Perkusja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zestawu instrumentów muzycznych. Zobacz też: perkusja – metoda badania lekarskiego polegająca na ostukiwaniu ciała pacjenta.
Zestaw perkusyjny Terry'ego Bozzio

Perkusja – ogólna nazwa zestawu instrumentów perkusyjnych, posiadająca różne znaczenie w zależności od rodzaju muzyki. W szkolnictwie muzycznym oraz muzyce poważnej jest to grupa instrumentów, na których muzyk może grać używając jednego instrumentu, lub dowolnie skompletowanego zestawu, natomiast w muzyce rockowej i często jazzowej tą nazwą określany jest dość typowy podstawowy zestaw instrumentów, który w miarę potrzeby może być uzupełniany o mniej reprezentatywne składniki. W tym drugim znaczeniu (rock, jazz) polskie określenie perkusja jest odpowiednikiem angielskiego drums lub drum kit, natomiast muzyk (najczęściej towarzyszący), grający na różnego rodzaju „przeszkadzajkach” (żargonowa nazwa instrumentów perkusyjnych takich jak shaker, tamburyn, triangel, conga, bongosy, itp.), określany jest w języku angielskim jako osoba grająca na percussionpercussionist (perkusjonista).

Zestaw perkusyjny[edytuj | edytuj kod]

"Podstawowy" zestaw perkusyjny
Cowbell
pałki perkusyjne
miotełki perkusyjne
talerz china
talerz splash

W skład "podstawowego" zestawu perkusyjnego wchodzą następujące elementy:

  • bęben wielki (1) (inne nazwy to: bęben basowy, stopa, bass drum, bęben taktowy, centrala, tołumbas, tamburo grande) jest to najczęściej największy bęben z zestawu. Gra się na nim za pomocą pojedynczego pedału lub podwójnego pedału (tzw. twina lub dwutaktu). Najczęściej spotykanym rozmiarem jest bęben 22-calowy (średnica), możemy spotkać również 16- i 26-calowe o różnej głębokości np. 18 cali. Jest podstawowym elementem zestawu perkusyjnego.
  • werbel (2) (bęben mały, bębenek, snare drum, tamburo militare) najważniejszy instrument z zestawu. Wraz z bębnem basowym służy do wygrywania rytmu. Każdy początkujący perkusista powinien rozpocząć naukę od opanowania gry na werblu. Charakterystyczny dźwięk instrument ten zawdzięcza sprężynie zamontowanej na dolnej części werbla tuż za naciągiem. Standardowy rozmiar to 14 cali średnicy do 9 cali głębokości. Strojony za pomocą śrub, których liczba zależna jest od modelu werbla.
  • floor tom (3) (inne nazwy to: kocioł, low tom, studnia, duży tom-tom; trzeba jednakże pamiętać o tym, że kotły są tak naprawdę innym instrumentem; kocioł jest tu nazwą potoczną) bęben najczęściej stojący na ziemi, może być również podwieszony na ramie perkusyjnej lub statywie. Rozmiar w granicach 16-18 lub więcej cali średnicy o różnej głębokości.
  • tom-tom (4 - średni, 5 - mały) (inne nazwy to: półkotły, kotły, high & middle tom, zobacz uwagę przy kotle) ich liczba zależy od perkusisty. Dzięki śrubom możliwe jest strojenie tomów. Dobrze nastrojone różnią się między sobą zazwyczaj kwintą, kwartą lub tercją. Montowane na trójniku, podwieszane na statywach lub ramie.
  • hi-hat (6) są to dwa stykające się równolegle talerze o różnej lub jednakowej grubości montowane na jednym statywie, dzięki pedałowi talerze można obsługiwać nogą wybijając w ten sposób rytm. Zamknięty zestaw wywołuje ciche i krótkie dźwięki, otwarty zaś brzmienie głośne i szumiące. Ciekawym efektem jest dźwięk otwieranego hi-hata, przypominający "csss". Zestaw ten razem z ridem służy do wygrywania rytmu, występuje również w konfiguracji składającej się z dwóch talerzy typu china. Hi-hat można obsługiwać naciskając pedał od statywu.
  • ride (7) talerz o krótkim i bardzo wysokim dźwięku. W górnej części talerza przy jego otworze występuje kopułka lub tzw. bell. Ta część jest znacznie głośniejsza od reszty talerza, produkowane są również talerze o nazwie bell wydające dźwięk zbliżony do górnej części ride'a. Ponadto ride może występować z nitami umieszczonymi w dowolnym miejscu powierzchni talerza.
  • crash (8) talerz o różnej grubości w rozmiarach od 12 do 21 cali. Jest on używany dla podkreślenia rytmu w granym utworze (podbijania brzmienia bębna basowego lub werbla). Cienkie talerze są cichsze, ich dźwięk jest wyższy, natomiast grubsze wydają głośny, niższy dźwięk. Występuje również talerz typu crash-ride łączący zalety talerzy typu crash i ride.

Bębny[edytuj | edytuj kod]

  • rototom jest to bęben o pojedynczym naciągu wyróżniający się brakiem korpusu z membraną napiętą na metalowej, dwuczęściowej ramie.
  • timbales z rodziny tom-tomów, jednak o znacznie wyższym dźwięku.
  • oktoban bęben stworzony przez firmę Tama, zwykle o średnicy około 6" i różnej głębokości.
  • piccolo jest to mały werbel, o wyższym dźwięku, o średnicy i głębokości odpowiednio poniżej 13 i 4,5 cala montowany na statywie lub ramie.
  • naciąg membrana bębna wykonana z tworzywa sztucznego lub skóry. Naciąg montowany najczęściej z dwóch stron bębna, może być dwuwarstwowy wypełniony olejem, mocowany do bębna za pomocą skręcanych śrubami obręczy, które umożliwiają strojenie instrumentu.
Główna część zestawu posiadająca charakterystyczny dźwięk - werbel

Talerze[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Talerze perkusyjne.
  • crash-ride połączenie talerzy crash i ride, daje dźwięk pośredni między obydwoma talerzami. Występuje w rozmiarach od 12 do 20 cali.
  • china to jedyny wklęsły talerz. Mocowany dowolną stroną w zależności od oczekiwanego brzmienia, w zależności od średnicy i grubości będzie wydawał dźwięk głośny oraz szumiący. Grając na nim za pomocą pałeczek z miękkimi bijakami, możemy uzyskać efekt brzmieniowy zbliżony do dźwięku gongu. Małe rozmiary tj. mini china np. 14 cali często są używane do gry na przemian z ridem i hi-hatem do wygrywania rytmu.
  • splash zwykle cienki talerz o wielkości od 6 do 12 cali, o brzmieniu krótkim i "szklistym" montowany dowolną stroną.
  • stax połączenie dwóch talerzy typu crash oraz china, w różnych kombinacjach rozmiarowych.
  • bell zazwyczaj małe, i wypukłe, montowane dowolną stroną wydają dźwięk podobny do kopułki ride'a. W rozmiarach od 4 do 11 cali

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • chimes (również wind chimes, dzwonki chińskie) jest to umieszczony na statywie rząd metalowych rurek lub płytek różnej długości.
  • cowbell przeszkadzajka kształtem przypominająca krowi dzwonek, wydająca również taki sam dźwięk.
  • tamburyn zamontowany na statywie, gra na nim w tym wypadku odbywa się przez uderzanie pałką. Niekiedy przykręca się go do hi-hata.

Na zestawie gra się zazwyczaj drewnianymi pałkami (czasem mogą posiadać plastikową końcówkę), a w pewnych sytuacjach także specjalnymi miotełkami lub tzw. szczotkami perkusyjnymi (inaczej hot rods – kilkanaście cienkich witek połączonych plastikową oprawką)

Rozbudowa i używanie zestawu perkusyjnego[edytuj | edytuj kod]

Taki zestaw perkusyjny, jakkolwiek powszechnie używany, jest często rozszerzany o innego rodzaju bębny, talerze oraz inne instrumenty perkusyjne. W szczególności w rocku progresywnym, gdzie perkusja spełniała poza rolą wybijania rytmu i nadawania tempa także funkcje melodyczne, a przede wszystkim budowy przestrzeni dźwiękowej i nastroju, uległa wielkiemu rozbudowaniu. Perkusiści tacy jak Terry Bozzio, Carl Palmer, Bill Bruford, Mike Portnoy, Alan White rozbudowali swoje zestawy do kilkudziesięciu bębnów, dużej ilości talerzy, dzwonków, gongów, dzwonów rurowych itp.

Rozbudowa zestawu odbywa się poprzez:

  • zainstalowanie podwójnego pedału (podwójna stopa, twin), lub dodanie dowolnej ilości bębnów basowych obsługiwanego osobnym pedałem
  • zwiększenie ilości tom-tomów
  • dodanie dodatkowego hi-hatu (z maszyną otwierającą lub bez)
  • dodanie dodatkowych instrumentów perkusyjnych, jak np. anielskie dzwonki, rototomy, bongosy, kongi, itp.
  • dodanie mniejszego werbla (tzw. werbel piccolo)
  • zwiększenie ilości talerzy – oprócz standardowych crash i ride w różnych rozmiarach, dochodzą china i splash
  • dodanie elektronicznych padów czy triggerów wraz z modułem elektronicznym

Notacja perkusyjna[edytuj | edytuj kod]

W zapisie perkusyjnym używa się zwyczajnych nut. W odróżnieniu od pozostałych notacji, ich położenie na pięciolinii nie informuje o wysokości dźwięku, lecz o rodzaju instrumentu, który ma w danym momencie wybrzmiewać. Nuty dla bębnów mogą być umieszczone w różnych miejscach na pięciolinii, w zależności od wysokości dźwięku (np tom-tomy). W każdym razie najniżej zawsze znajduje się stopa, a werbel na trzecim polu. Talerze oznaczamy wysoko na pięciolinii, krzyżykami, lub krzyżykami w kółeczku, w zależności od rodzaju.

W sekcji rytmicznej, inaczej niż w przypadku instrumentów tonalnych, możliwe jest skracanie dźwięków pauzami, co niejednokrotnie ułatwia grę. Spowodowane jest to tym, że po uderzeniu w instrument nie istnieje szeroka możliwość dalszego skrócenia dźwięku, zatem (oprócz nielicznych przypadków), nie jest istotne, jak długo on wybrzmiewa.

Talerze:

Crashnot.JPG Hihatnoganot.JPG Hihatzamknot.JPG Hihatotwnot.JPG Ridenot.JPG

Bębny:

Stopanot.JPG Stopanot2.JPG Floortomsnot.JPG Tomtomnotaccja.JPG Werbelnot.JPG

Dźwięki
Części zestawu Rodzaje gry Dźwięki (Vorbis)
Werbel Dźwięk werbla 53 KB i
Gra na obręczy werbla 46 KB i
Bęben basowy Stłumiony bęben basowy 54 KB i
Tom-tomy Tom 8" 59 KB i
Tom 12" 41 KB i
Floor tom 39 KB i
Hi-hat Zamkniety hi-hat 41 KB i
Otwarty hi-hat 58 KB i
Hi-hat otwierany i zamykany 48 KB i
Crash Uderzenie w talerz 52 KB i
Ride Zwykłe uderzenie 61 KB i
Uderzenie w kopułkę talerza (bell) 71 KB i
uderzenie w krawędź (rim) 67 KB i

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]