Stokłosa żytnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stokłosa żytnia
Bromus secalinus2.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Rodzaj stokłosa
Gatunek stokłosa żytnia
Nazwa systematyczna
Bromus secalinus L.
Sp. Pl.: 76 (1753)
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Stokłosa żytnia, s. kostrzeba (Bromus secalinus L.) – gatunek rośliny jednorocznej (czasami dwuletniej) z rodziny wiechlinowatych. Gatunek kosmopolityczny[2]. Jest dość pospolity na terenie Polski, gdzie ma status archeofita. Rośnie głównie jako chwast w zbożach ozimych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Bromus secalinus0.jpg
Łodyga
Źdźbła o wysokości do 120 cm.
Kwiaty
Zebrane w prostą, rozpierzchłą wiechę o długości 15–20 cm. Wiecha dość często jest jednostronna, a po przekwitnięciu zwisająca. Ma ona wydłużone gałązki z kilkoma kłoskami. Zielone, obłego kształtu kłoski mają długość 15–20 mm i składają się u różnych odmian stokłosy z 5–17 kwiatków. Ich ość rozpada się dość późno. Plewa dolna ma 3–7 nerwów, górna 5–9. Plewki w kwiatach mają długość 6,5–9 mm, a ich ość do 8 mm. Plewki dolne są na grzbiecie zaokrąglone i w okresie owocowania mają zwinięte brzegi. Plewka górna o długości mniej więcej równej długości plewki dolnej. Pylniki o długości 1–2 mm są zamknięte (klejstogamia). Roślina samopylna.
Owoc
Dość gruby ziarniak, o podwiniętych brzegach z rowkami na grzbietowej stronie.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest chwastem segetalnym występującym w pszenicy i życie na wilgotnych glebach. Poza tym występuje na przydrożach, ugorach, rowach. Kwitnie w czerwcu. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Centauretalia cyanii, Ass. Vicietum tetraspermae, Ass. Consolido-Brometum[3]. Liczba chromosomów 2n = 28[4].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski pośród gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V)[5].

Znaczenie i zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Jest chwastem zbóż znanym już z okresu neolitu. Miejscami była też uprawiana jako zboże.
  • Przed rozpowszechnieniem się metod chemicznego zwalczania chwastów w zbożach nasiona stokłosy żytniej miały dość znaczny udział w plonach i spożywane były razem ze zbożami, zwłaszcza w czasach prehistorycznych, gdy nie oczyszczano tak dokładnie ziarna.
  • W okresach wielkiego głodu z ziarna stokłosy zbieranego na ugorach, przydrożach i w rowach sporządzano zacierkę, kaszę i wypiekano trochę gorzki, ale jadalny chleb.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-12-21].
  2. Bromus secalinus na eMonocot [dostęp 2013-11-21].
  3. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  4. Bromus secalinus na Flora of China [dostęp 2014-01-28].
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Mała Encyklopedia Rolnicza, PWRiL, Warszawa, 1964.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  4. Wykorzystanie dziko rosnących traw jako produktów zbożowych. [dostęp 6 kwietnia 2006].