Błonkoskrzydłe

Błonkoskrzydłe
Hymenoptera
Linnaeus, 1758
Przedstawiciel błonkoskrzydłych: trzmiel ziemny
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Podgromada	owady uskrzydlone
Rząd	błonkoskrzydłe
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Błonkoskrzydłe, błonkówki (Hymenoptera) – rząd owadów obejmujący ponad 110 tys. gatunków występujących na całym świecie, z wyjątkiem rejonów polarnych. Najwięcej gatunków spotyka się w krajach tropikalnych. Do błonkówek należą m.in. pszczoły, osy, mrówki, pilarzowate, gąsieniczniki, bleskotki i trzpiennikowate.

Błonkoskrzydłe uważane są za rząd owadów o największym znaczeniu dla gospodarki człowieka: wiele z nich odgrywa dużą rolę w zapylaniu roślin, inne to pasożyty owadów szkodliwych, będące naturalnym regulatorem ich liczebności.

Błonkówki pojawiły się prawdopodobnie w permie (ok. 225 mln lat temu), najstarsze kopalne okazy pochodzą ze środkowej jury (150 mln lat temu), a pierwsze pszczołowate z miocenu (od 26 do 20 mln lat temu). Rząd błonkówek dzieli się na dwa podrzędy: rośliniarek (Symphyta) oraz stylikowców (Apocrita).

Wygląd

Wielkość ciała błonkówek jest bardzo zróżnicowana – osiągają długość od 0,21 mm (rodzina Mymaridae) do ponad 5 cm (rodzina Pelecinidae). Większość przedstawicieli nie przekracza jednak 2,5 cm. U wielu gatunków odwłok oddzielony jest od tułowia trzonkowatym przewężeniem. Błonkówki to owady o 2 parach błoniastych, przezroczystych skrzydeł, połączonych podczas lotu specjalnymi haczykami. Owady te mają narządy gębowe typu gryząco-liżącego lub liżąco-ssącego. Na górnej stronie głowy występuje para dużych oczu złożonych oraz dodatkowo zwykle 3 oczy proste. Budowa czułków jest zróżnicowana; są one najczęściej średniej długości, niekiedy jednak dłuższe od ciała. Na końcu odwłoka samic znajduje się pokładełko.

Charakterystyka

Gatunki owadów należących do rzędu błonkoskrzydłych są bardzo zróżnicowane, ogólnie charakteryzują je:

• dwie pary błoniastych skrzydeł, chociaż np. żeńskie osobniki niektórych os i robotnice mrówek są bezskrzydłe.
• tylna para skrzydeł jest nieco mniejsza niż przednia; skrzydła z obu par połączone są ze sobą małymi haczykami, co pozwala utworzyć im jednolitą powierzchnię nośną podczas lotu.
• osobniki żeńskie zazwyczaj posiadają pokładełko (ovipositor)
• u większości błonkoskrzydłych dwa pierwsze segmenty połączone są ze sobą tzw. stylikiem (trzonkiem) tworząc charakterystyczne przewężenie (talia osy).

Systematyka

Błonkoskrzydłe dzielą sie na: podrzędy:

• rośliniarki (Symphyta) dzielące się na nadrodziny:
  • ździeblarze (Cephoidea)
  • Megalodontidea
  • Orussoidea
  • pilarze (Tenthredinoidea)
  • trzpienniki (Siricoidea)
  • Xyeloidea
• trzonkówki, stylikowce, stylikoodwłokowe (Apocrita) dzielące się na nadrodziny:
  • Trigonalyidae
  • Megalyroidea
  • Aulacidae
  • Evaniidae
  • Ceraphronoidea
  • tybelaki (Proctotrupoidea)
  • Mymarommatoidea
  • Stephanoidea
  • grupa owadziarki (Parasitica)
    • bleskotki (Chalcidoidea)
    • galasówki (Cynipoidea)
    • Evanioidea
    • gąsieniczniki (Ichneumonoidea)
  • grupa żądłówki (Aculeata)
    • pszczoły (Apoidea)
    • złotolitki (Chrysidoidea)
    • osy (Vespoidea)
      • mrówki (Formicoidea) – obecnie nie stanowią odrębnej nadrodziny, zostały wcielone do nadrodziny Vespoidea.

Przykłady rodzin należących do błonkoskrzydłych

• grzebaczowate (Sphecidae)
• nastecznikowate (Pompilidae)
• obnażaczowate (Argidae)
• pilarzowate (Tenthredinidae)
• pszczołowate (Apidae)
• mrówkowate (Formicidae)
• smukwowate (Scoliidae)
• tybelakowate (Proctotrupidae)
• ździeblarzowate (Cephidae)

Zobacz też

Alergia na jad błonkoskrzydłych