Smardz jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smardz jadalny
2011-04-30 Morchella esculenta.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa kustrzebniaki
Rząd kustrzebkowce
Rodzina smardzowate
Rodzaj smardz
Gatunek smardz jadalny
Nazwa systematyczna
Morchella esculenta (L.) Pers.
Syn. meth. fung. 2: 618 (Getynga, 1801)
Mapa zasięgu
Morchella esculenta occurrences.svg
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Speise Morchel Morchella esculenta.jpg

Smardz jadalny, smardz zwyczajny (Morchella esculenta (L.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny smardzowatych (Morchellaceae)[1].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Główka

Przeważnie wysokości 3–10 cm i 3–7 cm średnicy, barwy beżowej lub ochrowej (czasami szara lub prawie czarna), o owalnym lub stożkowatym pokroju (pusta w środku), przyrośnięta do trzonu, z nieregularnymi alweolami (wnękami) na powierzchni, między którymi żeberka ułożone są w sposób niewyróżniający żadnego kierunku.

Trzon

Długości 2–6 cm i 2–4 cm średnicy. Barwy kremowej, żółtej lub białawy, pusty w środku, o powierzchni chropowatej lub ziarnistej. U dojrzałych owocników podstawa trzonu jest rozszerzona i pofałdowana.

Miąższ

Białawy, kruchy, o woskowatej konsystencji, łagodnym smaku i korzennej woni.

Zarodniki

Eliptyczne, gładkie, o wymiarach 16–23×11–14 μm, o powierzchni często pokrytej kropelkami. Wysyp zarodników jest barwy żółtoochrowej.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występowanie smardza jadalnego potwierdzono[2] w Austrii, Chinach, Czechach, Danii, Francji, Hiszpanii, Japonii, Kanadzie, Korei Południowej, Kostaryce, Meksyku, Niemczech, Norwegii, Nowej Zelandii, Polsce[3], Słowenii, Stanach Zjednoczonych, Szwecji i Tajwanie. Gatunek ten rozwija się w lasach liściastych i mieszanych, także na łąkach i łęgach, często pod jesionami, czasami na wysypiskach porośniętych zielenią, na nawożonych glebach. W Europie owocniki wytwarza w kwietniu i maju.

Znaczenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową w Polsce, a w Czerwonej liście roślin i grzybów Polski należy do kategorii "R" – rzadki[4]. Owocniki są jadalne, opisywane jako cenne pod względem spożywczym, smaczne, przydatne do obróbki zarówno świeże jak i suszone, jednak w stanie surowym toksyczne dla człowieka[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek typowy rodzaju smardz (Morchella). Zgodnie z zasadami nomenklatury botanicznej (dotyczącej także grzybów) przyjęto, że gatunek ten został poprawnie zdiagnozowany taksonomicznie po raz pierwszy przez Karola Linneusza (jako Phallus esculentus) w Species Plantarum z 1753. Do rodzaju Morchella został przeniesiony przez Christiana Persoona w Synopsis methodica fungorum z 1801[5] i zatwierdzony przez Eliasa Friesa w Systema Mycologicum II z 1822[6].

Ma ok. 100 synonimow naukowych. Niektóre z nich[7]:

  • Helvella esculenta (L.) Sowerby 1797
  • Morchella conica Pers. 1818
  • Morchella conica var. angusticeps Peck 1912
  • Morchella esculenta var. rotunda (Fr.) I.R. Hall 1998
  • Morchella esculenta var. umbrina (Boud.) S. Imai 1954
  • Morchella esculenta var. vulgaris (Pers.) A. Gennari 2000
  • Morchella esculenta var rotunda Pers. 1801
  • Morchella esculenta ß vulgaris Pers. 1801
  • Morchella rotunda (Pers.) Boud. 1897
  • Morchella rotunda var. cinerea Boud. 1897
  • Morchella rotunda var. esculenta (L.) Jacquet. 1985
  • Morchella umbrina Boud. 1897
  • Morchella vulgaris (Pers.) Boud. 1897
  • Morellus esculentus (L.) Eaton 1818
  • Phallus esculentus L. 1753
  • Phallus esculentus L. 1753, var. esculentus

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. GBIF: Morchella esculenta – GBIF Portal (ang.). [dostęp 23 stycznia 2010].
  3. 3,0 3,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: 1985, s. 126. ISBN 8309007140.
  4. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  5. Christian Persoon: Synopsis methodica fungorum. T. 2. 1801, s. 618.
  6. Elias Fries: Systema Mycologicum II. T. 1. 1822, s. 6.
  7. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: 2001, s. 260. ISBN 8370730841.
  2. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 624. ISBN 8374045132.
  3. Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: 1995, s. 412. ISBN 8371753373.
  4. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: 1985, s. 125-126. ISBN 8309007140.