Siedem grzechów głównych (obraz Hieronima Boscha)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy obrazu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Siedem grzechów głównych i cztery rzeczy ostateczne
Siedem grzechów głównych i cztery rzeczy ostateczne
Malarz Hieronim Bosch i warsztat
Rok wykonania pocz. XVI w.
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar 120 x 150 cm
Muzeum Prado
Wikimedia Commons

Siedem grzechów głównych i cztery rzeczy ostateczne[1] lub Stół Mądrości – obraz warsztatu Hieronima Boscha namalowany na blacie stołu, być może z udziałem mistrza, datowany na pocz. XVI w.

Problem atrybucji[edytuj | edytuj kod]

Już w XVI w. były kłopoty z atrybucją obrazu. Hiszpański humanista Filipe de Guevara, znawca i kolekcjoner dzieł malarza, ok. 1560 przypisał go najbardziej uzdolnionemu uczniowi Boscha, który nie tylko potrafił dokładnie imitować styl swego nauczyciela i podpisywał obrazy jego sygnaturą, lecz nawet bywał w wykonaniu tych dzieł bardziej „precyzyjny i cierpliwy”.[2] Obecnie powszechnie uznaje się go za wytwór warsztatu artysty. Świadczą o tym pewne niezręczności stylistyczne (krótkie, przysadziste i niezgrabne sylwetki, twarde powierzchnie, ciemne kontury, płaskie jasne barwy), wątpliwy kształt sygnatury oraz stroje, które weszły w użycie dopiero ok. 1515. Niektóre drobiazgi o wyższej jakości artystycznej oraz kilka postaci w scenie przedstawiającej Zazdrość mogły wyjść spod ręki samego Boscha. Również inny obraz o tej samej tematyce przypisywany Boschowi, będący własnością Fine Arts Foundation w Genewie, jest wytworem jego warsztatu lub kręgu.[3]

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Zazdrość
Piekło

Malowidło składa się z serii niewielkich obrazków w formie tond ukazujących kolejno: Śmierć (na górze z lewej), Sąd Ostateczny (na górze z prawej), Piekło (na dole z lewej) oraz Niebo (na dole z prawej). W centrum płyty znajduje się półpostać Chrystusa Zmartwychwstałego umieszczona w kole otoczonym pierścieniem i 128 koncentrycznymi promieniami. Symbolizuje ono oko Opatrzności, które obserwuje wszystkie ludzkie przewinienia. Poniżej wizerunku znajduje się łacińska inskrypcja: Cave Cave Deus Videt (Strzeż się, strzeż się, Bóg widzi) . Zewnętrzny krąg tworzy siedem kwater w kształcie trapezów, przedstawiających żywe i pełne humoru scenki wyobrażające siedem grzechów głównych.

Grzechy główne[edytuj | edytuj kod]

Grzechy główne przedstawione zostały zgodnie z ruchem wskazówek zegara w formie scenek rodzajowych. Każda scena opatrzona jest łacińską inskrypcję z nazwą grzechu:

  • Ira (Gniew) – scena zazdrości i kłótni: kobieta próbuje powstrzymać pijanego męża awanturującego się przed karczmą.
  • Invidia (Zazdrość) – psy szczerzą na siebie kły ze wzrokiem utkwionym w kość; jest to nawiązanie do flamandzkiego przysłowia: Dwa psy przy jednej kości nie dojdą do zgody
  • Avaritia (Skąpstwo) – skorumpowany sędzia (postać w czerwonej todze) przyjmuje łapówkę od postaci po prawej stronie.
  • Gula (Obżarstwo) – suto zastawiony stół, wokół którego siedzą łapczywie zajadający ludzie.
  • Acedia' (Lenistwo) – zakonnica przypomina drzemiącemu przy ogniu mężczyźnie o obowiązkach religijnych, wyciągając ku niemu różaniec.
  • Luxuria (Nieczystość) – dwie flirtujące ze sobą pary obejmują się w otwartym namiocie, przyglądając się popisom błaznów symbolizującym pustą rozrywkę; porzucone instrumenty muzyczne symbolizują poniżenie ludzkiego ciała.
  • Superbia (Pycha) – dama przegląda się w lustrze trzymanym przez diabła; otwarta skrzynia z biżuterią na podłodze symbolizuje próżność, zaś dzbany i naczynia symbolizują pychę domostwa.

Cztery rzeczy ostateczne[edytuj | edytuj kod]

Cztery zewnętrzne okręgi przedstawiają miejsca i zdarzenia związane ze śmiercią. Pierwszy z nich ukazuje samą śmierć – mężczyzna otrzymuje ostatnie sakramenty, podczas gdy diabeł i anioł już oczekują na to, kto weźmie jego duszę. W tym samym czasie, w sąsiednim pomieszczeniu, członkowie jego rodziny grają w karty. Kolejne sceny przedstawiają Sąd Ostateczny (Chrystus wskrzesza umarłych, którzy powstają z grobów) oraz piekło (ciemne, nieuporządkowane wypełnione cierpieniem i zniszczeniem; przy każdym z grzeszników znajduje się łacińska nazwa grzechu, za który cierpi) i niebo (św. Piotr wita i zaprasza zbawionych na uporządkowany, harmonijny dziedziniec oświetlony boskim blaskiem).

O dydaktycznym charakterze dzieła przypominają dwie filakterie zawierające łacińskie cytaty z Księgi Powtórzonego Prawa: Gdyż jest to plemię niemądre i niemające rozwagi. Jako roztropni zdołaliby pojąć, zważaliby na swój koniec (górna). Odwrócę od nich oblicze, zobaczę ich koniec [4] (dolna).

Przypisy

  1. W niektórych opracowaniach wszystkie wyrazy tytułu, jako uosobienie pojęć abstrakcyjnych, pisane są wielką literą: Siedem Grzechów Głównych i Cztery Rzeczy Ostateczne".
  2. A. Ziemba, Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500, t. 2, Warszawa 2011, s. 643.
  3. Obraz był pokazywany we Wrocławiu w ramach wystawy Rodzina Brueghlów (23 VII - 30 IX 2013).
  4. Przekład wg Biblii Tysiąclecia, Pwt 32, 28-29; 32, 20.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Walter Bosing, Hieronim Bosch. Między niebem a piekłem, Warszawa: Edipresse Polska, 2005, s. 25-26.
  • Muzeum Prado. Arcydzieła malarstwa, Warszawa: Arkady, 2011, s. 360-363.


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]