Pomnik Jana Kilińskiego w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pomnik Jana Kilińskiego
Pomnik Jana Kilińskiego
Pomnik Jana Kilińskiego
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Miejsce ulica Podwale
Typ pomnika posąg na cokole
Projektant Stanisław Jackowski
Całkowita wysokość 8 m
Odsłonięto 19 kwietnia 1936
15 listopada 1959
Ważniejsze przebudowy 1945
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pomnik Jana Kilińskiego
Pomnik Jana Kilińskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Jana Kilińskiego
Pomnik Jana Kilińskiego
Ziemia 52°14′53,6″N 21°00′39,1″E/52,248222 21,010861Na mapach: 52°14′53,6″N 21°00′39,1″E/52,248222 21,010861
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Napis na murze Muzeum Narodowego w Warszawie po ukryciu tam przez Niemców w 1942 roku postaci Jana Kilińskiego z jego pomnika

Pomnik Jana Kilińskiego w Warszawie – posąg Jana Kilińskiego, według projektu Stanisława Jackowskiego, znajdujący się przy ul. Podwale w Warszawie.

Jeden z nielicznych warszawskich pomników, który nie został zniszczony w czasie II wojny światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik powstał według projektu Stanisława Jackowskiego, a odlany został w 1935 w firmie „Bracia Łopieńscy”. Odsłonięto go na Placu Krasińskich 19 kwietnia 1936 w obecności Ignacego Mościckiego w 30. rocznicę powołania Warszawskiej Izby Rzemieślniczej. Cokół pomnika został wykonany przez firmę kamieniarską Jana Fedorowicza z granitu finlandzkiego pochodzącego z rozebranego soboru św. Aleksandra Newskiego na placu Saskim[1]. Po zakończeniu uroczystości ulicami Warszawy przeszedł uroczysty pochód przedstawicieli wszystkich cechów warszawskich, z których każdy niósł symbol swego zawodu.

W czasie wojny Niemcy zdemontowali pomnik w ramach zemsty za zdjęcie przez Polaków 12 lutego 1942 niemieckich napisów z pomnika Mikołaja Kopernika. Wkrótce jednak wyszło na jaw, że pomnik ukryto w magazynach Muzeum Narodowego i na jego fasadzie pojawił się napis: Jam tu ludu W-wy. – Kiliński Jan[2]. Pojawił się też napis „podpisany” przez samego Kopernika: W odwecie za zniszczenie pomnika Kilińskiego zarządzam przedłużenie zimy o 6 tygodni. Zima tego roku była dłuższa.

Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945, nie zniszczony, a jedynie pozbawiony szabli, jako jeden z pierwszych warszawskich pomników stanął w alei 3 Maja naprzeciwko gmachu Muzeum Narodowego. 1 września 1946 został przeniesiony z powrotem na plac Krasińskich, gdzie stał przez 12 lat. 15 listopada 1959 pomnik po raz kolejny zmienił miejsce pobytu i tym razem już na stałe został przeniesiony na miejsce przy ul. Podwale, u wylotu ul. Piekarskiej. Nowy granitowy cokół ufundowali rzemieślnicy warszawscy, co upamiętnia napis wykuty na pomniku.

Umiejscowienie monumentu uzasadnione jest tym, że w jego pobliżu znajdowała się siedziba ambasadora rosyjskiego w czasie insurekcji kościuszkowskiej. Jan Kiliński dowodził szturmem mieszkańców Starego Miasta na tę rezydencję 17 kwietnia 1794[3].

W latach 1993–1994 pomnik został poddany gruntownej renowacji, dzięki której wzmocniono jego osłabiony fundament i wyprostowano cokół odchylony od pionu o 12 stopni[4].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pomnik składa się z rzeźby wykonanej z brązu o wysokości 4 metrów oraz granitowego cokołu o wysokości 3 metrów. Jan Kiliński rusza do szturmu, idąc w płaszczu, z wysoko podniesioną szablą i z pistoletem za pasem.

Na cokole widnieje napis: „JANOWI KILIŃSKIEMU WODZOWI LUDU STOLICY ROKU 1794. RODACY R. 1934”[5].

Pierwotnie na frontonie cokołu znajdowała się płaskorzeźba autorstwa Walentego Smyczyńskiego Kiliński prowadzący powstańców przez pl. Zamkowy, jednak po wojnie nie została ona odtworzona[6].

Przypisy

  1. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1990, s. 33. ISBN 83-7005-211-8.
  2. Zdjęcie napisu. [dostęp 2014-05-17].
  3. Pomnik Jana Kilińskiego, na stronie Wiezowce.pl. [dostęp 2012-04-15].
  4. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 94. ISBN 83-88973-59-2.
  5. Pomnik Jana Kilińskiego, na stronie puszka.pl. [dostęp 2012-04-15].
  6. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 663. ISBN 83-01-08836-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1990, s. 32-34. ISBN 83-7005-211-8.