuj]
Powyższa metoda sprowadza się do obliczenia wyrażenia:
a+3b+7c+9d+e+3f+7g+9h+i+3j+k
gdzie litery oznaczają kolejne cyfry numeru, i sprawdzeniu czy reszta z dzielenia przez 10 jest zerem (ostatnia cyfra powstałej liczby jest zerem) i jeśli nie jest, to numer jest błędny.
Cechy specyficzne algorytmu sprawdzania[edytuj]
Algorytm ma pewną wadę w przydziale wag do poszczególnych elementów, która powoduje, że gdy zamienimy rok z dniem (zamieniając zapis z rr-mm-dd na dd-mm-rr) otrzymamy identyczną sumę kontrolną jak w numerze z poprawnym zapisem.
W praktyce zdarzają się (a przynajmniej zdarzały i wciąż istnieją) numery PESEL z błędami. Błędy w dacie zwykle były zauważane i poprawiane od razu, lecz zdarzały się też powtórzenia numeru porządkowego, błędy w określeniu płci i błędne cyfry kontrolne, które zostały wychwycone po latach przy okazji wprowadzania numeru PESEL do komputerowych baz danych. W związku z tym nie można zakładać, że wynik sprawdzania jednoznacznie określa istnienie bądź nieistnienie podanego numeru PESEL.
Zobacz też[edytuj]
Przypisy
- ↑ Kiedy numer PESEL ulega zmianie? - Mowimyjak.pl
- ↑ Internet mógł się narodzić w PRL. Rzeczpospolita, 2012.
- ↑ Grzegorz Pluciński: E-administracja: Polskie systemy są niezawodne. Wyborcza.biz, 2012.
- ↑ O numerze PESEL na witrynie MSW. [dostęp 2009-01-16].
