Poniewież

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Panevėžys)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Poniewież
Symbol Poniewieża
Symbol Poniewieża
Herb Flaga
Herb Poniewieża Flaga Poniewieża
Państwo  Litwa
Okręg Panevezioskii uezd fl.gif poniewieski
Burmistrz Vitalijus Satkevičius
Powierzchnia 52 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

114 501
2201,9 os./km²
Kod pocztowy LT-35200
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Poniewież
Poniewież
Ziemia 55°44′N 24°21′E/55,733333 24,350000Na mapach: 55°44′N 24°21′E/55,733333 24,350000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Poniewież (lit. Panevėžys wymowa i) – miasto w północnej Litwie nad rzeką Niewiażą, siedziba okręgu poniewieskiego. Piąte co do wielkości miasto na Litwie (114,5 tys. mieszkańców w 2012 roku), największa miejscowość północno-wschodniej Litwy, historyczna stolica Ziemi Upickiej. Ważny węzeł komunikacyjny. Miasto zamieszkiwane jest głównie przez Litwinów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada położona na prawym brzegu Niewiaży powstała w XV wieku w dobrach królewskich. Pierwsze wzmianki o Poniewieżu pochodzą z 1503, miejscowość wymieniono w dokumentach sporządzonych dla polskiego króla Aleksandra Jagiellończyka. Cztery lata później erygowano pierwszą poniewieską parafię. W 1519 na drugim brzegu rzeki powstał tak zwany Nowy Poniewież, który w 1550 stał się siedzibą powiatu przeniesionego z Upity. W 1704 roku pod Poniewieżem doszło do potyczek wojsk polskich ze szwedzkimi. Około 1780 miejscowość została połączona utwardzoną szosą z Wilnem. W 1792 Poniewież uzyskał prawa miejskie, ale nie wpłynęło to znacząco na jego rozwój. Ważną rolę odegrało w czasie powstań 1830 i 1863 roku, po którym zamknięto miejscowe słynne gimnazjum. W 1843 roku włączone do guberni kowieńskiej. Przeprowadzenie linii kolejowej Radziwiliszki - Dyneburg wywołało ożywienie gospodarcze i rozwój miasta. W 1926 do Poniewieża przeniesiono stolicę biskupstwa. Podczas I i II Wojny Światowej część zabudowy uległa zniszczeniu, dlatego miasto posiada małą liczbę zabytków. 22 lipca 1944 do miasta wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, a Poniewież wraz z całą Litwą stał się częścią ZSRR. Czasy rządów sowieckich charakteryzowały się gwałtownym rozwojem miasta, w tym rozwojem przemysłu. W latach 1959-1979 nastąpił szybki rozwój demograficzny, a liczba ludności przekroczyła 100 tysięcy. Przez następne 10 lat wskutek budowy osiedli z wielkiej płyty i rozszerzenia granic miasta liczba ta wzrosła o kolejne 30 tysięcy. Obecnie Poniewież jest miastem przemysłowym, które nadal ulega ciągłym przemianom.

W Poniewieżu urodził się w 1882 roku Seweryn Ludkiewicz - polski minister rolnictwa i dóbr państwowych w II RP, a rok później (1883) jego brat - Zdzisław Ludkiewicz - polski ekonomista rolny, rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW), minister reform rolnych w II RP, a w 1925 Zygmunt Ławrynowicz - polski poeta emigracyjny, tłumacz i publicysta.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych zabytków należą:

  • kościół Św. Piotra i Pawła, neogotycki, zbudowany w 1884, jest najważniejszą świątynią tak zwanego Starego Poniewieża. Wybudowano go na miejscu wcześniejszego kościoła, którego historia sięgała 1785. Za prezbiterium znajduje się wiele polskich grobów, wiele z nich jest starszych od samego kościoła.
  • kościół Świętej Trójcy - popijarski, klasycystyczny, zbudowany w 1803 Kościół zamknięto w 1832 i w 1847 zamieniono na sobór prawosławny. Do katolików wrócił w 1918. Po drugiej wojnie światowej funkcjonował jako sala wystawowa. W 1989 zwrócono go wiernym.
  • Przy kościele był klasztor pijarów ufundowany w 2 poł. XVIII w. przez Krzysztofa Dębskiego. Klasztor prowadził szkołę zamienioną w gimnazjum o wysokim poziomie nauczania. Zamknięto ją w 1863. A w 1872 otworzono tu seminarium nauczycielskie. Gimnazjum ponownie działało w okresie międzywojennym. Klasztor został skasowany w 1832 przez władze carskie i urządzono w nim koszary.
  • Katedra pod wezwaniem Chrystusa-Króla. Budowę świątyni rozpoczęto w 1904, przerwano w okresie I wojny światowej. Wznowiono budowę wg nowych planów z przeznaczeniem na świątynię katedralną. Wybudowana w stylu eklektycznym z elementami neobaroku i neoklasycyzmu.
  • Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego z 1894[1]
  • Budynek dawnego sądu powiatowego (upickiego), najstarszy w Poniewieżu z 1614. Znajdowały się w nim później archiwa sądowe.
Kościół pw. św. Piotra i Pawła z 1884
Budynek dawnego sądu Ziemi Upickiej z XVII w

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. W Poniewieżu funkcjonują zakłady: przemysłu elektronicznego, meblarskiego, budowlanego, spożywczego i tekstylnego. Do najważniejszych zakładów należą: "Ekranas" - zajmujący się wyrobem produktów szklanych i kryształowych, browar "Kalnapilis" oraz "Linas" - wytwarzający produkty lniane.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Poniewież jest znany również dzięki bogatej działalności artystycznej: 6 teatrów, zespoły folklorystyczne, galeria sztuki, galeria XX wieku.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. G. Szlewis, Православные храмы Литвы, Свято-Духов Монастыр, Vilnius 2006, ISBN 9986-559-62-6, s.435