Kambr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
ediakar > Kambr > ordowik
541 – 485.4 milionów lat temu
Є
Blakey 500moll.jpg
Średnia zawartość O2 w atmosferze w tym okresie ok. 12.5 % obj.[1]
(63% dzisiejszej)
Średnia zawartość CO2 w atmosferze w tym okresie ok. 4500 ppm[2]
(16 × poziom przed rewolucją przemysłową)
Średnia temperatura w okresie ok. 21°C[3]
(7°C ponad obecną średnią)
Poziom morza (powyżej obecnego) Rośnie powoli od 30 m do 90 m[4]
Tabela stratygraficzna

Kambr (ang. Cambrian)

System kambryjski wydzielił Adam Sedgwick w 1835 roku. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy WaliiCambria, gdyż tam skały kambryjskie poznane zostały najwcześniej.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Na początku kambru, na obszarach wchodzących obecnie w skład Europy, zachodziły ostatnie procesy górotwórcze orogenezy kadomskiej. Pod koniec kambru doszło do pierwszych, słabych jeszcze, faz orogenezy kaledońskiej. Ruchy górotwórcze doprowadziły do podniesienia się dna morza, wypiętrzenia znacznych terenów ponad poziom wody i silnej denudacji np. na obszarze basenu świętokrzyskiego.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Od tego okresu zaczynają obficie występować skamieniałości strukturalne zwierząt morskich, których linie rozwojowe rozdzieliły się znacznie wcześniej, na co wskazują badania genetyczne. To nagłe pojawienie się różnorodności życia zwierzęcego zostało nazwane eksplozją kambryjską. W czasie kambru miało miejsce kilka masowych wymierań, przyczyny których nie są do końca znane.

Największe znaczenie stratygraficzne jako skamieniałości przewodnie mają morskie stawonogitrylobity, będące w kambrze bardzo zróżnicowaną grupą zwierząt. Przedstawiciele szkarłupni odgrywają podrzędną rolę. Ze zwierząt jednokomórkowych tego okresu znane są otwornice zlepieńcowate, żyjące na dnie mórz. Niewielkie znaczenie stratygraficzne mają gąbki.

Archeocjaty odgrywają ważną rolę skałotwórczą i jako skamieniałości przewodnie mają dość spore znaczenie. W skałach dolnokambryjskich spotyka się ślady żerowania pierścienic. Licznie występują ramienionogi, głównie bezzawiasowe. Pewne znaczenie stratygraficzne z mięczaków mają jednotarczowce, hiolity i ślimaki.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Świat roślinny reprezentowany jest tylko przez grzyby, glony (np. Callenia), porosty[5]. Regionalne znaczenie stratygraficzne mają akritarchy, skamieniałości uważanych za cysty jednokomórkowych organizmów morskich lub morskich glonów.

Kopaliny użyteczne[edytuj | edytuj kod]

W skałach wieku kambryjskiego na świecie znane są złoża:

W Polsce znane są niewielkie złoża ropy naftowej w obniżeniu perybałtyckim. W Górach Świętokrzyskich eksploatowane są surowce skalne wieku kambryjskiego – piaskowce kwarcytowe. W Sudetach natomiast eksploatowane są na potrzeby przemysłu wapienniczego dolnokambryjskie wapienie wojcieszowskie, których wiek został potwierdzony przez znaleziska archeocjatów[6].

Na początku listopada 2012 Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo poinformowało, iż odkryło złoże gazu ziemnego w trakcie wiercenia odwiertu w Opalinie. Złoże znajduje się w skałach wieku kambryjskiego, położonych na głębokości około 3000 m.[7]

Kambr na obszarze Polski[edytuj | edytuj kod]

W kambrze duże obszary Polski zalane były przez morza. Na ich dnie powstały prawie wyłącznie osady piaszczyste, mułowcowe i ilaste.

Utwory te zachowały się niezmienione w Górach Świętokrzyskich i ich południowym obrzeżeniu.

Na Niżu Polskim znane są z głębokich wierceń.

W Sudetach osady kambryjskie zostały później przeobrażone w łupki metamorficzne lub fyllity które budują dziś znaczne partie Gór Kaczawskich, Pogórza Kaczawskiego, Rudaw Janowickich, masywu Śnieżnika oraz Przedgórza Sudeckiego (bloku przedsudeckiego).

Skały węglanowe (wieku prawdopodobnie z pogranicza prekambru i kambru) są dość rzadkie i na powierzchni występują tylko w Górach Kaczawskich i w ziemi kłodzkiej (masyw Krowiarki i rejon Stronia Śląskiego). Pierwotne osadowe wapienie przekształciły się w marmury. Należy podkreślić, że przynależność stratygraficzna wielu skał metamorficznych jest niepewna i może być zakwestionowana przez nowsze badania. Poza archeocjatami, utwory kambryjskie w Sudetach nie są datowane za pomocą skamieniałości przewodnich, a jedynie przez porównanie litologii z sąsiednimi terenami (Łużyce, Masyw Czeski).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zawartość tlenu w atmosferze w fanerozoiku
  2. Zawartość dwutlenku węgla w atmosferze w fanerozoiku
  3. Średnie temperatury w fanerozoiku
  4. B.U. Haq, S.R. Schutter. A Chronology of Paleozoic Sea-Level Changes. „Science”. 322 (5898), s. 64–68, 2008. doi:10.1126/science.1161648. Bibcode2008Sci...322...64H. 
  5. Gray J., Chaloner W. G., Westoll T. S.: The Microfossil Record of Early Land Plants: Advances in Understanding of Early Terrestrialization, 1970–1984, 1985, Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences (1934–1990), v. 309, i. 1138, pp. 167–195, [1], [2], [3]
  6. D. Białek, P. Raczyński, P. Sztajner, D. Zawadzki, 2007. Archeocjaty wapieni wojcieszowskich. Przegląd Geologiczny, 12(2): 1112–1116
  7. PGNiG odkryło złoże gazu w Opalinie na koncesji Wejherowo. interia.pl. [dostęp 2012-11-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN
  • Stanisław Orłowski, Michał Szulczewski, 1990: Geologia historyczna. Wydawnictwa Geologiczne.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


← mln lat temu
Kambr
←4,6 mld
Kambr
541
485 443 419 359 299 252 201 145 66 23 2