Przysięga wojskowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyróżnieni żołnierze przysięgają na sztandar

Przysięga wojskowa jest aktem ślubowania wyrażającym cele i zadania postawione żołnierzom przez ich narody. Jest zobowiązaniem żołnierzy wobec państw i narodów, stanowi źródło ich siły moralnej. Zgodnie z postanowieniem ustawy,[1] każdy żołnierz Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej składa przysięgę wojskową. Żołnierz składający przysięgę wojskową może - w zależności od własnego sumienia - odstąpić od wypowiedzenia ostatniego zdania roty. Składanie przysięgi wojskowej następuje w formie uroczystej, ustalonej w ceremoniale wojskowym, w terminach określonych przez organy wojskowe.

Uroczysty akt przyrzeczenia składanego według określonej roty na sztandar, banderę lub działo, po ukończeniu przez żołnierzy szkolenia unitarnego. Przysięga jest najwyższym zobowiązaniem żołnierza wobec państwa i narodu.[2]


W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Przysięga nowo wcielonych żołnierzy

Obecnie w Polsce żołnierze składają ją w okresie do trzech tygodni od rozpoczęcia przeszkolenia wojskowego. Aktualnie rota przysięgi wojskowej (Ustawa z dnia 3 października 1992 r. o przysiędze wojskowej) brzmi:

"Ja, żołnierz Wojska Polskiego
przysięgam
służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej,
bronić jej niepodległości i granic.
Stać na straży Konstytucji,
strzec honoru żołnierza polskiego,
sztandaru wojskowego bronić.
Za sprawę mojej Ojczyzny w potrzebie,
krwi własnej ani życia nie szczędzić.
Tak mi dopomóż Bóg."

Wypowiedzenie ostatniego zdania roty nie jest obowiązkowe.

Polskie tradycje przysięgi wojskowej[edytuj | edytuj kod]

Stachowicz Przysięga T. Kościuszki na rynku w Krakowie

Bezpośrednie wzmianki o składaniu przysięgi w sprawach państwowych i wojskowych znajdujemy w Kronice Polskiej Anonima (tzw. Galla) spisanej w pierwszej połowie XII w. Z zapisków wynika, że przysięgi w owych czasach składano dosyć często i zobowiązywały one do solidarnej obrony państwa, wierności wobec panującego. Niedotrzymywanie przysiąg traktowano jako zdradę i karano pozbawianiem urzędów, wygnaniem i śmiercią. Przysięga wojskowa upowszechniła się w epoce wojsk zaciężnych, służących dla lafy. Pierwsza zachowana w źródłach polska przysięga wojskowa pochodzi z 1557 r. Jest to Przysięga Puszkarska ustanowiona przez króla Zygmunta Augusta.


Ja N. przysięgam J.K. Zygmuntowi Augustowi, z bożej łaski królowi polskiemu, wielkiemu księciu litewskiemu, ruskiemu, pruskiemu, żmudzkiemu, mazowieckiemu, etc. wiernie służyć , gdzie mnie J.K.M. raczy obrócić albo posłać, we wszystkich państwach, wszędzie wiernym, posłusznym być zwierzchności, której mie J.K.M. poruczuć będzie raczył, szkod J.K.M. strzec i pożytek mnożyć, a w tych rzeczach, na których mie w posługi J.K.M. obstalowano, zawżdy wiernie i mężnie się stawić, jako wiernego i cnotliwego sługę zależeć będzie. Tak mi Pan Bóg pomóż w Trójcy Jedyny.


W tym okresie decyzją sejmu z 1601 r. zabroniono żołnierzom przebywającym za granicami, pod groźbą zdrady stanu, składać przysięgi obcym monarchom [3].

W 1634 król Władysław IV Waza wprowadził odrębne roty przysięgi wojskowej dla artylerii i wojsk cudzoziemskiego autoramentu - obowiązywały one jednak jedynie żołnierzy pochodzenia nieszlacheckiego. W rocie dla artylerii po raz pierwszy przysięgano nie tylko królowi ale także Koronie Polskiej i Rzeczypospolitej. Podobnie brzmiały przysięgi dla jazdy i piechoty najemnej. Rozwinięto w nich obowiązki żołnierskie z uwzględnieniem działań wojennych a także podkreślono przywiązanie do oddziału macierzystego i chorągwi. Rozwinięto też obowiązki wykonywane poza polem walki: pełnienie wart, prace w warunkach pokoju, służbą dla pożytku królewskiego.

Rok 1717 przyniósł uchwalenie przez sejm juramentu (przysięgi) - która była próbą ukrócenia samowoli hetmanów, często używających podległych sobie wojsk do prywatnych celów, przez zobowiązanie ich do wierności służbie i obowiązkom wojskowym.

Nad wojskiem mnie powierzonym wiernie zwierzchność trzymać będę i tegoż wojska cięższymi nad słuszność niewygodami i pracami prywatnemu pożytkowi służącymi obciążać ani wycięczać nie będę, ale go tylko na zrażenie najazdów nieprzyjacielskich zewnętrznych i wewnętrznych zażywać będę

Z treści przysiąg z tego okresu można przypuszczać, że ceremoniał ich składania ograniczał się jedynie do podpisania rot przez oddziały lub pojedynczych żołnierzy i po raz pierwszy spotykamy w tym czasie rotę przysięgi ustanowioną przez króla czy sejm. Po raz pierwszy w historii Polski przysięga wojskowa stała się aktem prawnym obowiązującym określoną grupę wojskowych [4].

Sejm 1776 roku najwyższą władzę nad wojskami przekazał Departamentowi Wojskowemu - kierownictwu kolegialnemu - który w 1787 roku wprowadził, obowiązującą wszystkich żołnierzy zasadę składania przysięgi na wierność królowi i Rzeczypospolitej. Objęci nią zostali rekruci, nowo zaciężni towarzysze, oraz pocztowi i nowo mianowani oficerowie.

Podczas sejmu czteroletniego (1788-1792) 20 października 1788 r. uchwalono nakaz przysięgi dla Departamentu Wojskowego. Stwierdzano tam, że władze wojskowe podlegają królowi oraz stanom skonfederowanym i winny złożyć im przysięgę na posłuszeństwo i wierność.

W 1788 r. powołano Komisję Wojskową Obojga Narodów (w miejsce Departamentu Wojskowego) - jej także nakazano złożyć przysięgę według specjalnej roty a następnie Komisja miała nakazać całemu wojsku, komendantom twierdz i dowódcom dywizji złożenie przysięgi wojskowej na rotę ustanowioną przez sejm:

Ja N.N. przysięgam Panu Bogu wszechmogącemu w Trójcy Świętej jedynemu, jako Najjaśniejszemu Stanisławowi Augustowi królowi polskiemu i Wielkiemu Księciu Litewskiemu, tudzież stanom skonfederowanym Rzeczypospolitej pod aktem siódmego października tysiąc siedemset osiemdziesiątego ósmego roku w Warszawie pod laskami Wgo Stanisława Małachowskiego koronnego i Wgo Kazimierza księcia Sapiechy Lit. marszałków konfederacyją związanym wiernym a Komisyi Wojskowej Obojga Narodów posłusznym będę: tak mi Boże dopomóż.

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 3 października 1992 r. o przysiędze wojskowej.
    (Dz.U. nr 77, poz. 386)
  2. Leonard Ratajczyk: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Praca zbiorowa. 1981, s. 148. ISBN 8311065063.
  3. Leonard Ratajczyk: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Praca zbiorowa. 1981, s. 150. ISBN 8311065063.
  4. Leonard Ratajczyk: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Praca zbiorowa. 1981, s. 151. ISBN 8311065063.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat obchodów święta Wojska Polskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Laprus [red.]: Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979, s. 349. ISBN 83-11-06229-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]