Potaż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Potaż
Kawałki surowego potażu
Kawałki surowego potażu
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny zanieczyszczony K2CO3
węglan potasu

Potaż (historyczna, regionalna pisownia również potasz od niem. Potasche) – zanieczyszczona postać węglanu potasu K2CO3, rozpuszczalna w wodzie część popiołu pochodzącego ze spalania węgla drzewnego, zawierająca również zmienne ilości innych związków potasu. Nazwa potaż używana jest czasami na określenie dowolnego minerału zawierającego potas, zwłaszcza w krajach anglojęzycznych (potash[1]).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Polska była dość długo eksporterem potażu. Szczyt produkcji potażu w Polsce osiągnięto w XVII i XVIII w.[2] Polscy specjaliści od wytwarzania potażu byli tak cenieni, że z inicjatywy kapitana Johna Smitha zostali sprowadzeni przez kolonistów angielskich do Ameryki. W dniu 1 października 1608 roku grupa polskich rzemieślników, specjalistów produkcji mydła, potażu oraz szkła przybyła do pierwszej osady kolonistów angielskich w Stanach Zjednoczonych o nazwie Jamestown na brytyjskim statku „Mary and Margaret” i założyła pierwsze na amerykańskim kontynencie manufaktury produkcyjne[3]. Rzemieślnicy wytwarzający potaż byli więc protoplastami obecnej amerykańskiej Polonii. Istotne znaczenie produkcji potażu dla gospodarki Rzeczypospolitej poeta Ignacy Krasicki tak ujął nawet w jednej ze swoich fraszek:

„Gdyby nie było potażu
Nie byłoby ekwipażu;
Skarb to nie dość wielbiony
Z popiołów mamy galony.” –
Ignacy Krasicki (1735 – 1801)[4]

Manufakturowy zakład wyrobu potażu to potasznia lub potażarnia. W Polsce istnieje wiele nazw geograficznych, których etymologia najpewniej związana jest z wytwórstwem potażu (potaszu): Potasznia, Potaszniki, Potasze, Potażnia, Potażniki.

Wytwarzaniem potażu zajmowali się także budnicy.

Sposób produkcji[edytuj | edytuj kod]

Potaż produkowano z popiołu pochodzącego ze spalania drewna i węgla drzewnego[2], a także przez wypalanie skał o znacznym stężeniu soli potasu22.08.08[potrzebne źródło]. Potaż był od starożytności powszechnie stosowany przy produkcji mydła, szkła, wyrobów ceramicznych, bielenia tkanin oraz jako nawóz.

Z potażu, w procesie kaustyfikacji, wytwarzany był potaż kaustyczny (inaczej potaż żrący), zawierający głównie wodorotlenek potasu.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło potaż w Wikisłowniku

Przypisy

  1. The Canadian Encyclopedia: Potash. (ang.) [data dostępu: 22.08.08].
  2. 2,0 2,1 Józef Nadolny, Potaż, Drwal, Pismo przedsiębiorców leśnych, nr 4, 2005.
  3. Long Frontier Newspaper: The First Polish Immigrants (They were here before the Pilgrims) (ang.). Polish American Center. [dostęp 2011-05-27].
  4. Encyklopedia staropolska, T. 4, Warszawa 1903.