Szczodre

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szczodre
Pozostałości pałacu w Szczodrem
Pozostałości pałacu w Szczodrem
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Długołęka
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-095
Tablice rejestracyjne DWR
SIMC 0874035
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Szczodre
Szczodre
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczodre
Szczodre
Ziemia 51°11′40″N 17°10′57″E/51,194444 17,182500Na mapach: 51°11′40″N 17°10′57″E/51,194444 17,182500
[www.szczodre.net Strona internetowa miejscowości]
Sibyllenort (w lewej części mapy) i inne miejscowości na mapie Śląska z 1905 roku

Szczodre (do 1945 niem. Sibyllenort) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Długołęka. Leży na Nizinie Śląskiej 18 km od Wrocławia.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa, ochotnicza straż pożarna, ośrodek dla bezdomnych im. Brata Alberta.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

14 lutego 1874 utworzono Amtsbezirk Sibyllenort, dystrykt – powiat Szczodre obejmujący wsie Szczodre, Długołęka, Domaszyn i Byków oraz majątki ziemskie Szczodre, Domaszczyn i Byków. Administratorem nowoutworzonego powiatu został kapitan Fuchs, a 3 grudnia 1880 Amtsrat Bayer[1]

W latach 19451951/1954 wioska administracyjnie przynależała do gminy Zakrzów w powiecie oleśnickim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ta powstała z połączenia dwóch odrębnych wsi. Jedna z nich o nazwie (niem) Raztelwitz – istniała już w XIII wieku; drugą – Neudorf wymienia się w dokumentach z 1516 r.

W czasie wojny trzydziestoletniej Raztelwitz zostało poważnie zniszczone.

Połączone Raztelwitz i Neudorf otrzymały w 1693 roku nazwę Sybillenort. Nazwa ta wywodzi się od imienia Sybilli – żony Krystiana Wirtemberskiego, księcia oleśnickiego, który wybudował w Szczodrem pałac w stylu renesansowym.

W miejscowości znajdował się browar pałacowy - "Schlossbrauerei".

Po II wojnie światowej nazwę spolszczono na Sybilin i dopiero Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych nadała wsi obecną nazwę Szczodre.

Właściciele wsi

  • Johann Westefall (początek XV w.)
  • Steffen von Borsnitz (1528 r.)
  • Rodzina Domnig z Wrocławia (1541-1571)
  • Wdowa po Dawidzie Domnigu – Katharina z domu von Kottulińska (1571 r.)
  • Szczodre dziedziczy jej córka z drugiego małżeństwa – Katharina Hellman.
  • Katharina Hellman wychodzi za mąż za Hansa von Gaffrona.
  • Po śmierci męża Katharina von Gaffron w wyniku sądowego podziału majątku staje się właścicielką Szczodrego (1602 r.)
  • Georg Wilhelm von Reibenbaben und Radlan (1612-1629)
  • Bernard von Waldau (1647 r.)
  • Córka Georga Wilhelma von Reibenbaben und Radlan Helena Sydonia von Reibenbaben po mężu Bernardowa von Waldau odstępuje wieś kuzynowi Hansowi Joachimowi von Gaffron (1653 r.)
  • Baltazar Wilhelm von Gaffron (1679 r.)
  • Chrystian Ulryk- książę oleśnicki z dynastii wirtemberskiej (1685 r.)
  • Żona Chrystiana Ulryka – Sybilla Maria (1693 r.)
  • Karol Fryderyk II (1704 r.)
  • Karol Chrystian Erdmann (1745)
  • Fryderyk August (1792)
  • Fryderyk Wilhelm „Czarny Książę” (1805)
  • Karol III (1815)
  • Wilhelm (1826)
  • Albert I Wettyn (1884) – król Saksonii, zmarł w Szczodrem
  • Jerzy I Wettyn (1902) - król Saksonii
  • Fryderyk August III Saski (1904) – król Saksonii, zmarł w Szczodrem w 1932 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Szczodrem, druga połowa XIX w.
Pałac w 1932 roku

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[2]:

  • zespół pałacowy, z l. 1851-67:
    • skrzydło pałacu, obecnie dom nr 42; Szczodre w XIX i XX wieku stanowiło miejsce turystycznych wędrówek. Do dziś przetrwały fragmenty kompleksu pałacowego. Pałac powstał na wzór zamku Windsor – głównej rezydencji królów angielskich. Nazywano go wręcz „Śląskim Windsorem”. Pałac słynął z pięknych komnat. Jedną z nich była tzw. Sala Łysych – nazywano ją tak, ponieważ głowy łysych mężczyzn odbijały się w przeszklonym suficie. Do Szczodrego przybywały tysiące turystów, aby podziwiać bezcenne obrazy i rysunki oraz inne cenne przedmioty, w tym pamiątki z czasów Napoleona I i porcelanę miśnieńską. Były tu między innymi malutkie figurki tancerek w stylu rokoko i ponadmetrowej wielkości wazy. Tylko tutaj można było zobaczyć serwisy stołowe wykonane specjalnie na królewski stół. Jeszcze w trakcie przebudowy dokonano włamania do pałacu. Sprawców złapano, a ich portrety powieszono na sali, dla przestrogi. W latach 1792-1802 książę oleśnicki Fryderyk August von Braunschweig-Oels rozbudował pałac, dodając cztery nowe skrzydła. Postawił dwie wieże z kopułami, urządził teatr, kawiarnię i wozownię, w której znalazły się wystawne wozy i karety, nieomal w stylu królewskim. Za Fryderyka Augusta rozpoczął się okres świetności Sybillenort. Pałac otoczony został 75-hektarowym ogrodem krajobrazowo-botanicznym, sięgającym od Szczodrego po Długołękę. Wokół pałacu ciągnęły się stawy, niczym fosa, połączone śluzami. Obok pałacu zbudowano oranżerię, gdzie hodowano rzadkie rośliny kwiatowe i palmy. Dodatkową atrakcją był teatr, w którym występowali aktorzy z Wrocławia oraz sprowadzony specjalnie z Brunszwiku balet. Następnym po księciu Chrystianie Ulryku właścicielem pałacu był książę Wilhelm. Dla niego pałac w Szczodrem był przede wszystkim miejscem zabawy i wypoczynku. Po śmierci Wilhelma w 1884 r. pałac odziedziczył król Saksonii Albert z dynastii Wettynów, który wprowadził zasadnicze zmiany. Życie pałacowe popłynęło wolniejszym tempem. Nakazał on księdzu katolickiemu poświęcić wszystkie pomieszczenia pałacu, teatr zlikwidował, a w jego miejsce urządził kaplicę. Żona króla – Karolina, szwedzka księżniczka Waza, sprowadziła do kaplicy cenny, antyczny marmurowy ołtarz z Wenecji. Na cmentarzu wiejskim w Szczodrem postawiła kaplicę św.Stanisława (istnieje do dziś, na suficie kaplicy pod deskami ukryte są cenne malowidła). Przed pałacem król Albert postawił fontannę, która istniała do lat 60. XX wieku. W 1895 r. pałac wzbogacił się o nową jadalnię, której ściany pokryte były wytłoczoną skórzaną tapetą z malowidłami przedstawiającymi sceny z mitologii greckiej. Król Albert zmarł w 1902 roku. Na pamiątkę po swoim mężu jego żona Karolina wybudowała pomnik – krzyż kamienny z wyrytym w marmurze fragmentem poezji Goethego, który zachował się do dzisiaj. Odbudowała kościół w Domaszczynie – położyła nowe elewacje, ufundowała nowy ołtarz, ambonę, ławki i witraże. Następnym właścicielem pałacu po śmierci króla Alberta był jego brat Georg. Od 1904 r. właścicielem Szczodrego był ostatni król Saksonii Fryderyk August III Saski. Mieszkał w Szczodrem także po swojej abdykacji w 1918 r., aż do śmierci w 1932 r. Po śmierci Augusta pałac opustoszał – jego syn Chrystian sprzedawał wyposażenie na licytacjach, a część przewiózł do swojego pałacu koło Drezna. Pałac zaczął tracić świetność. Stał się całkiem opuszczony i zaniedbany. Majątek przejęło wojsko, a w okresie II wojny światowej hitlerowskie SS. Chociaż wnętrze pałacu uległo spaleniu w 1945 roku, sama bryła zachowała się w dobrym stanie co najmniej do 1955 roku, po czym została rozebrana. Było to możliwe, gdyż pałac aż do 1990 roku nie podlegał ochronie konserwatorskiej. Z rozbiórki ocalał niewielki fragment całości – północna część wschodniego skrzydła. W resztkach pałacu w latach 1977-1980 utworzono Ośrodek Doskonalenia Zawodowego. Po 1989 roku pałac wraz z przyległym terenem został sprzedany włoskiej spółce, która nie interesuje się nim. Ocalały budynek wraz z przyległym terenem ulega dewastacji.
    • oficyna, ob. dom nr 44
    • park z lasem
    • ogrodzenie murowane z bramą, z kratą i lwami
  • pałac, obecnie dom, ul. Trzebnicka 28 (d. 55), wybudowany w l. 1880-95. Podczas ostatniej w Polsce epidemii ospy w 1963 roku w tym pałacu - dawnym budynku konsulatu Szwecji zorganizowano szpital epidemiczny i ośrodek kwarantanny.
  • willa, obecnie szkoła, ul. Trzebnicka 42 (d. 16), z 1890 r.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Amtsbezirk Sibyllenort.
  2. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 28.10.2012]. s. 228.
  3. Wokół Wrocławia. Grzegorz Zwoliński (red.). Wrocław: Studio PLAN, 2012. ISBN 978-83-62645-47-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]