Twardzioszek przydrożny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twardzioszek przydrożny
Twardzioszek przydrożny: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina twardzioszkowate
Rodzaj twardzioszek
Gatunek twardzioszek przydrożny
Nazwa systematyczna
Marasmius oreades (Bolton) Fr.
Anteckn. Sver. Ätl. Svamp.: 52 (1836)
Twardzioszek przydrożny: drugie zdjęcie
Zazwyczaj występuje gromadnie
Hymenofor Marasmius oreades

Twardzioszek przydrożny (Marasmius oreades (Bolton) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny twardzioszkowatych (Marasmiaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Marasmiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako nicniczka, podróżniczka, przydróżka, tanecznica, wieruszka, zwiędlak przydrożny[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus coriaceus Lightf. 1777
  • Agaricus oreades Bolton 1792
  • Agaricus oreades var. albidus Schultz 1878
  • Agaricus oreades Bolton, Hist. fung. Halifax 1792 var. oreades
  • Agaricus pratensis Huds. 1778
  • Agaricus pseudomouceron Bull. 1812
  • Chamaeceras albidus (Schulzer) Kuntze 1898
  • Collybia oreades (Bolton) P. Kumm. 1871
  • Scorteus oreades (Fr.) Earle 1909

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 1–4 (do 6) cm, barwy skórzastożółtej lub ochrowobrązowawej (suchy bledszy, białawy), higrofaniczny, z brzegiem prążkowanym przez prześwitujące blaszki, gładki i nagi. Za młodu stożkowaty, później wypukły, w dojrzałym owocniku płaski, często z tępym garbkiem pośrodku[4].

Blaszki

Blaszki bardzo rzadkie, białawe, po deszczu ochrowe, podczas suszy kremowe, po zwilżeniu nieco ciemniejsze[4].

Trzon

Wysokość 6-7 cm, grubość ok. 0,5 cm. Jest cylindryczny, pełny, elastyczny, niełamliwy, bladoochrowy, białawożółtawy[5].

Miąższ

Bladożółty. Cienki, biały, nie zmieniający zabarwienia po przekrojeniu. Ma przyjemny grzybowy zapach i delikatny smak[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 7–10×4-6 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w umiarkowanej strefie na całej półkuli północnej, a także w Australii[6]. Rośnie na łąkach, pastwiskach, przy polnych ścieżkach, na skraju lasów. Wytwarza owocniki od maja do listopada. Owocniki twardzioszka często tworzą czarcie koła[5]. Niekiedy osiągają one średnicę 20 m. Jego grzybnia wydziela amoniak barwiący trawę w jej otoczeniu na niebieskawozielony kolor i powodujący jej obumieranie. Duża ilość, pochodzących z nawozów sztucznych związków azotowych w glebie nie sprzyja występowaniu tego gatunku, dlatego też rośnie on głównie na mało lub średnio urodzajnej glebie. W Europie Środkowej twardzioszek przydrożny jest bardzo pospolity[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Grzyb jadalny. Do celów konsumpcyjnych używa się wyłącznie kapeluszy, odrzucając łykowate trzonki. W smaku łagodny, o orzechowym posmaku, nadaje się głównie do zup, sosów. Zawiera mniej wody, niż inne grzyby i z tego powodu nadaje się także do suszenia[6]. W jednym z atlasów w 1909 r. tak pisano o tym gatunku: "Z powodu jego miłego, aromatycznego, przyjemnego smaku zalicza się on do najsmaczniejszych grzybów jadalnych". Należy jednak uważać przy jego zbieraniu, może być bowiem pomylony z niektórymi trującymi lejkówkami i grzybówkami, które rosną na takich samych siedliskach[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • niektóre lejkówki. Różnią się przyrośniętymi i mocno zbiegającymi blaszkami[5]. Mają też mniej elastyczny trzon, gęściej wyrastające blaszki, oszroniony kapelusz i inny zapach[7].
  • łysostopek cierpki (Gymnopus peronata)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 188. ISBN 8374045132.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. 6,0 6,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.