Ukraińska Partia Radykalna (1890)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ukraińska Partia Radykalna
Data założenia Lwów 4 października 1890
Data rozwiązania Lwów, wrzesień 1939
Deklarowana
ideologia polityczna
socjalizm, nacjonalizm

Ukraińska Partia Radykalna, URP (ukr. Українська радикальна партія) – ukraińska partia o prowieniencji socjalistyczno-narodowej, założona we Lwowie 4 października 1890. Pierwsza ukraińska partia polityczna. Początkowo działała pod nazwą Rusko-Ukraińska Partia Radykalna (ukr.Русько-українська радикальна партія). Od 1926 - Ukraińska Partia Socjalistyczno-Radykalna.

Inicjatorami jej powstania byli: Iwan Franko, Mychajło Pawłyk, Wiaczesław Budzynowśkyj, Jewhen Łewyćkyj, Seweryn Danyłowycz i Kyrył Trylowśkyj. Głosiła hasła społecznie radykalne (państwo "bez popa i pana"). W pierwszych latach działalności pod wpływem poglądów Mychajło Drahomanowa. W 1895 roku wprowadziła do programu zapisy o "zjednoczeniu i niepodległości wszystkich ziem ukraińskich". W ramach Austro-Węgier RURP była zwolennikiem podziału Galicji na dwa odrębne kraje koronne: Wschodni (ukraiński) i Zachodni (polski). Pod względem ideologicznym wewnętrznie niespójna.

Od 1895 w partii walczyły ze sobą trzy frakcje: socjaliści-narodowcy (drahomanowcy), socjaliści-marksiści i radykalni narodowcy. W 1899 działacze partii utworzyli dwie nowe partie, odrębne od dalej istniejącej RURP:

Po tym rozłamie partia stała się właściwie chłopską, ale nie straciła na znaczeniu. Po wyborach w 1911 roku wprowadziła do Reichsratu Przedlitawii 5 posłów (Lew Baczynskyj, Wasyl Stefanyk, Kyrył Trylowśkyj, Mykoła Łahodynśkyj, Pawło Ławruk), a w wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w 1913 – 6 posłów. Pozostali w RURP działacze od 1900 roku tworzyli na terenie Galicji i Bukowiny struktury paramilitarnej organizacji: Towarzystwo Gimnastyczno-Pożarnicze "Sicz". RURP w Sejmie Krajowym Galicji i Izbie Posłów parlamentu w Wiedniu współpracowała z UNDP. W latach 1918-1919 współtworzyła Zachodnioukraińską Republikę Ludową. Od początku II Rzeczypospolitej nie uznawała polskiego panowania w Galicji Wschodniej.

W 1926 roku połączyła się z działającą na Wołyniu Ukraińską Partią Socjalistów Rewolucjonistów, tworząc Ukraińską Partię Socjalistyczno-Radykalną. Od 1931 członek Międzynarodówki Partii Socjalistycznych (tzw. Międzynarodówki 2 1/2). Opowiadała się za niepodległością Ukrainy, demokracją, reformą rolną, nacjonalizacją, sekularyzacją oraz promowała spółdzielczość. Opozycyjna wobec rządów sanacji, sprzeciwiała się faszyzmowi i komunizmowi. W wyborach z 1928 roku zdobyła 7 mandatów, w 1930 roku weszła do Białoruskiego Bloku Wyborczego. W latach 30. znaczenie USRP zmalało. Działała do 1939. Organ prasowy - wydawany we Lwowie Hromadśkyj hołos[1].

Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939, podobnie jak inne legalnie działające partie polityczne II Rzeczypospolitej podjęła decyzję o zaprzestaniu działalności dla ochrony swych członków przed represjami sowieckimi.

Jej czołowymi działaczami byli: Iwan Franko (do 1898), Mychajło Pawłyk (do 1914), Kyrył Trylowśkyj, Lew Baczynśkyj (w latach 30 XX wieku), Iwan Makuch.

Przypisy

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]