Piestrzennikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piestrzennikowate
Hydnora africana
Hydnora africana
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd pieprzowce
Rodzina piestrzennikowate
Nazwa systematyczna
Hydnoraceae C. Agardh
Aphor. Bot.: 88. 21 Dec 1821[2]
Typ nomenklatoryczny
Hydnora Thunb. (1775)[2]
Mapa zasięgu
HydnoraceaeDistribution.jpg
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Piestrzennikowate (Hydnoraceae) – rodzina pozbawionych liści, bezzieleniowych roślin pasożytniczych z rzędu pieprzowców. Należy do niej 7 gatunków z 2 rodzajów. Rodzaj piestrzennik (Hydnora) reprezentują 4 gatunki spotykane na obszarze południowej i tropikalnej Afryki, Madagaskaru, na południowych krańcach Półwyspu Arabskiego. Trzy gatunki z rodzaju Prosopanche rosną w Ameryce Południowej i w Środkowej. Rośliny z rodzaju Hydnora nazywane są "najdziwniejszymi roślinami świata"[3]. O ich oryginalności świadczy to, że odkrywca rodzaju Hydnora uznał jego przedstawicieli za grzyby[4].

Kwiaty Hydnora africana
Ryzomatoid Hydnora triceps

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Organy podziemne
Pozbawione liści organy podziemne składają się z rosnącego poziomo kanciastego lub okrągłego, mięsistego ryzomatoidu. Trudno określić, czy twór ten jest pędem czy korzeniem. Na kantach lub na całej powierzchni twór ten pokryty jest krótkimi brodawkami o skorkowaciałych wierzchołkach. Gdy roślina natrafia na korzeń rośliny żywicielskiej z brodawek wyrastają nierozgałęzione i cienkie korzenie-przyssawki wnikające w tkanki żywiciela[4].
Kwiaty
Okazałe lub średnich rozmiarów, wyrastają pojedynczo z wnętrza ryzomatoidu. Nad powierzchnię ziemi wystaje zwykle tylko górna część kwiatu – mięsiste wyrostki na szczycie listków okwiatu, osiągające do 30 cm długości. Rzadko kwiaty pozostają pod powierzchnią ziemi. Są promieniste i obupłciowe. Okwiat składa się z pojedynczego okółka 3–4 mięsistych i połączonych listków, najczęściej barwy czerwonobrązowej[4]. Poza tym białej, czerwonej, różowej lub brązowej[5]. U niektórych gatunków na wewnętrznej stronie listków okwiatu występują skierowane ku dołowi włoski[5]. Pręciki zwykle w takiej samej liczbie jak liczba listków okwiatu tj. 3-4 (rzadko 5) tworzą zwykle jeden okółek. U roślin z rodzaju Hydnora pręciki mają postać guzowatych narośli pokrytych rurowatymi, ciasno ułożonymi, krętymi zgrubieniami, w których powstaje pyłek wytwarzany w wielkich ilościach. W przypadku rodzaju Prosopanche tak ukształtowane pręciki tworzą stożek, wokół którego dodatkowo znajduje się okółek prątniczków. Słupek jest dolny z pojedynczą komorą utworzoną z trzech (rzadziej czterech) owocolistków. Łożysko zawiera bardzo liczne zalążki zanurzone w jego tkance. U rodzaju Hydnora łożysko ma kształt szyszkowaty, u Prosopanche ma postać szerokich listew[4]. Pojedyncza szyjka słupka zakończona jest główkowatym znamieniem[3].
Owoc
Podczas dojrzewania wypełniające wnętrze zalążni tkanki łożyska rozpuszczają się tworząc papkowatą masę. Owocnia zawsze mniej lub bardziej drewnieje[5]. Powstają duże, jagodowe owoce (u niektórych gatunków torebki[5]) zawierające wiele (czasem nawet powyżej 35 tysięcy[1]) drobnych nasion[3]. Nasiona okryte są twardymi łupinami nasiennymi, pod którymi znajdują się: obielmo, bielmo i niezróżnicowany zarodek[4].
Przekrojony owoc Hydnora triceps

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z tej rodziny pasożytują na korzeniach innych roślin, przy czym niektóre gatunki specjalizują się w określonych gatunkach żywicieli. Przedstawiciele rodzaju Hydnora pasożytują najczęściej na akacjach i wilczomleczach. Żywicielami roślin z rodzaju Prosopanche są najczęściej drzewa z rodzaju jadłoszyn (Prosopis)[4]. Kwiaty zapylane są przez muchówki i chrząszcze, najczęściej omarlicowate. Wabione są one zapachem padliny oraz obficie zgromadzonymi białkami i tłuszczami w tkankach po wewnętrznej stronie zmięśniałego okwiatu. Wąskie szczeliny między listkami okwiatu osłonięte są włoskami co utrudnia wyjście owadom z kwiatu. Wydostają się one dopiero wówczas, gdy włoski więdną[4]. W kwiatach roślin z rodzaju Prosopanche i niektórych z rodzaju Hydnora stwierdzono także termogenezę. U Hydnora triceps kwiaty i owoce rozwijają się pod powierzchnią gruntu. Nasiona rozsiewane są przez ssaki[1]. Owoce rodzaju Hydnora wykopywane i spożywane są przez małpy, szakale i jeżozwierze. Owoce Prosopanche są chętnie zjadane przez pancerniki[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jak w przypadku innych roślin pasożytniczych, redukcja organów sprawiła, że systematycy bardzo rozmaicie sytuowali tę grupę roślin. W systemie Cronquista (1981) Hydnoraceae zaliczane były do bukietnicowców Rafflesiales. W systemie Takhtajana (1997) i Reveala umieszczane były w monotypowym rzędzie Hydnorales obok Rafflesiales[3]. Dopiero w początkach XXI wieku dzięki badaniom molekularnym odkryto ich filogenetyczną przynależność do pieprzowców (Piperales)[6].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Hydnoraceae stanowią jedną z 4 rodzin wchodzących w skład rzędu pieprzowców, jednego z 4 w grupie magnoliowych[1].

pieprzowce

kokornakowate Aristolochiaceae



piestrzennikowate Hydnoraceae




pieprzowate Piperaceae



saururowate Saururaceae




Podział[1][3]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Owoce roślin z rodzaju piestrzennik w miejscach masowego występowania bywają wykorzystywane jako pasza dla świń[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-12-27].
  2. 2,0 2,1 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium (ang.). University of Maryland, 2010. [dostęp 2010-12-26].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 169. ISBN 1-55407-206-9.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 390-391, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 L. Watson, M. J. Dallwitz: Hydnoraceae (ang.). W: The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval [on-line]. [dostęp 2010-12-27].
  6. Nickrent D. L. i in. 2002. Molecular data place Hydnoraceae with Aristolochiaceae. American J. Bot. 89
  7. Nazwa polska według Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900.