Białoporek brzozowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Porek brzozowy)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Porek brzozowy
Piptoporus betulinus G2.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina pniarkowate
Rodzaj białoporek
Gatunek białoporek brzozowy
Nazwa systematyczna
Piptoporus betulinus (Bull.) P.Karst.
Revue mycol. 3: 9 (Tuluza, 1881)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Hymenofor porka brzozowego
Piptoporus betulinus 55.jpg

Białoporek brzozowy (Piptoporus betulinus (Bull.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba brzozowa, żagiew brzozowa, porek brzozowy[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Agarico-pulpa pseudoagaricon Paulet 1793
  • Boletus betulinus Bull. 1788
  • Boletus suberosus Batsch 1783
  • Boletus suberosus Wulfen in Jacquin 1786
  • Fomes betulinus (Bull.) Fr. 1890
  • Placodes betulinus (Bull.) Quél. 1888
  • Polyporus betulinus (Bull.) Fr. 1815
  • Ungularia betulina (Bull.) Lázaro Ibiza 1916
  • Ungulina betulina (Bull.) Pat. 1900

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 10-30 cm, przyrośnięty bokiem do pnia i w miejscu przyrośnięcia zwężony. Na górnej stronie szarobiaławy do brązowawego, pokryty matową, pękającą i złuszczającą się skórką[4]. Kształt półkulisty lub poduszeczkowaty[5].

Rurki

Mają długość 1,5-5 (wyjątkowo do 8) mm, u młodych okazów są białe, u starszych słomkowożółte. Poru okrągłe[5]. Rurki dojrzałych owocników łatwo można oddzielić od miąższu kapelusza[4]. Smak cierpki, lekko gorzkawy[6].

Miąższ

Biały, na przekroju jednolicie zwarty, niewłóknisty, łykowaty. Po wyschnięciu staje się korkowaty[4].

Wysyp zarodników

Biały, nieamyloidalny. Zarodniki cylindryczno-zakrzywione, gładkie, o rozmiarach 4,5-6 × 1,5 µm, bez pory rostkowej[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na całej półkuli północnej. Grzyb jednoroczny. Młode owocniki rosną od sierpnia do października, obumarłe już okazy można spotkać przez cały rok. Wyrasta wyłącznie na brzozach, dzięki czemu jest łatwo rozróżnialny od innych gatunków. W Polsce wszędzie bardzo pospolity, spotkać go można w lasach, parkach, przy drogach[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyb niejadalny, pasożyt, lub saprotrof, rosnący zarówno na żywych, jak i martwych pniach i gałęziach brzozy. Powoduje brunatną zgniliznę drewna[7]. Zakażenie żywego drzewa następuje głównie przez rany, często jednak przez wiele lat po zakażeniu grzyb nie rozwija się, gdyż jego wzrost hamują mechanizmy obronne drzewa. Drzemie jednak w drzewie i zaczyna się rozwijać, gdy drzewo zostanie osłabione, np. przez suszę, zacienienie przez inne drzewa, itp., lub ścięte[8].
  • Grzyb leczniczy. W medycynie ludowej był dawniej używany do tamowania krwawień. Znaleziono go przy szczątkach człowieka lodu sprzed 3300 lat p.n.e[6]. Znajdujące się w nim związki chemiczne wykazują trujące działanie na włosogłówkę (pasożyt układu pokarmowego, również człowieka)[9]. W badaniach naukowych potwierdzono, że wyciąg z owocników porka brzozowego wykazuje działanie antynowotworowe – hamuje wzrost komórek nowotworowych[10].
  • Związane z nim jest wiele gatunków zwierząt, dla których jest źródłem pokarmu, siedliskiem życia, miejscem rozmnażania, itp. W szeroko zakrojonych badaniach naukowych we wschodniej Kanadzie stwierdzono, że związane z tym gatunkiem jest 257 gatunków stawonogów, w tym 172 owadów i 59 roztoczy[11].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 510. ISBN 83-7404-513-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  8. Adams, T J H (1982). Piptoporus betulinus: Some aspects of population biology. (PhD thesis): Exeter University
  9. Simon Singh; Edzard Ernst (2009). Trick Or Treatment: The Undeniable Facts About Alternative Medicine. W. W. Norton. pp. 193–. ISBN 978-0-393-33778-5
  10. Ekstrakt z porka brzozowego (Piptoporus betulinus Bull. Fr.) jako inhibitor wzrostu ludzkich komórek nowotworowych. [dostęp 2012-12-16].
  11. Quentin Wheeler; Meredith Blackwell (1984). Fungus-Insect Relationships: Perspectives in Ecology and Evolution. Columbia University Press. p. 147. ISBN 978-0-231-05695-3