Twardzioszek przydrożny
| Twardzioszek przydrożny | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | twardzioszkowate |
| Rodzaj | twardzioszek |
| Gatunek | twardzioszek przydrożny |
| Nazwa systematyczna | |
| Marasmius oreades (Bolton) Fr[2]. Anteckn. Sver. Ätl. Svamp.: 52 (1836) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Twardzioszek przydrożny (Marasmius oreades (Bolton) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny twardzioszkowatych (Marasmiaceae). Potocznie bywa zwany deszczówką, tańcujką, tańcówką, przydróżką, psiakiem lub podróżniczkiem[3].
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnicy 1–4 (do 6) cm, barwy skórzastożółtej lub ochrowobrązowawej (suchy bledszy, białawy), higrofaniczny, z brzegiem prążkowanym przez prześwitujące blaszki, gładki i nagi. Za młodu stożkowaty, później wypukły, w dojrzałym owocniku płaski, często z tępym garbkiem pośrodku[4].
- Blaszki
- Blaszki bardzo rzadkie, białawe, po deszczu ochrowe, podczas suszy kremowe, po zwilżeniu nieco ciemniejsze[4].
- Trzon
- Wysokość 6-7 cm, grubość ok. 0,5 cm. Jest cylindryczny, pełny, elastyczny, niełamliwy, bladoochrowy, białawożółtawy[5].
- Miąższ
- Bladożółty. Cienki, biały, nie zmieniający zabarwienia po przekrojeniu. Ma przyjemny grzybowy zapach i delikatny smak[4].
- Wysyp zarodników
- Biały. Zarodniki o średnicy 7–10×4-6 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[4].
Występowanie [edytuj]
Występuje w umiarkowanej strefie na całej półkuli północnej, a także w Australii[3]. Rośnie na łąkach, pastwiskach, przy polnych ścieżkach, na skraju lasów. Wytwarza owocniki od maja do listopada. Owocniki twardzioszka często tworzą czarcie koła[5]. Niekiedy osiągają one średnicę 20 m. Jego grzybnia wydziela amoniak barwiący trawę w jej otoczeniu na niebieskawozielony kolor i powodujący jej obumieranie. Duża ilość, pochodzących z nawozów sztucznych związków azotowych w glebie nie sprzyja występowaniu tego gatunku, dlatego też rośnie on głównie na mało lub średnio urodzajnej glebie. W Europie Środkowej twardzioszek przydrożny jest bardzo pospolity[6].
Znaczenie [edytuj]
Grzyb jadalny. Do celów konsumpcyjnych używa się wyłącznie kapeluszy, odrzucając łykowate trzonki. W smaku łagodny, o orzechowym posmaku, nadaje się głównie do zup, sosów. Zawiera mniej wody, niż inne grzyby i z tego powodu nadaje się także do suszenia[3]. W jednym z atlasów w 1909 r. tak pisano o tym gatunku: "Z powodu jego miłego, aromatycznego, przyjemnego smaku zalicza się on do najsmaczniejszych grzybów jadalnych". Należy jednak uważać przy jego zbieraniu, może być bowiem pomylony z niektórymi trującymi lejkówkami i grzybówkami, które rosną na takich samych siedliskach[5].
Synonimy [edytuj]
- Agaricus coriaceus Lightf., 1777
- Agaricus oreades Bolton, 1792
- Agaricus pratensis Huds., 1778
- Agaricus pseudomouceron Bull., 812
- Collybia oreades (Bolton) P. Kumm., 1871
- Scorteus oreades (Fr.) Earle, 1909
(na podstawie Species Fungorum[2])
Gatunki podobne [edytuj]
- niektóre lejkowki. Różnią się przyrośniętymi i mocno zbiegającymi blaszkami[5]. Mają też mniej elastyczny trzon, gęściej wyrastające blaszki, oszroniony kapelusz i inny zapach[6].
- łysostopek palący (Gymnopus peronata)
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 20 stycznia 2010].
- ↑ 2,0 2,1 Paul Kirk: Index Fungorum (ang.). [dostęp 20 stycznia 2010].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 188. ISBN 8374045132.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
- ↑ 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
