Ryjkonos malutki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryjkonos malutki
Craseonycteris thonglongyai[1]
(Hill, 1974)
Ryjkonos malutki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd nietoperze
Rodzina ryjkonosowate
Rodzaj Craseonycteris
Gatunek ryjkonos malutki
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ryjkonos malutki, świnionos (Craseonycteris thonglongyai) – gatunek ssaka z rzędu nietoperzy. Najmniejszy nietoperz świata i jeden z najmniejszych ssaków[3]. Jedyny przedstawiciel rodziny ryjkonosowatych (Craseonycteridae).

Opis[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 29–33 mm, długość czaszki 10-11 mm, masa ciała 1,7–2,0 g. Ciało pokryte rdzawo-brunatnym futerkiem, przy czym brzuch jest jaśniejszy od grzbietu. Uszy relatywnie długie (9-10 mm), zaopatrzone w koziołki, duże nozdrza otoczone trójkątną naroślą, przypominającą nieco ryj świni. Ogona brak, jednak błona ogonowa dobrze rozwinięta.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje wyłącznie w Tajlandii (dorzecze Kwai, m.in. jaskinie w okolicach Ban Sai Yoke) oraz w Mjanmie, gdzie odnotowano go wśród nietoperzy wylatujących z 19 jaskiń w stanie Mon. Obie znane populacje dzieli odległość około 250 km.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Jego kryjówkami dziennymi są niewielkie jaskinie krasowe, utworzone w wapieniu i ukryte w tropikalnym lesie monsunowym. Gatunek ten zajmuje najgłębsze partie jaskiń, z dala od wejścia. Żeruje w lesie, w pobliżu koron drzew tekowych i kęp bambusów.

Pokarm i żerowanie[edytuj | edytuj kod]

Ryjkonos malutki wylatuje z kryjówki o zmierzchu i poluje na owady i inne stawonogi, chwytane zarówno z roślinności, jak i w powietrzu. Obserwowany czas aktywności łowieckiej tego gatunku jest bardzo krótki (około 30 minut wieczorem, 20 minut przed wschodem słońca). W skład jego pokarmu wchodzą muchówki (głównie z rodzin: Chloropidae, Agromyzidae i Anthomyiidae), drobne chrząszcze, pluskwiaki, błonkówki, prostoskrzydłe, jak również pająki. W czasie lotu w ciemności posługuje się echolokacją, wysyłając i odbierając odbite od przeszkody, niesłyszalne dla człowieka ultradźwięki. Jego sygnały echolokacyjne osiągają długość około 3 ms i składają się z trzech składowych harmonicznych o częstotliwościach 35, 70 i 105 kHz.

Życie społeczne[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak wiele innych nietoperzy, ryjkonosy malutkie gromadzą się w koloniach. W wielu jaskiniach grupy takie liczą 10-15 osobników, jednak przeciętna wielkość kolonii wynosi około 100 osobników (maksymalnie 500). Osobniki przebywające w kolonii wiszą zwykle w znacznych odległościach od siebie i zrywają się do lotu natychmiast, gdy tylko zostaną spłoszone.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

W porze suchej (późny kwiecień) samica rodzi jedno młode.

Odkrycie i geneza nazw[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze okazy zostały pozyskane przez tajlandzkiego zoologa Kitti Thonglongya, dopiero w 1973 roku. Jego nagła śmierć w 1974 uniemożliwiła mu opisanie nowego gatunku. Jednak przed śmiercią, Thonglongya przesłał kilka okazów swojemu brytyjskiemu koledze, Johnowi E. Hillowi, który dokonał formalnego opisu taksonu, jak się okazało należącego do zupełnie nowej, nieznanej wcześniej rodziny. Hill utworzył nazwę gatunkową thonglongyai od nazwiska zmarłego kolegi i na jego cześć. Z kolei angielska nazwa tego nietoperza (Kitti's Hog-nosed Bat) pochodzi od imienia tajlandzkiego zoologa oraz, przypominającego świński ryj (hog-nosed), nosa zwierzęcia. Inna angielska nazwa (Bumblebee bat) odnosi się do skrajnie małych rozmiarów ciała tego nietoperza (słowo bumblebee po angielsku oznacza trzmiela). Polska nazwa została zaproponowana przez poznańskiego chiropterologa, dr Zbigniewa Urbańczyka, w 2000 roku.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Z uwagi na bardzo ograniczony zasięg występowania, gatunek uważany za jednego z najbardziej zagrożonych ssaków świata. Populacja z Tajlandii liczy około 2300 osobników, zaś populacja z Birmy zaledwie 1300 osobników. Siedliska omawianego gatunku podlegają silnej degradacji na skutek wypalania lasów monsunowych, jak również ich wycinania w celu pozyskania drewna tekowego. Jako jedno z zagrożeń podaje się również propozycję budowy rurociągu z Birmy do Tajlandii. W przeszłości za poważne zagrożenie uważano również zakłócanie spokoju nietoperzom przez odwiedzających jaskinie turystów, pozyskiwanie okazów do celów naukowych oraz sprzedaż nietoperzy jako pamiątek dla zwiedzających. Większość z tych działań koncentrowała się w kilku jaskiniach, toteż obecnie uważa się, że nie stanowiły one szczególnego zagrożenia dla całej populacji. Gatunek jest objęty ochroną w parku narodowym Sai Yok, jednak poza jego granicami nie podlega ochronie prawnej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Craseonycteris thonglongyai w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Craseonycteris thonglongyai. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Najmniejszy ssak świata.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Hill J. E., Smith S. E. 1981. Craseonycteris thonglongyai. Mammalian Species 160: 1-4.
  2. Hutson, A.M., Mickleburgh, S.P., Racey, P.A. (red.). 2001. Microchiropteran Bats: Global Status Survey and Action Plan. IUCN/SSC Chiroptera Specialist Group, IUCN, Gland, Switzerland & Cambridge, UK.
  3. Kowalski M., Lesiński G. 2000. Poznajemy nietoperze. ABC wiedzy o nietoperzach, ich badaniu i ochronie. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy, Warszawa.
  4. Pereira M. J. R., Rebelo H., Teeling E. C., O'Brien S. J., Mackie I., Si Si Hla Bu, Khin Maung Swe, Mie Mie Khin, Bates P. J. J. 2006. Status of the world's smallest mammal, the bumble-bee bat Craseonycteris thonglongyai, in Myanmar. Oryx 40: 456-463.