Pałczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałczak
Morfologia
Morfologia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina kaktusowate
Rodzaj pałczak
Nazwa systematyczna
Cereus Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Cereus hilldmannianus
Cereus jamacaru

Pałczak, Cereus[2] (Cereus Mill.) to rodzaj obejmujący około 45 gatunków sukulentów z rodziny kaktusowatych. Występują w Ameryce Południowej i Ameryce Północnej. Nazwa pochodzi o łacińskiego wyrazu cereus (świeca). W Polsce niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny doniczkowe. Gatunkiem typowym jest C. hexagonus (L.) Mill[3].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Pałczak występuje na terenie obu Ameryk. Zasięg Cereus giganteus (kaktus Saguaro) obejmuje Arizonę, Kalifornię i południowo-wschodnią część pustyni Sonora w Meksyku. Przyczyną takiego rozmieszczenia rodzaju Cereus jest ich przystosowanie do kserofitycznych warunków życia. Dotyczy to przede wszystkim niewielkiej ilości opadów oraz wysokiej temperatury[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny z kolumnowym, w przypadku niektórych gatunków (np. Cereus peruvianus) rozgałęziającym się pędem i długimi cierniami. Największe okazy mogą osiągnąć nawet 18 metrów wysokości.
Pęd
Zwykle kolumnowa łodyga z wyraźnie widocznymi żebrami, która może się rozgałęziać. Największe rozmiary wśród kaktusowatych osiąga gatunek Cereus giganteus. Dorasta do 18 metrów wysokości, 65 cm średnicy i może żyć 200 lat[4][5].
Liście
Przekształcone w ciernie. Funkcje asymilacyjne pełni wyłącznie łodyga. Barwa, kształt, ilość oraz wielkość cierni są charakterystyczne dla różnych gatunków. Ciernie środkowe mogą osiągać nawet 10 cm długości[5].
Kwiaty
Kwiaty nocne (otwarte nocą a zamknięte w dzień), o różnych kształtach i rozmiarach[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Naturalnym środowiskiem cereusów są półpustynie regionów Ameryki Północnej. W fazie diploidalnej pałczaki mają 22 chromosomy w każdej komórce somatycznej[6]. Wyjątkami są niektóre formy poliploidalne spotykane wśród tych roślin[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[8].

Mirabella F. Ritter, Piptanthocereus (A. Berger) Riccob., Subpilocereus Backeb.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kaktusowatych (Cactaceae) Juss., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu goździkowców (Caryophyllales) i klasy roślin okrytonasiennych[1]. W obrębie kaktusowatych należy do plemienia Cereae, podrodziny Cactoideae[8].

Pozycja w systemie Reveala 1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Cactineae Bessey in C.K. Adams, rodzina kaktusowate (Cactaceae Juss.), podrodzina Cereoideae Drude in Mart., plemię Cereeae Salm-Dyck, rodzaj Cereus Mill.[9].

Gatunki[10]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Cereusy są uprawiane jako rośliny ozdobne, podobnie jak wiele innych kaktusów.
  • Roślina lecznicza. Część gatunków pałczaków jest wykorzystywana jako rośliny lecznicze. Przykładowo, niektóre części Cereus repandus są jedzone w celu zwalczenia biegunki[11].
  • Roślina jadalna. Wśród niektórych plemion południowoamerykańskich, np. zamieszkujących wyspę Aruba Cereus repandus bywa wykorzystywany do przyrządzania gęstej zupy nazywanej „cadada”[11]. Cereus peruvianus został introdukowany w Izraelu jako roślina uprawna ze względu na owoce[7]. Korzenie Cereus greggi osiągają czasami wagę ponad 100 kg i są wykorzystywane przez Indian jako źródło pożywienia[12].
  • Inne:Zielone części łodygi Cereus repandus wykorzystuje się także do mycia naczyń i ciała[11]. Cereus peruwiański był klonowany przez biologów[13].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Cereus wymaga dobrej wentylacji i dużego nasłonecznienia. Rano można je spryskiwać wodą, a gdy obeschną przenieść do zacienionego miejsca. Dodatkowo każdej wiosny należy je nawozić nawozem bogatym w potas. Latem najlepszą temperaturą jest 14-25 °C, natomiast zimą w okresie spoczynku nie więcej niż 20 °C[14].
Choroby i szkodniki
Pałczaki są dosyć często atakowane przez szkodniki i choroby. Gdy zaczynają gnić u podstawy, oznacza to, że roślinę zaatakowała pleśń, wywołująca chorobę zwaną potocznie czarnym korzeniem. Roślinę atakują również wełnowce i roztocze[14].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-07].
  2. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 625. ISBN 83-214-1305-6.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].
  4. 4,0 4,1 Alexandria Gross; San Francisco State University Department of Geography: The Biogeography of Cereus giganteus (ang.). 1999. [dostęp 2010-06-21].
  5. 5,0 5,1 5,2 Clive Innes, Charles Glass: Ilustrowana Encyklopedia Kaktusów. Elipsa, 2006.
  6. The Families of Flowering Plants (ang.). [dostęp 13 sierpnia 2008].
  7. 7,0 7,1 Uniwersytet w Jukatan: GENETIC DIVERSITY IN F1 DESCENDENTS OF CEREUS PERUVIANUS MILL. (CACTACEAE) SOMACLONES REGENERATED IN SOUTH REGION OF BRAZIL (ang.). [dostęp 2010-07-05].
  8. 8,0 8,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-02-24].
  9. Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Cereus według Reveala.
  10. The Plant List. Cereus. [dostęp 2001-03-15].
  11. 11,0 11,1 11,2 Aaron M. Socha: From Areoles to Zygocactus: An Evolutionary Masterpiece (ang.). The New York Botanical Garden. [dostęp 10 sierpnia 2008].
  12. A.R. Royo: Night-Blooming Cereus (ang.). [dostęp 2010-07-05].
  13. Maria de Fátima P. S. Machado, Alberto José Prioli: Micropropagation of Cereus peruvianus Mill. (Cactaceae) by areole activation (ang.). lipiec 1996. [dostęp 2010-08-06].
  14. 14,0 14,1 „Magia Roślin”. 1990/93. Robert Jabłoński, Aleksandra Borysławska – redaktorzy. Wrocław: GE Fabbri Pchoenix Sp. z o.o.. ISSN 1429-8996 (pol.).