Twardzioszek przydrożny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twardzioszek przydrożny
Marasmius oreades G3.1.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina twardzioszkowate
Rodzaj twardzioszek
Gatunek twardzioszek przydrożny
Nazwa systematyczna
Marasmius oreades (Bolton) Fr.
Anteckn. Sver. Ätl. Svamp.: 52 (1836)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Zazwyczaj występuje gromadnie
Hymenofor Marasmius oreades

Twardzioszek przydrożny (Marasmius oreades (Bolton) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny twardzioszkowatych (Marasmiaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako nicniczka, podróżniczka, przydróżka, tanecznica, wieruszka, zwiędlak przydrożny[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus coriaceus Lightf. 1777
  • Agaricus oreades Bolton 1792
  • Agaricus oreades var. albidus Schultz 1878
  • Agaricus oreades Bolton, Hist. fung. Halifax 1792 var. oreades
  • Agaricus pratensis Huds. 1778
  • Agaricus pseudomouceron Bull. 1812
  • Chamaeceras albidus (Schulzer) Kuntze 1898
  • Collybia oreades (Bolton) P. Kumm. 1871
  • Scorteus oreades (Fr.) Earle 1909

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 1–4 (do 6) cm, barwy skórzastożółtej lub ochrowobrązowawej (suchy bledszy, białawy), higrofaniczny, z brzegiem prążkowanym przez prześwitujące blaszki, gładki i nagi. Za młodu stożkowaty, później wypukły, w dojrzałym owocniku płaski, często z tępym garbkiem pośrodku[4].

Blaszki

Blaszki bardzo rzadkie, białawe, po deszczu ochrowe, podczas suszy kremowe, po zwilżeniu nieco ciemniejsze[4].

Trzon

Wysokość 6-7 cm, grubość ok. 0,5 cm. Jest cylindryczny, pełny, elastyczny, niełamliwy, bladoochrowy, białawożółtawy[5].

Miąższ

Bladożółty. Cienki, biały, nie zmieniający zabarwienia po przekrojeniu. Ma przyjemny grzybowy zapach i delikatny smak[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 7–10×4-6 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w umiarkowanej strefie na całej półkuli północnej, a także w Australii[6]. Rośnie na łąkach, pastwiskach, przy polnych ścieżkach, na skraju lasów. Wytwarza owocniki od maja do listopada. Owocniki twardzioszka często tworzą czarcie koła[5]. Niekiedy osiągają one średnicę 20 m. Jego grzybnia wydziela amoniak barwiący trawę w jej otoczeniu na niebieskawozielony kolor i powodujący jej obumieranie. Duża ilość, pochodzących z nawozów sztucznych związków azotowych w glebie nie sprzyja występowaniu tego gatunku, dlatego też rośnie on głównie na mało lub średnio urodzajnej glebie. W Europie Środkowej twardzioszek przydrożny jest bardzo pospolity[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Grzyb jadalny. Do celów konsumpcyjnych używa się wyłącznie kapeluszy, odrzucając łykowate trzonki. W smaku łagodny, o orzechowym posmaku, nadaje się głównie do zup, sosów. Zawiera mniej wody, niż inne grzyby i z tego powodu nadaje się także do suszenia[6]. W jednym z atlasów w 1909 r. tak pisano o tym gatunku: "Z powodu jego miłego, aromatycznego, przyjemnego smaku zalicza się on do najsmaczniejszych grzybów jadalnych". Należy jednak uważać przy jego zbieraniu, może być bowiem pomylony z niektórymi trującymi lejkówkami i grzybówkami, które rosną na takich samych siedliskach[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • niektóre lejkówki. Różnią się przyrośniętymi i mocno zbiegającymi blaszkami[5]. Mają też mniej elastyczny trzon, gęściej wyrastające blaszki, oszroniony kapelusz i inny zapach[7].
  • łysostopek cierpki (Gymnopus peronata)

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 188. ISBN 8374045132.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. 6,0 6,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.