Rozchodnik karpacki

Rozchodnik karpacki
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Rząd	skalnicowce
Rodzina	gruboszowate
Rodzaj	rozchodnik
Gatunek	grubosz karpacki
Nazwa systematyczna
Sedum fabaria G. Reuss Kvetna slov. 162. 1853
Zdjęcia i grafiki w Commons

Kwiaty

Pokrój

Kwiatostan

Rozchodnik karpacki, rozchodnikowiec kaukaski (Sedum fabaria W. D. J. Koch) – gatunek rośliny należący do rodziny gruboszowatych. Występuje głównie w górach zachodniej i środkowej Europy. W Polsce rozpowszechniony w Karpatach oraz na pogórzu. Według botaników uważany był dawniej za endemit karpacki i stąd jego polska nazwa gatunkowa.

Nazewnictwo

• Nazwę Sedum fabaria podaje Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Według nowszych ujęć taksonomicznych nie jest to odrębny gatunek, lecz podgatunek i ma nazwę naukową Hylotelephium telephium (L.) H. Ohba subsp. fabaria (W. D. J. Koch) H. Ohba Bot. Mag. (Tokyo) 90(1017):53. 1977. Należy więc do rodzaju rozchodnikowiec (Hylotelephium) i jego nazwa polska to rozchodnikowiec karpacki.
• Synonimy: Sedum carpaticum G. Reuss, Sedum fabaria W. D. J. Koch, Sedum telephium subsp. fabaria (W. D. J. Koch) Kirschl.

Morfologia

Pokrój

Roślina osiągająca wysokość 50 cm. Wszystkie nadziemne pędy jesienią obumierają.

Łodyga

Pędy kwiatostanowe wzniesione, mięsiste, pojedyncze.

Liście

Ulistnienie skrętoległe. Liście mięsiste, płaskie, wąskojajowate, długości 5-8 cm, nieregularnie ząbkowane. Wszystkie liście stopniowo zwężają się w ogonek liściowy.

Kwiaty

O barwie purpurowo-różowej, zebrane w płaskie, duże, gęste, rozgałęzione i zwarte nibybaldachy o średnicy 15-20 cm. Płatki korony ostro zakończone, prosto rozwarte i płaskie na szczycie. Mają długość równą długości pręcików. Wewnętrzne pręciki są w 1/3 długości przyrośnięte do płatków. Mają czerwonobrunatne pylniki, z czasem czerniejące.

Owoce

Wielonasienne torebki (mieszki).

Korzeń

Bulwiasty.

Biologia i ekologia

• Rozwój: bylina, geofit. Kwitnie od lipca do września.
• Siedlisko: rośnie na brzegach potoków, zacienionych skałach, piargach, w miejscach śródleśnych , traworoślach i zaroślach. Rodzaj podłoża jest mu obojętny, rośnie na glebach o podłożu obojętnym, a także na podłożu granitowym i wapiennym. Roślina o cechach sukulentów, kępiasta, o zgrubiałych i mięsistych liściach. Rośnie na podłożu suchym pośród rumoszu skalnego o dużej przepuszczalności, dlatego, ze względu na niedobory wody przystosował się do trudnych warunków gromadząc zapasy wody w liściach i łodygach. Pokrywa zwartymi łanami piargi i kamieniste podłoże. Zakorzeniony w głębokich szczelinach występuje również w lasach lub wysokich górach gdzie nie brakuje wody. Częsty w Karpatach od regla dolnego po piętro alpejskie, głównie w piętrze kosówki i piętrze halnym.
• Roślina żywicielska dla gąsienic motyli: niepylaka apollo i modraszka orion.

Zastosowanie i uprawa

Zastosowanie

Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Nadaje się do ogrodów skalnych oraz do ogrodów naturalistycznych. Uprawiany również na kwiat cięty – pędy długo zachowują świeży wygląd.

Uprawa

Uprawia się go poprzez sadzonkowanie, którego można dokonywać wiosną i poprzez całe lato. Wymaga stanowisk słonecznych lub półcienistych i suchych gleb. Jest łatwy w uprawie, odporny na choroby i suszę. Istnieje wiele odmian.

Bibliografia

1. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9. 
2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.