Ötzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pomnik upamiętniający miejsce w którym znaleziono Ötziego.
Pomnik c.d.

Ötzi (Oetzi, "człowiek z Similaun", "człowiek lodu") – przydomek nadany szczątkom człowieka, który zmarł ok. 3300 lat p.n.e. Przydomek ten pochodzi od nazwy doliny Ötz w Południowym Tyrolu, w której znaleziono jego zamrożone w lodowcu alpejskim ciało.

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Ötzi został znaleziony na wysokości 3120 m n.p.m. przez dwoje niemieckich turystów, Helmuta Simona i jego żonę Erikę, 19 września 1991 roku. Uznali oni, że ciało należy do zmarłego tragicznie turysty. Wiek Ötziego datowano dopiero podczas badań w Innsbrucku. Obecnie Ötzi znajduje się w Museo Archeologico dell’Alto Adige (muzeum archeologicznym Górnej Adygi) w Bolzano we Włoszech.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Przeprowadzone analizy wykazały, że miał około 160 cm wzrostu, ważył około 50 kg[1] i zmarł mając 40–53 lat. Był szatynem, miał brązowe oczy, grupę krwi "0" i cierpiał na nietolerancję laktozy[2][3].

Na ciele stwierdzono 57 tatuaży, niektóre z nich były zlokalizowane w miejscach uważanych za punkty akupunktury dla chorób, na które cierpiał (zmiany zwyrodnieniowe stawów i bóle brzucha wywołane zakażeniem Trichuris trichiura). Ostatnim posiłkiem, który spożył było mięso jelenia i kozicy, roślinne korzonki, owoce i ziarna, które najprawdopodobniej zostały spożyte w formie chleba.

Kolejne badania mumii przeprowadzone przez zespół dra Alberta Zinka, antropologa z niemieckiego Uniwersytetu Eberharda Karola w Tybindze wskazują, że Ötzi mimo stosunkowo młodego wieku miał genetyczne predyspozycje do choroby wieńcowej i cierpiał na arteriosklerozę. Ustalono, iż nie prowadził siedzącego trybu życia, nie miał nadwagi, nie cierpiał głodu, a jego dieta była zrównoważona; mimo to zagrażały mu choroby serca i układu krążenia.

Niemieccy naukowcy wykryli u niego też bakterie z rodzaju Borrelia, wywołujące boreliozę. Jest to najstarszy poznany ślad tej infekcji, spowodowanej przez kleszcze.

Po badaniach genetycznych naukowcy stwierdzili, że jego linia pokrewieństwa prawdopodobnie wygasła, uznaje się, że wśród populacji Europy kontynentalnej nie można spotkać już jego krewnych, ale zapewne można wśród starych, żyjących w stosunkowo dużej izolacji w ciągu ostatnich pięciu tysięcy lat, populacji Sardynii i Korsyki[2]. W październiku 2013 roku podano informację o możliwych krewnych zstępnych Ötziego w Tyrolu[4][5].

W lutym 2011 roku poinformowano o przeprowadzeniu rekonstrukcji twarzy mumii za pomocą metod stosowanych w kryminalistyce[6].

Ötzi ubrany był w skóry, które pochodziły od niedźwiedzia, kozicy i jelenia, miał buty i skarpety splecione z miękkich traw i łyka. Posiadał plecak, torbę z kory brzozowej, kołczan w nim 14 strzał w tym 8 kalinowych reszta dereniowych, ponad półmetrową ciupagę[7] w rozwidlonym drzewcu cisowej laski, której miedziane wyklepane ostre ostrze sklejała brzozowa smoła i mocowały rzemienie; nóż z krzemienia i długi na 1,82 metra niedokończony łuk. Znaleziono przy nim także hubę (porka brzozowego (Piptoporus betulinus), która do dzisiejszych czasów jest używana w medycynie ludowej do leczenia dolegliwości żołądkowych – mógłby to być najstarszy przypadek udowodnionego zastosowania substancji leczniczej. Bardziej prawdopodobne jest jednak używanie huby do rozpalania ognia lub jako opatrunek[8].

Ötzi zmarł najprawdopodobniej w wyniku ran odniesionych w walce z innymi ludźmi, w tym rany pochodzącej od strzały. Naukowcy w ranach odkryli czerwone krwinki jak również fibrynę, końcowy produkt procesu krzepnięcia krwi, która jest obecna w świeżych ranach, potem niknie. Świadczy to o tym, że Ötzi zmarł szybko po zranieniu[9].

Po odkryciu stał się atrakcją turystyczną (w pobliżu miejsca jego odnalezienia ustawiono pomnik, zaś mumia została wystawiona w muzeum), przyczyną spektakularnego procesu sądowego oraz sporu pomiędzy władzami przygranicznych regionów Austrii i Włoch.

Procesy[edytuj | edytuj kod]

Proces sądowy został wytoczony władzom Południowego Tyrolu oraz lokalnego muzeum archeologicznego, w którym wystawiono mumię, przez samego[potrzebne źródło] Helmuta Simona, po tym, gdy muzeum zażądało od niego biletu za wstęp na wystawę poświęconą jego własnemu znalezisku. Simon poczuł się obrażony i domagał się nagrody pieniężnej w uznaniu faktu, iż jego odkrycie przyczyniło się do znacznego wzrostu związanych z turystyką dochodów muzeum i gminy. Ostatecznie Simon proces wygrał, lecz wkrótce potem zginął podczas samotnej wspinaczki, w pobliżu miejsca znalezienia mumii.

Inny związany z Ötzim spór rozgorzał między przygranicznymi regionami Austrii i Włoch. Nie było bowiem jasne, na terenie którego z tych państw znaleziono mumię – Ötzi został znaleziony w pasie granicznym. Ostatecznie uznano, że miejsce to znajduje się na terenie Włoch.

Przypisy

  1. "Człowiek lodu zyskał twarz", "Angora" nr 13, 27 III 2011
  2. 2,0 2,1 Krzysztof Kowalski: Sercowiec z epoki kamienia (pol.). Rzeczpospolita.pl, 2012-02-29.
  3. A. Keller, A. Graefen, M. Ball, M. Matzas i inni. New insights into the Tyrolean Iceman's origin and phenotype as inferred by whole-genome sequencing. „Nat Commun”. 3, s. 698, 2012. doi:10.1038/ncomms1701. PMID 22426219. 
  4. Anna Błońska: Wskazano 19 Tyrolczyków spokrewnionych z Ötzi (pol.). kopalniawiedzy.pl, 11 października 2013. [dostęp 22 listopada 2013].
  5. Rossella Lorenzi: Living relatives of iceman mummy found (ang.). Fox News, 14 października 2013. [dostęp 22 listopada 2013].
  6. KLe/PAP: Zrekonstruowano twarz mumii sprzed 5 tys. lat (pol.). Onet.pl, 28 lutego 2011. [dostęp 22 listopada 2013].
  7. The Axe (ang.). Ötzi – South Tyrol Museum of Archaeology. [dostęp 22 listopada 2013].
  8. ÖTZI (OETZI) – człowiek lodu (pol.). Survival.strefa.pl. [dostęp 22 listopada 2013].
  9. Krzysztof Kowalski: Krew zachowana w ranie sprzed 5300 lat (pol.). Rzeczpospolita.pl, 2012-05-03.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]