Pelazgowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tereny zamieszkiwane przez Pelazgów

Pelazgowie (gr. Pelasgoí) – neolityczne plemię zamieszkujące Tesalię przed przybyciem na płw. Peloponez Greków w II tys. p.n.e.; z czasem w historiografii greckiej pojawiła się tendencja do określania tym mianem również innych autochtonicznych mieszkańców Peloponezu i sąsiednich wysp, jak Karyjczycy i Lelegowie. Głównym miastem Pelazgów była Larisa. Uważa się ich ponadto za założycieli ośrodków miejskich w Atenach, Argos i Koryncie. Niektórzy greccy autorzy wspominają też o Pelazgach zamieszkujących Epir, Lesbos i wybrzeże Azji Mniejszej.

Język pelazgijski[edytuj | edytuj kod]

Nie ma pewności co do pochodzenia języka Pelazgów. Według Herodota posługiwali się oni językiem „barbarzyńskim”, tzn. nie greckim. Obecnie uważa się, że nie mógł to być język z grupy indoeuropejskiej ani semickiej. Dowodem na to ma być obecność w grece licznych słów — głównie określających instytucje polityczne oraz przedmioty codziennego użytku — które nie posiadają cech wyrazów pochodzących z języków indoeuropejskich oraz semickich i uważane są właśnie za pozostałości języka pelazgijskiego, jak: "hyakinthos", "narkissos", czy "thalatta" („morze”).

System społeczny Pelazgów[edytuj | edytuj kod]

Pelazgowie tworzyli społeczeństwo matriarchalne, w którym wszelkie funkcje społeczne i religijne pełniły kobiety, mężczyźni zaś byli zdegradowani do roli niewolników i pozbawieni wszelkich praw. Nie uznawano ojcostwa (Pelazgowie — przynajmniej w najbardziej archaicznym okresie swojego istnienia — nie znali związku między aktem płciowym a poczęciem dziecka; powszechne było przekonanie, że kobieta zostaje zapłodniona na skutek jedzenia fasoli, działania wiatru północnego lub przypadkowego połknięcia owada). Spadek był dziedziczony tylko po kądzieli. Potępienie rozwiązłości Pelazgów przez Herodota (Dzieje, V 137) może być wskazówką, że praktykowali oni powszechne wśród ludów Grecji przedhelleńskiej orgie erotyczne.

Wierzenia Pelazgów[edytuj | edytuj kod]

Nie zachowały się jednoznaczne i jednolite źródła, dotyczące wierzeń religijnych Pelazgów, jednak — jak twierdził badacz mitologii, Robert Graves — można je odtworzyć na podstawie fragmentów Argonautiki Apoloniusza z Rodos i O Likofronie Tzetzesa, misteriów orfickich opisanych w pismach Berossosa, kosmogonii fenickich cytowanych przez Filona z Byblos i Damaskiosa oraz dawnej sztuki sakralnej.

Pelazgijski mit o stworzeniu świata[edytuj | edytuj kod]

Na początku bogini wszechrzeczy, Eurynome („daleka wędrówka”) wyłoniła się naga z Chaosu. Nie miała na czym oprzeć stóp, więc zaczęła tańczyć na falach, aby oddzielić morze od nieba. Gdy tego dokonała, chwyciwszy i roztarłszy w dłoniach wiatr północny, stworzyła węża Ofiona, który ją zapłodnił. Wtedy Eurynome przemieniła się w gołębia i zaczęła szybować nad falami, aż złożyła jajo wszechświata, które Ofion na jej prośbę ogrzał. Z jaja Eurynome wykluły się ciała niebieskie oraz ziemia wraz z górami, rzekami, roślinami i zwierzętami. Eurynome i Ofion zamieszkali razem na górze Olimp, ale ten ostatni zdenerwował boginię twierdząc, że to on jest stwórcą świata. Eurynome rozgniotła mu za to piętą głowę, wybiła zęby i wtrąciła do ciemnych jaskiń pod ziemią.

Pelazgijski mit o pochodzeniu ludzi[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym człowiekiem był Pelazgos, protoplasta Pelazgów, który wyskoczył z ziemi arkadyjskiej wraz z innymi i nauczył ich budować chaty, żywić się żołędziami i szyć tuniki ze świńskiej skóry.

Formy sprawowania kultu[edytuj | edytuj kod]

Pelazgowie odprawiali Peloria, czyli wspólne ofiary na cześć węża Ofiona (o przydomku Pelor, czyli „cudowny wąż”), co może potwierdzać przypuszczenie, że uważali się za jego potomków. (Prawdopodobnie wierzyli, że powstali z jego zębów wybitych mu przez boginię Eurynomę, które spadły na ziemię, a pozostałością tego przekonania był późniejszy mit o powstaniu Spartan ze smoczych zębów zasianych przez Kadmosa.) Jak pisze Strabon w swojej Geografii (V 2.4), mieszkańcy okolic Aten byli nazywani „Pelargoj” („bociany”), co może oznaczać, że ptak ten był zwierzęciem totemicznym Pelazgów.

Wpływy innych kultur przed przybyciem Greków[edytuj | edytuj kod]

Przed przybyciem Greków na płw. Peloponez Pelazgowie ulegali kilkakrotnie najazdom szczepów z Azji Mniejszej i Anatolii. Najważniejszy z nich miał miejsce najprawdopodobniej w I poł. III tys. p.n.e. (między 3100 r. a 2400 r.), bowiem to z tego okresu pochodzą ślady wprowadzenia do użytku brązu, szybkiego rozwoju rolnictwa i pasterstwa, powszechnego zastosowania pługa, uprawy drzew oliwnych i winnej latorośli, postępu rzemiosła, pojawienia się ceramiki glazurowanej oraz przemian w budownictwie mieszkalnym i urbanizacji.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]