Potaż
| Potaż | |||
|
|||
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
| Skład chemiczny | zanieczyszczony K2CO3 węglan potasu |
||
Potaż (historyczna, regionalna pisownia również potasz od niem. Potasche) – zanieczyszczona postać węglanu potasu K2CO3, rozpuszczalna w wodzie część popiołu pochodzącego ze spalania węgla drzewnego, zawierająca również zmienne ilości innych związków potasu. Nazwa potaż używana jest czasami na określenie dowolnego minerału zawierającego potas, zwłaszcza w krajach anglojęzycznych (potash[1]).
Spis treści |
[edytuj] Historia
Polska była dość długo eksporterem potażu. Szczyt produkcji potażu w Polsce osiągnięto w XVII i XVIII w.[2] Polscy specjaliści od wytwarzania potażu byli tak cenieni, że z inicjatywy kapitana Johna Smitha zostali sprowadzeni przez kolonistów angielskich do Ameryki. W dniu 1 października 1608 roku grupa polskich rzemieślników, specjalistów produkcji mydła, potażu oraz szkła przybyła do pierwszej osady kolonistów angielskich w Stanach Zjednoczonych o nazwie Jamestown na brytyjskim statku „Mary and Margaret” i założyła pierwsze na amerykańskim kontynencie manufaktury produkcyjne[3]. Rzemieślnicy wytwarzający potaż byli więc protoplastami obecnej amerykańskiej Polonii. Istotne znaczenie produkcji potażu dla gospodarki Rzeczypospolitej poeta Ignacy Krasicki tak ujął nawet w jednej ze swoich fraszek:
„Gdyby nie było potażu
Nie byłoby ekwipażu;
Skarb to nie dość wielbiony
Z popiołów mamy galony.” –
Ignacy Krasicki (1735 – 1801)[4]
Manufakturowy zakład wyrobu potażu to potasznia lub potażarnia. W Polsce istnieje wiele nazw geograficznych, których etymologia najpewniej związana jest z wytwórstwem potażu (potaszu): Potasznia, Potaszniki, Potasze, Potażnia, Potażniki.
[edytuj] Sposób produkcji
Potaż produkowano z popiołu pochodzącego ze spalania drewna i węgla drzewnego[2], a także przez wypalanie skał o znacznym stężeniu soli potasu22.08.08[potrzebne źródło]. Potaż był od starożytności powszechnie stosowany przy produkcji mydła, szkła, wyrobów ceramicznych, bielenia tkanin oraz jako nawóz.
Z potażu, w procesie kaustyfikacji, wytwarzany był potaż kaustyczny (inaczej potaż żrący), zawierający głównie wodorotlenek potasu.
[edytuj] Zastosowanie
- jako dodatek przy produkcji szkła
- w produkcji mydeł w płynie i pastach
- w produkcji szkła potasowego
- w produkcji farb
- w produkcji wywoływaczy fotograficznych
- w laboratoriach, jako środek suszący
- w piekarnictwie
- w konserwacji kakao
- jako regulator kwasowości w przemyśle spożywczym (E501)
- przy szybkim suszeniu rodzynek. Poprzez usunięcie za pomocą potażu naturalnej powłoki woskowej na winogronach, wyparowuje z nich szybciej woda.
- jako produkt wyjściowy innych związków potasu
- jako środek izolujący odlew od formy w rzeźbiarstwie przy odlewach gipsowych
- w ogniwach paliwowych ze stopionym węglanem
- jako dodatek umożliwiający zażycie niektórych narkotyków
Przypisy
- ↑ The Canadian Encyclopedia: Potash. (ang.) [data dostępu: 22.08.08].
- ↑ 2,0 2,1 Józef Nadolny, Potaż, Drwal, Pismo przedsiębiorców leśnych, nr 4, 2005.
- ↑ Long Frontier Newspaper: The First Polish Immigrants (They were here before the Pilgrims) (ang.). Polish American Center. [dostęp 2011-05-27].
- ↑ Encyklopedia staropolska, T. 4, Warszawa 1903.
