Rów Mariański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Położenie Rowu Mariańskiego

Rów Mariański – najgłębszy znany (10911 ±40 m p.p.m.) rów oceaniczny na Ziemi, położony w zachodniej części Oceanu Spokojnego, na południowy wschód od Marianów. Ciągnie się łukiem o długości blisko 2000 km. Wchodzi w skład systemu rowów oceanicznych tworzących zachodnie obrzeżenie płyty pacyficznej. Jest miejscem, gdzie ścierają się dwie płyty: pacyficzna i filipińska. Według ostatnich pomiarów głębokość rowu wynosi 10 994[1] metry.

Historia badań[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pomiary głębokości oceanu w tym miejscu były dokonane w ramach ekspedycji okrętu HMS „Challenger” (grudzień 1872 - maj 1876), w czasie których dokonano sondowania (za pomocą lin i dźwigów) miejsca zwanego obecnie Głębią Challengera. W oparciu o dwa sondowania wyznaczono głębokość na 4475 sążni (8184 metry). Raporty z tej ekspedycji dostępne są w Internecie w ramach projektu Challenger Library[2].

W 1951 roku, około 75 lat po odkryciu, cały Rów Mariański łącznie z wchodzącą w jego skład Głębią Challengera był ponownie zbadany przez okręt Royal Navy o nazwie HMS „Challenger” nawiązującej do swojego poprzednika. W przeciwieństwie do poprzedniego badania, głębokość dna została zmierzona przy użyciu bardziej precyzyjnej i prostej metody - echosondy. Pomiar wykazał wartość 5960 sążni (10900 metrów) w miejscu o współrzędnych 11°19′N, 142°15′E. W trakcie badania, operator korzystał ze słuchawek i naręcznego stopera aby ocenić czas upływający między wysłaniem sygnału a nadejściem jego echa. W związku z niedokładnościami wynikającymi z tej metody, naukowcy uznali, że rozsądnie będzie odjąć od wyniku wielkość podziałki w stosowanej skali (wynoszącą 20 sążni) i w oficjalnych raportach podano głębokość 5940 sążni (10863 metry).

W 1957 roku, radziecka jednostka Vityaz wykonała pomiar głębokości z wynikiem wynoszącym 11034 metry.

Batyskaf Trieste na chwilę przed zanurzeniem

Wyjątkowym przedsięwzięciem załogi amerykańskiego batyskafu Trieste było osiągnięcie dna Rowu Mariańskiego o godzinie 13:06 23 stycznia 1960 r.[3] Na pokładzie byli: sierżant marynarki wojennej USA Don Walsh i Jacques Piccard. Jako balastu użyto żelaza, a do wynurzania benzyny. System pokładowy wskazał głębokość 11521 m, lecz zweryfikowano to później do 10916 m. Na dnie Walsh i Piccard byli zaskoczeni widokiem ryb: soli i flądry o długości około 30 cm, jak również krewetek. Według Piccarda, "Dno było czyste i przejrzyste, pokryte mułem z obumarłych okrzemków". Przez ponad 50 lat Trieste był jedyną jednostką załogową, która osiągnęła najgłębsze miejsce na Ziemi. W 1962 roku statek M/V Spencer F. Baird wyznaczył głębokość na 10915 metrów.

W 1984 roku, Japończycy wysłali Takuyō (拓洋), bardzo zaawansowany statek badawczy, w rejon Rowu Mariańskiego i przy użyciu wielowiązkowej, precyzyjnej echosondy wyznaczyli głębokość na 10924 metry[4] (wartość ta jest również podawana jako 10920±10 metrów)[5].

Najbardziej dokładny pomiar do tej pory został wykonany przez japoński ROV (zdalnie sterowany robot podwodny) Kaikō (かいこう) 24 marca 1995 roku: 10911 metrów[6]. Kaikō został utracony 29 marca 2003 roku po ośmiu latach służby, w wyniku zerwania jednej z dodatkowych lin mocujących podczas tajfunu Chan-Hom[7][8].

Kolejne zanurzenie na głębokość 10 902 metrów miało miejsce 31 maja 2009 w Głębi Challengera, najgłębszym miejscu Rowu Mariańskiego na zachodnim Pacyfiku, w pobliżu wyspy Guam. Dokonał tego robot "Nereus". Rekordowe zanurzenie czyni "Nereusa" najgłębiej nurkującym z obecnie eksploatowanych pojazdów i trzecim w historii, który zszedł tak głęboko.

Pierwszego zanurzenia jednostki załogowej od 50 lat przy użyciu jednoosobowego batyskafu Deepsea Challenger na głębokość 10 898 metrów dokonał 26 marca 2012 (25 marca o godz. 22:00 czasu wschodniego) znany kanadyjski reżyser i oceanograf James Cameron[9]. Na dnie rowu zbierał materiały do filmu dokumentalnego[10].

Przypisy

  1. Jak głęboka jest najgłębsza głębia oceanu (pol.). [dostęp 2011-12-09].
  2. David C. Bossard: Challenger Library (ang.). [dostęp 2007-04-19].
  3. The Mariana Trench - Exploration (ang.). [dostęp 2007-04-19].
  4. Steve Ritchie: The Deepest Depths (ang.). W: No Day Too Long - An Hydrographer's Tale [on-line]. The Pentland Press, 1992. [dostęp 2007-04-19].
  5. New Chief Hydrographer
  6. Japan Marine Science and Technology Center: Leading the World in Deep-Sea Exploration Technology (ang.). [dostęp 2007-04-19].
  7. Kaiko (+2003) (ang.). Wreck Site, 2012-08-22. [dostęp 2014-06-20].
  8. World-record, deep-diving submarine Kaiko lost in the Pacific off of Japan (ang.). 2003-07-01. [dostęp 2014-06-20].
  9. Reżyser James Cameron dotarł do dna Rowu Mariańskiego (pol.). www.wiadomosci.ekologia.pl, 2012-03-26. [dostęp 2012-04-01].
  10. Strona projektu ekspedycyjnego.