Terocefale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Terocefale
Therocephalia
Broom, 1905
Moschorhinus
Moschorhinus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada synapsydy
Rząd terapsydy
Podrząd terocefale
Portal Portal Zoologia
Aloposaurus (głowa)
Lycosuchus (głowa)

Terocefale (Therocephalia, łac. „głowy bestii (ssaka)”) – wymarła linia terapsydów z grupy teriodontów. Jej rozwój przypada na środkowy i późny perm, a także trias. Nazwa wywodzi się od dużych czaszek jej przedstawicieli. Podobnie jak budowa zębów sugeruje to, że Terocefale były dobrze przystosowanymi mięsożercami.

Jak i inne synapsydy nie będące ssakami, Therocephalia często opisuje się terminem „gady ssakokształtne”. Kladystyka nie uznaje ich jednak za gady. W rzeczywistości ich najbliższymi krewnymi są cynodonty, które dały początek ssakom. Pokrewieństwo to potwierdza wiele anatomicznych podobieństw, jak włosy i wibrysy. Pozostaje jednak jeszcze wiele niejasnych kwestii dotyczących filogenezy, anatomii i fizjologii tej grupy.

Skamieniałości tych zwierząt były licznie znajdowane w basenie Karoo w RPA, choć znajdowano je także w Rosji, Chinach i Antarktyce. Wczesne ich szczątki odnajdywano w środkowopermskich pokładach w RPA, co wskazuje na gonwańskie pochodzenie grupy, która prawdopodobnie szybko rozpowszechniła się na świecie. Choć większość linii tych stworzeń zakończyła podczas wymierania na przełomie triasu i permu, kilku reprezentantów podgrupy zwanej Eutherocephalia przetrwało do triasu, a nawet powtórnie zaczęło się różnicować. Ostatni ich potomkowie wymarli we wczesnym środkowym triasie prawdopodobnie na skutek zmian klimatu i konkurencji z cynodontami i różnymi grupami gadów.

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Therocephalia wyewoluowały z wczesnej linii „przedssaczych” terapsydów zwanych teriodontami. Są siostrzaną grupą cynodontów obejmującą ssaki i ich przodków. Sięgają tych samych czasów, co trzecie odgałęzienie teriodontów: drapieżne gorgonopsy, które przypominają w wielu prymitywnych cechach. Therocephalia przetrwały jednak tamtą grupę, dożywając aż do środkowego triasu.

O ile wspólny przodek z cynodontami (a więc i ssakami) przekazał im wiele łączących je cech, niektórzy naukowcy są zdania, że część z nich powstała w wyniku konwergencji. Za przykład podają brak krawędzi zaoczodołowej u niektórych gatunków, budowę paliczków i niektóre rodzaje podniebienia wtórnego u większości przedstawicieli.

Anatomia i fizjologia[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie 3 grupy teriodontów były prawdopodobnie mięsożercami. Wczesne Therocephalia pod wieloma względami były tak prymitywne, jak gorgonopsy, posiadały jednak pewne zaawansowane cechy, jak:

  • powiększone otwory skroniowe dla szerszego przyczepu mięśnia przywodzącego szczęki
  • redukcja paliczków w kierunku rozwiązania spotykanego u ssaków
  • rozpoczęcie rozwoju podniebienia wtórnego

Odkrycie krawędzi szczękowo−małżowinowej u niektórych przedstawicieli, jak u prymitywnego rodzaju Glanosuchus, sugeruje, że niektóre Therocephalia mogły być ciepłokrwiste.

Taksonomia i filogeneza[edytuj | edytuj kod]

Niektóre początkowo stworzone klasy Therocephalia uznano za sztuczne. Np. Scaloposauridae sklasyfikowane na podstawie skamielin głównie o cechach młodych osobników prawdopodobnie były po prostu niedojrzałymi jeszcze zwierzętami z innych rodzin.

Z drugiej strony różniące się od innych Lycosuchidae identyfikowane dzięki obecności potrójnego zęba o kształcie kła uznano za reprezentantów nienaturalnej grupy w oparciu o badania zastępowania kłów u tej grupy[1].

Późniejsi członkowie tej grupy, jak Baurioidea o większym stopniu zaawansowania, posiadając cechy teriodontów uległy wysokiej specjalizacji. Dla przykładu niewielkie zwierzęta z wymienionego powyżej kladu i roślinożerna Bauria nie posiadały skostniałych krawędzi zaoczodołowych oddzielających oczodoły od otworu skroniowego. Było to typowe dla prymitywnych ssaków. Ta i inne zaawansowane cechy przyczyniły się do powstania długo rozpowszechnionej, a obecnie zarzuconej opinii, że Trithelodontidae, a nawet pewne wczesne ssaki powstały z linii Baurioidea. Wydaje się, że cechy ssaków, jak ta, wyewoluowały równolegle w różnych grupach terapsydów, także w grupie Therocephalia.

Rząd terapsydy

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta te pojawiły się w serialu Walking with Monsters (odcinek 3.) wyprodukowanym przez BBC. Jeden z nich nocą atakuje lystrozaura, wstrzykując mu jad z gruczołu policzkowego. Chociaż występowania jadu nie potwierdziły badania naukowe, brak zębów za kłami, zagłębienie w kości szczękowej (maxilla) i żłobkowane kły sugerują, że aparat jadowy mógł być jednak obecny u niektórych rodzajów (np. Euchambersia).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sigurdsen, T. 2006. “New features of the snout and orbit of a therocephalian therapsid from South Africa.” Acta Palaeontologica Polonica 51 (1) 63-75.
  • van den Heever JA. 1980. On the validity of the therocephalian family Lycosuchidae (Reptilia, Therapsida). Annals of the South African Museum 81: 111-125.
  • van den Heever JA. 1994. The cranial anatomy of the early Therocephalia (Amniota: Therapsida). Annals of the University of Stellenbosch 1994: 1-59.

Przypisy

  1. van den Heever, 1980