Pomnik Mikołaja Kopernika w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pomnika w Warszawie. Zobacz też: pomniki Mikołaja Kopernika w innych miastach.
Pomnik Mikołaja Kopernika
w Warszawie
Pomnik Mikołaja Kopernikaw Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Typ pomnika Posąg
Projektant Bertel Thorvaldsen
Fundator Stanisław Staszic
Całkowita wysokość 2,8 m
Odsłonięto 11 maja 1830
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pomnik Mikołaja Kopernika
Pomnik Mikołaja Kopernika
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Mikołaja Kopernika
Pomnik Mikołaja Kopernika
Ziemia 52°14′17,40″N 21°01′04,75″E/52,238167 21,017986
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pomnik Mikołaja Kopernika w Warszawiepomnik dłuta duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena, wykonany w 1822. 2,8-metrowy posąg z brązu przedstawia siedzącego Mikołaja Kopernika z cyrklem w prawej dłoni i sferą armilarną w lewej dłoni.

Po obu stronach czarnego cokołu są wyryte i złocone napisy: z lewej strony po łacinie NICOLAO COPERNICO GRATA PATRIA (pol. Mikołajowi Kopernikowi Wdzięczna Ojczyzna), z prawej strony MIKOŁAJOWI KOPERNIKOWI RODACY. W czasie okupacji niemieckiej, do 1942 roku, polski napis był przykryty przez tablicę z napisem niemieckim „Dem Grossen Deutschen Astronomen” (pol. Wielkiemu niemieckiemu astronomowi)[1].

Wierne kopie monumentu znajdują się w Montrealu i Chicago.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ufundowany przez księdza Stanisława Staszica, odsłonięty został 11 maja 1830 przez Juliana Ursyna Niemcewicza. Stanął przed Pałacem Staszica w Warszawie, ówczesną siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

19 września 1863, po nieudanym zamachu na Fiodora Berga, pod pomnik przeniesiono i spalono mienie mieszkańców Pałacu Zamoyskich, splądrowanego w odwecie przez wojska rosyjskie[2].

11 lutego 1942 Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” z Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” zdjął z pomnika tablicę z niemieckim napisem i ukrył ją w pobliskiej zaspie śniegu. Tablica trafiła następnie do piwnicy Dawidowskiego, skąd w czerwcu 1942 została przewieziona i zakopana w ogrodzie willi należącej do rodziców Jana Rossmana przy ul. Sułkowskiego 29 na Żoliborzu (według innego źródła tablica trafiła do willi Rossmanów bezpośrednio po akcji[3]). Wiosną 1948 tablica została odkopana i przekazana przez Jana Rossmana do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy[4].

W 1944, po powstaniu warszawskim, pomnik został zniszczony i prawdopodobnie jako przeznaczony na złom wywieziony z Warszawy. Po zakończeniu wojny odnaleziono go na złomowisku we wsi Hajduki Nyskie, skąd niezwłocznie, bez naprawy, przeniesiono go na poprzednie miejsce. Restauracja pomnika została wykonana w 1949 w warszawskiej odlewni Braci Łopieńskich[5].

W maju 2007 na placyku wokół pomnika został umieszczony model Układu Słonecznego uwieczniony w De revolutionibus orbium coelestium. W nawierzchni wyłożonej skandynawskim czerwonym granitem vanga, orbity zostały zaznaczone jaśniejszym kamieniem pochodzącym z Chin, a na nich umieszczono planety odlane z brązu w Odlewni Metali Nieżelaznych na ul. Spokojnej w Warszawie. Autorem projektu jest rzeźbiarz Antoni Grabowski, a początkowo matowe planety mają z czasem zostać wypolerowane stopami przechodniów. Wszystkie planety zamocowane są na 40 cm kotwach, a każda planeta opatrzona jest znakiem autora „Antoni”[6].

W nocy 1/2 lipca 2008 pomnik został zdewastowany. Sprawca dewastacji zerwał z lewej dłoni Kopernika sferę armilarną[7]. Zrabowany element został odzyskany już 3 lipca po dostarczeniu go przez nieznaną osobę do warszawskiej pracowni konserwacji zabytków. Podobna sytuacja miała miejsce we wrześniu 2011, gdy trzech nastolatków dokonało kradzieży sfery, jednak po ich zatrzymaniu element znów został przywrócony[8].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 70. rocznica usunięcia niemieckojęzycznej tablicy z pomnika Kopernika. Portal Dzieje.pl, afiliowany przy Muzeum Historii Polski i Polską Agencję Prasową, 2011. [dostęp 23 lutego 2013].
  2. Marian Marek Drozdowski, Andrzej Zahorski: Historia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2004, s. 177. ISBN 83-89632-04-7.
  3. Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Czytelnik, 1971, s. 187.
  4. Marian Miszczuk: Jan Rossman pseudonim „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 66. ISBN 978-83-917007-4-7.
  5. Paweł Giergoń: Warszawa - Pomnik Mikołaja Kopernika. Portal Sztuka.net, 2012-02-10. [dostęp 23 lutego 2013].
  6. Dariusz Bartoszewicz, Ruszyli Słońce, ruszyli Ziemię. „Gazeta Wyborcza” – „Gazeta Stołeczna”, 31 maja 2007.
  7. Gazeta Stołeczna – Pomnik Kopernika zdewastowany.
  8. Zatrzymano trzech wandali, którzy ukradli sferę z pomnika Kopernika na Krakowskim Przedmieściu. tvp.pl, 2011-09-10. [dostęp 2 grudnia 2012].
  9. Biogram Eugeniusza Baranowskiego na stronie poświęconej Cmentarzowi Weteranów w Pointe Claire (Kanada)