Rośliny uprawne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rośliny uprawne – rośliny użytkowe nie eksploatowane ze stanowisk naturalnych, lecz z upraw stworzonych i pielęgnowanych przez człowieka[1]. Czasem w węższym ujęciu definiowane są jako rośliny uprawiane na roli[2]. Pierwsze ślady uprawy roślin przez ludzi pochodzą sprzed ok. 13 tysięcy lat z Tajlandii, sprzed 11 tysięcy lat z rejonu tzw. Żyznego Półksiężyca i sprzed ok. 8 tysięcy lat z Meksyku[3]. Wtedy to po okresie użytkowania, a z czasem też pielęgnowania roślin dziko rosnących, ludzie rozpoczynali uprawę roślin rodzimych w poszczególnych obszarach, zwanych dziś obszarami pochodzenia roślin użytkowych. Z czasem gatunki uprawiane zostały szeroko rozprzestrzenione poza naturalne granice ich zasięgów[4]. W wyniku zabiegów hodowlanych uzyskano wiele tysięcy odmian uprawnych o odpowiednich dla człowieka właściwościach[1]. Wiele z nich bardzo różni się od swoich naturalnych form wyjściowych (np. współczesne zboża dają plon sto razy wyższy od swych przodków, dziko rosnąca winorośl właściwa ma grona owoców ważące 50-60 g podczas gdy odmiany uprawne mogą mieć grona ważące nawet do 7 kg). Niektóre z roślin uprawnych występują obecnie już tylko w uprawie – nie istnieją ich dzikie formy wyjściowe (np. orzech ziemny, palma daktylowa i kukurydza)[5].

Uprawa pszenicy
Uprawa ziemniaków
Uprawa herbaty
Uprawa bananów

Grupy roślin uprawnych[edytuj | edytuj kod]

W obrębie roślin uprawnych wyróżnia się następujące grupy roślin[6]:

Wśród roślin użytkowych wyróżnia się także rośliny alternatywne – użytkowane niekonwencjonalnie. Do grupy tej należą rośliny wchodzące dopiero do upraw, uprawiane dawno temu i później porzucone oraz rośliny transgeniczne. Poza roślinami uprawianymi w celu dostarczenia określonego surowca roślinnego, uprawia się także rośliny pułapkowe służące do biologicznego zwalczania szkodników, rośliny fitosanitarne – poprawiające w różny sposób warunki rozwoju głównych roślin uprawnych[2].

Ośrodki pochodzenia roślin uprawnych[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze istotne dla ustalenia źródeł pochodzenia roślin uprawnych prace opublikowali Alphonse Pyrame de Candolle (L'origine des plantes cultivées, 1882) oraz Nikołaj Wawiłow, który w 1935 wskazał 7 ośrodków pochodzenia roślin uprawnych. W 1982 Zeven i Wet[7] wskazali 12 obszarów pochodzenia roślin uprawnych z 3 głównymi obejmującymi wschód Azji, rejon Żyznego Półksiężyca i Amerykę Środkową[3].

Ośrodki pochodzenia roślin uprawnych[3][4]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Rośliny uprawne (pol.). W: Wiem - portal wiedzy [on-line]. Onet.pl. [dostęp 2013-02-01].
  2. 2,0 2,1 Lesław Zimny: Encyklopedia ekologiczno-rolnicza. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Rolniczej We Wrocławiu, 2003, s. 177. ISBN 83-87866-79-2.
  3. 3,0 3,1 3,2 Ben-Erik van Wyk: Food plants of the world. Portland: Timber Press, 2006, s. 8-10. ISBN 0-88192-743-0.
  4. 4,0 4,1 Zbigniew Podbielkowski: Szata roślinna Ziemi. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz SC, 1997, s. 164-181, seria: Wielka Encyklopedia Geografii Świata. T. VII. ISBN 83-86600-87-X.
  5. Edward Hyams: Rośliny w służbie człowieka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 8-9, seria: Biblioteka problemów.
  6. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 354-366. ISBN 83-214-1305-6.
  7. Zeven, A. C. & J. M. J. de Wet (1982). Dictionary of cultivated plants and their regions of diversity. Wageningen.