Sromotnik smrodliwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sromotnik bezwstydny)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sromotnik smrodliwy
Sromotnik smrodliwy: zdjęcie
Owocnik częściowo objedzony przez muchy
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd sromotnikowce
Rodzina sromotnikowate
Rodzaj sromotnik
Gatunek sromotnik smrodliwy
Nazwa systematyczna
Phallus impudicus L
Sp. pl. 2: 1178 (1753)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Młody owocnik
Przekrój młodego owocnika ("jajo")
Owocnik objedzony przez muchy


Sromotnik smrodliwy (Phallus impudicus L.) – gatunek grzybów z rodziny sromotnikowatych (Phallaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Phallus, Phallaceae, Phallales, Phallomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Naukowa nazwa nawiązuje do jego kształtu, Nazwa rodzajowa wywodzi się od greckiej nazwy prącia (φαλλός, w zlatynizowanej formie Phallus). Również polska nazwa sromotnik to staropolski wyraz oznaczający osobę okrytą hańbą lub siejącą zgorszenie. Drugi człon nazwy w języku polskim pochodzi od nieprzyjemnego zapachu wydzielanego przez tego grzyba.

Nazwę polską nadał Józef Jundziłł w 1830. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod innymi nazwami: sromotnik bezwstydny, sromotnik śmierdzący, sromotnik wstydliwy, panna-bedłka, słupiak cuchnący[2]. Nazwy regionalne: śmierdziak, śmierdziuch, śmierdziel, smrodnik, smrodziuch, sromnik, bedłka pańska, jajczak[3]. Synonimów łacińskich ma ponad 20. Niektóre z nich[4]:

  • Ithyphallus impudicus (L.) Fr. 1886
  • Morellus impudicus (Pers.) Eaton 1818
  • Phallus foetidus Sowerby 1801
  • Phallus volvatus Batsch 1783

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Młody owocnik

Jest to grzyb o nietypowej budowie. Owocnik młodych okazów jest kulisty lub jajowaty, barwy białej lub kremowej, czasami z żółtym odcieniem. Ma wielkość 4–6 × 3–5 cm i przyrasta do podłoża grzybnią przypominającą dość grube sznury[5]. Częściowo jest ukryty pod ziemią. Jest to tzw. „jajo”. Na przekroju poprzecznym można zauważyć, że wewnątrz osłony jaja występuje już zaczątek owocnika. W trakcie rozwoju jajo pęka i pojawia się bardziej już typowy owocnik dojrzały (tzw. receptakl)[6]. Młode owocniki przypominają swoim wyglądem purchawki, jednak różnią się od nich osłoną; składa się ona z dwóch warstw, pomiędzy którymi występuje galaretowata masa. Podczas dojrzewania grzyba masa staje cię bardziej płynna i po rozerwaniu osłony pokrywa główkę receptakla[3].

Receptakl

Ma wysokość 10-30 cm, jest walcowaty, górą wąski, porowaty, łamliwy i pusty w środku. Ma biały kolor, u nasady pochwę, a na szczycie słabo wyodrębnioną główkę[7]. Głowka przypomina wyglądem smardze. Ma długość kilkunastu cm, kształt stożka lub naparstka i pokryta jest zieloną, galaretowata masą, w której znajdują się zarodniki. Grzyb wydziela nieprzyjemny, przypominający padlinę zapach. Dla ludzi zapach ten wyczuwalny jest z dość daleka. Zwabia on muchy, które odżywiają się galaretowatą masą i zarodnikami, przy okazji rozsiewając je. Po wyjedzeniu przez muchy galaretowatej masy zarodników receptakl jest biały i ma na powierzchni puste komory[5]. Badania naukowe wykazały, że śluzowata masą zarodnionośną sromotników odżywiają się muchy Calliphora vicina, Lucilia caesar, Lucilia ampullacea i Dryomyza anilis, a w ich ciekłych odchodach znajduje się duża ilość zarodników[8].

Zarodniki

Bladożółte, podłużnie eliptyczne i gładkie. Są bardzo małe, mają rozmiar 3,5–5,0 × 1,5–2,0 μm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, a także w Ameryce Południowej i w Azji (Japonia, Cejlon, Jawa)[3]. W Polsce rośnie pojedynczo lub grupowo w parkach, lasach i zaroślach i jest wszędzie dość pospolity (z wyjątkiem wyższych położeń górskich)[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyb niejadalny: Młode osobniki w postaci jaja są jadalne, jednak nie są smaczne. Dojrzałe owocniki są niejadalne z powodu cuchnącego zapachu[3]. We Francji i w Niemczech pozbawione warstwy zarodnionośnej owocniki sromotnika smrodliwego są jednak uważane za przysmak. Spożywane są na surowo lub w marynacie, używa się ich też do przyprawiania kiełbas[9].
  • Badania naukowe wskazują, że wyciąg ze sromotnika może być pomocny w leczeniu zakrzepicy. Zmniejsza on częstość występowania zakrzepów[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Sromotnik fiołkowy (Phallus hadriani). Ma wyraźnie lekko fioletowy lub różowawy kolor osłony i słabszy zapach[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. zbiorowe: Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.
  7. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  8. Schremmer, F. (1963). "Wechselbeziehungen zwischen Pilzen und Insekten. Beobachtungen an der Stinkmorchel, Phallus impudicus L. ex Pers" [Interrelations between mushrooms and insects. Observations on Phallus impudicus]. Oesterreichische Botanische Zeitschrift (in German) 110 (4): 380–400. doi:10.1007/BF01373675
  9. Zeitlmayr, Linus (1976). Wild Mushrooms: An Illustrated Handbook. Hertfordshire, UK: Garden City Press. ISBN 0-584-10324-7
  10. Kuznecov, G.; Jegina, K.; Kuznecovs, S.; Kuznecovs, I. (2007). "Phallus impudicus in thromboprophylaxis in breast cancer patients undergoing chemotherapy and hormonal treatment". The Breast 16 (S1): S56. doi:10.1016/s0960-9776(07)70211-4