Trzmiel

Trzmiel
Przedstawiciel rodzaju: trzmiel ziemny
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Podtyp	tchawkodyszne
Gromada	owady
Rząd	błonkoskrzydłe
Podrząd	trzonkówki
Nadrodzina	pszczoły
Rodzina	pszczołowate
Plemię	trzmiele
Rodzaj	trzmiel
Nazwa systematyczna
Bombus
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło trzmiel w Wikisłowniku

Trzmiel wysuwający język w kierunku kwiatostanu żurawki

Trzmiele wylatujące z podziemnego gniazda

Trzmiel pokryty pyłkiem

Trzmiel (łac. Bombus) – rodzaj owadów społecznych z rodziny pszczołowatych, podrodziny Bombinae. Do rodzaju Bombus należą duże owady (do 30 mm), gęsto owłosione, często jaskrawo ubarwione, ale zwykle z przewagą czerni, lub też całkiem czarne.

Trzmiele żyją w koloniach, a ich życie przypomina nieco życie pszczół. Są bardzo wydajnymi zapylaczami, w ciągu dnia otwierają kilka tysięcy kwiatów. Budowa aparatu gębowego pozwala im zapylać rośliny niedostępne dla pszczół na przykład lucernę czy naparstnicę. Żerują już przy temperaturze 10 °C. Gatunki strefy umiarkowanej latają od początku kwietnia do końca września. Jako pierwsze z zimowego snu budzą się trzmiel gajowy, leśny, ziemny i wrzosowiskowy. Pierwszą czynnością po zimowym śnie jest wyszukanie miejsca na gniazdo. W zależności od gatunku wybierają takie miejsca jak podziemne nory, zakamarki w budynkach, kępy suchych traw, gruzowiska. W strefie tropikalnej trzmiele zakładają stałe kolonie całoroczne.

Gniazdo trzmieli składa się z części zewnętrznej – zbudowanej z suchej trawy, mchu i tym podobnych budulców, często wzmacnianych woskiem, oraz części wewnętrznej gdzie samica matka buduje woskowy garnuszek, do którego znosi nektar z kwiatów. Następnie buduje z wosku pierwszą komórkę kolebkę, gdzie składa jaja, które ogrzewa ciepłem własnego ciała.

Z jaj lęgną się czerwie (lęg trwa do tygodnia), są intensywnie karmione, a po 2 tygodniach tworzą kokony i przepoczwarzają się. Rozwój od jaja do owada doskonałego trwa od 28 do 36 dni.

W strefie umiarkowanej z jaj składanych od początku wiosny do połowy lata lęgną się robotnice pomagające matce w rozbudowie gniazda i spełniające w nim wszystkie funkcje opiekuńcze. Pierwsze osobniki z racji mniejszej ilości pokarmu są nieco mniejsze od wylęgających się później. Od sierpnia lęgną się samce, które odżywiają się pyłkiem kwiatowym, a na końcu młode samice. Liczebność trzmieli skupionych przy jednym gnieździe wzrasta najczęściej do 100 osobników. Jesienią w strefie umiarkowanej robotnice, samce, a także stare samice giną, zaś młode samice zimują i wiosną zakładają własne rody.

W Polsce występuje około 30 gatunków należących do tego rodzaju, z czego najpospolitszymi są: trzmiel ziemny, trzmiel polny, trzmiel łąkowy i trzmiel kamiennik.

Trzmiele prawie nigdy nie atakują ludzi. Są bardzo łagodne. Najczęściej przy spotkaniu z człowiekiem uciekają. Przyduszone mogą lekko użądlić. Nie pozostawiają żądeł w skórze, dlatego ilość przekazanego jadu jest mała. Użądlenie jest jednak niezwykle bolesne, zwłaszcza w przypadku nadepnięcia. Bardzo groźny jest przysiad na trzmielu, opuchlizna utrzymuje się przez kilka dni, często promieniuje po samą szyję.

Polskie trzmiele

• trzmiel armeński (Bombus armeniacus)
• trzmiel ciemnopasy (Bombus ruderatus)
• trzmiel czarnopaskowy (Bombus schrenecki)
• trzmiel drzewny lub parkowy (Bombus hypnorum)
• trzmiel gajowy (Bombus lucorum)
• trzmiel grzbietoplamy (Bombus maculidorsis)
• trzmiel kamiennik (Bombus lapidarius)
• trzmiel kołnierzykowy lub wielki (Bombus magnus)
• trzmiel łąkowy (Bombus pratorum)
• trzmiel ogrodowy (Bombus hortorum)
• trzmiel olbrzymi (Bombus fragrans)
• trzmiel ozdobny (Bombus distinguendus)
• trzmiel paskowany (Bombus subterraneus)
• trzmiel rdzawoodwłokowy (Bombus pomorum)
• trzmiel różnobarwny (Bombus soroeensis)
• trzmiel rudonogi (Bombus ruderarius)
• trzmiel rudoszary (Bombus sylvarum)
• trzmiel rudy (Bombus pascuorum)
• trzmiel schrencka (Bombus schrencki)
• trzmiel stepowy (Bombus laesus)
• trzmiel szary (Bombus vateranus)
• trzmiel sześciozębny (Bombus wurfleini)
• trzmiel wąskopaskowy lub zamaskowany (Bombus cryptarum)
• trzmiel wielkooki (Bombus confusus)
• trzmiel wrzosowiskowy lub tajgowy (Bombus jonellus)
• trzmiel wschodni (Bombus semenoviellus)
• trzmiel wysokogórski (Bombus pyrenaeus)
• trzmiel wyżynny (Bombus mesomelas)
• trzmiel zachodni (Bombus cullumanus)
• trzmiel ziemny (Bombus terrestris)
• trzmiel zmienny (Bombus humilis)
• trzmiel żółtopasy (Bombus sichelii)
• trzmiel żółty (Bombus muscorum)

Zagrożenia dla trzmieli

W ciągu ostatnich lat liczba trzmieli zmniejszyła się o około 90%. Najbardziej zagraża im głód, chemizacja rolnictwa i degradacja środowiska. Stosowanie herbicydów niszczy rośliny kwietne, a preparaty owadobójcze trują wiele pożytecznych owadów, w tym również trzmiele. Znikają uprawy koniczyny, łubinu, komonicy i lucerny, które są bazą pokarmową tych owadów. Następuje również zanik kwiecistości – bioróżnorodności roślin. W przydomowych ogrodach sadzi się coraz mniej kwiatów, zastępując je mniej czasochłonnymi iglakami.

Problemem jest zmniejszanie się obszarów stanowiących miejsca lęgowe. Duża liczba gniazd, szczególnie na polach, niszczona jest przez ludzi, usuwa się martwe drzewa czy kłody, które mogą być schronieniem dla niektórych gatunków trzmieli. Wypalanie wiosną traw i nieużytków powoduje spalenie wielu trzmielich gniazd.

Trzmiele mają również dużo wrogów naturalnych wśród ptaków (srokosz, gąsiorek, trzmielojad), ssaków, pasożytów i drapieżców owadzich, a także bakterii, nicieni i wirusów.

Ponieważ wielu wypadkach rola trzmieli jest nie do zastąpienia (zapylają wiele roślin których pszczoły ze względu na krótszy języczek nie są w stanie, latają przy niższej temperaturze niż pszczoły) a ich liczba z różnych powodów zmniejsza się (wiosenne wypalanie traw, zmniejszenie liczby miedz, chemizacja. itp.), wskazane jest objęcie ich aktywną ochroną, poprzez zwiększenie bazy pokarmowej (nasadzenia roślin, jak np. ostróżka, naparstnica, nasturcja, lwia paszcza, bób, fasola, słonecznik ) lub przygotowanie skrzynek lęgowych.

Etymologia

Od prasłowiańskiego *čьmel'ь : *ščьmel'ь, derywat odczasownikowy utworzony za pomocą przyrostka *-el'ь (podobnie jak kąpiel, kisiel, piszczel etc.) od *ščьmiti "powodować ból, ściskać".

Linki zewnętrzne

• zdjęcie ulików dla trzmieli

Zobacz też

• trzmielec