Trzmiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy owadów. Zobacz też: inne znaczenia.
Bombus (Pyrobombus) hypnorumtrzmiel drzewny

Trzmiel – zwyczajowa nazwa dużej, krępej i gęsto owłosionej pszczoły o czarnym ubarwieniu, zwykle z szerokimi, poprzecznymi, żółtymi lub pomarańczowymi pasami. W Polsce często mylnie nazywany bąkiem[1][2]. W literaturze polskiej nazwą „trzmiel” określane są pszczoły z rodzaju Bombus[3], obejmującego również trzmielce.

W systematyce biologicznej owady te były do końca XX wieku, a nawet początków XXI wieku[4] klasyfikowane w rodzajach Bombus (i czasami Bombias). Jako odrębną grupę traktowano bardzo podobne do nich, pasożytnicze trzmielce z (dawnego) rodzaju Psithyrus[4][3]. Wszystkie trzy rodzaje zaliczano do plemienia Bombini, w języku polskim określanego nazwą „trzmiele”[5], a także do podrodziny Bombinae[a], również nazywanej trzmielami[6].

Analizy morfologiczne i molekularne wykazały, że trzmiele i trzmielce (Psithyrus) są ze sobą bardzo blisko spokrewnione. Trzmielce zaliczono do rodzaju Bombus[7][8][9].

Obecnie nazwa „trzmiele” lub „trzmiele i trzmielce” stosowana jest dla plemienia Bombini, do którego zaliczono jeden rodzaj: Bombus s. str., obejmujący wszystkie omawiane gatunki.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Bombus (Psithyrus) rupestristrzmielec czarny
Zobacz hasło trzmiel w Wikisłowniku

Nazwa „trzmiel” wywodzona jest od prasłowiańskiego *čьmel'ь : *ščьmel'ь, derywat odczasownikowy utworzony za pomocą przyrostka *-el'ь (podobnie jak kąpiel, kisiel, piszczel etc.) od *ščьmiti "powodować ból, ściskać"[10].

Uwagi

  1. Podrodzina Bombinae nie jest obecnie wyróżniana.

Przypisy

  1. Trzmiel to nie bąk. A bąk to mucha, która atakuje ludzi (pol.). zdrowie.wp.pl, 2014-06-10. [dostęp 2014-10-20].
  2. Marek Kozłowski: Buczące trzmiele (pol.). e-ogrody.pl, 2013-07-12. [dostęp 2014-10-20].
  3. 3,0 3,1 Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  4. 4,0 4,1 Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8.
  5. Wojciech Bresiński: Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 2. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2006. ISBN 83-60563-14-4.
  6. Henryk Sandner: Owady. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 284–286. ISBN 83-01-08369-7.
  7. P. H. Williams. Phylogenetic relationships among bumble bees (Bombus Latr.): a re-appraisal of morphological evidence. „Systematic Entomology”. 19 (1994), s. 327–344, 1995 (ang.). 
  8. Kawakita et al. Phylogeny, historical biogeography, and character evolution in bumble bees (Bombus: Apidae) based on simultaneous analysis of three nuclear gene sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 31, s. 799–804, 2004. doi:10.1016/j.ympev.2003.12.003 (ang.). 
  9. Cameron et al. A comprehensive phylogeny of the bumble bees (Bombus). „Biological Journal of the Linnean Society”. 91, s. 161–188, 2007. doi:10.1111/j.1095-8312.2007.00784.x (ang.). 
  10. Ewa Jakus-Borkowa, Polskie nazwy miejscowości zakończone na -el, [w:] Munuscula Linguistica, Kraków 2006, s. 201.