Sampi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Greek Sampi 2 shapes.svg
Alfabet grecki*
 Αα alfa  Νν ny (ni)
 Ββ beta (wita)  Ξξ ksi
 Γγ gamma (ghama)  Οο omikron
 Δδ delta (dhelta)  Ππ pi
 Εε epsilon  Ρρ rho (ro)
 Ζζ dzeta (zita)  Σσς sigma
 Ηη eta (ita)  Ττ tau (taf)
 Θθ theta (thita)  Υυ ipsylon
 Ιι jota  Φφ phi (fi)
 Κκ kappa (kapa)  Χχ chi
 Λλ lambda (lambdha)  Ψψ psi
 Μμ my (mi)  Ωω omega
Litery nieużywane współcześnie
Digamma uc lc.svg(Pamphylian digamma uc lc.svg) digamma  San uc lc.svg san
Stigma uc lc.svg stigma  Sho uc lc.svg szo
Heta uc lc.svg heta  Qoppa uc lc.svg(Qoppa new uc lc.svg) koppa
 Sampi uc lc T-shaped.svg(Sampi uc lc.svg) sampi
* W nawiasach podano odmienną od tradycyjnej, współczesną wymowę w języku nowogreckim, według polskiej transkrypcji podręcznikowej.

Sampi (σαμπῖ, Ͳͳ i Ϡϡ) – litera, która występowała w niektórych przedklasycznych wariantach alfabetu greckiego. W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 900.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie litery sampi jest nieznane. Mogła ona bądź bezpośrednio, bądź pośrednio rozwinąć się z archaicznej greckiej litery san (Greek alphabet san lowercase.svg) pochodzącej z fenickiej litery sade (Phoenician sade.png). Litera sade oznaczała dźwięk zbliżony do s. Jednak litera sampi nie występowała w alfabecie greckim między literami pi i koppa, ale na końcu za literą omega. Dlatego istnieje hipoteza mówiąca, że sampi zostało później dołączona do alfabetu greckiego.

Nazwa sampi nie jest jasna. Być może ma związek z nazwą san. Inną możliwością jest pochodzenie od słów ὡσὰν πῖ hōsan pi „jak pi“), litera ta bowiem graficznie jest podobna do pi.

Użycie jako litery[edytuj | edytuj kod]

W niektórych alfabetach jońskich i pamfilskich występuje specjalna litera w postaci Sampi ionien.png lub Sampi pamphylien.png. Jest to archaiczna alfabetyczna forma sampi, z której później powstała współczesna numeryczna forma sampi. Znak ten występował od VI do V w. p. n. e. w napisach jońskich i od IV do III w. w alfabetach pamfilskich. Występował w miejscach gdzie w większości dialektów stawiano σσ (ss) a w dialekcie attyckim ττ (tt). Jak wymawiano sampi, nie wiadomo. Pochodzi od zbitki *kj, można więc przypuszczać, że wymowa była zbliżona do /ts/. Przyjmuje się, że później zaczęła przeważać wymowa /ss/. W średniowiecznych rękopisach sampi otrzymało swój dzisiejszy numeryczny kształt Greek alphabet sampi uc.png (Ϡϡ).

Unicode[edytuj | edytuj kod]

W Unicode litera jest zakodowana:

  • Ͳ – wielka archaiczna litera grecka sampi – U+0372
  • ͳ – mała archaiczna litera grecka sampi – U+0373
  • Ϡ – wielka litera grecka sampi – U+03E0
  • ϡ – mała litera grecka sampi – U+03E1

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]