Wiązówka (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wiązówka
Wiązówka błotna
Wiązówka błotna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj wiązówka
Nazwa systematyczna
Filipendula Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754
Typ nomenklatoryczny
Filipendula vulgaris Moench[2]
Synonimy

Ulmaria Mill.[3]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Wiązówka (Filipendula Mill.) – rodzaj roślin z rodziny różowatych (Rosaceae). Należy do niego co najmniej 16 gatunków (w tym trzy mieszańcowe)[4]. Występują na półkuli północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym[5], zasiedlając zwykle siedliska wilgotne, ale też w jednym przypadku (wiązówka bulwkowa) – suche i wapienne zbocza[5][6]. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne[7].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj ten najbardziej zróżnicowany jest w Azji wschodniej. W Chinach rośnie 7 gatunków[8], kilka we wschodniej Syberii i na Wyspach Japońskich. W Europie, w tym w Polsce, rosną dwa gatunki[6][9]:

Wiązówka błotna jest najszerzej rozprzestrzeniona – rośnie od wschodniej Azji[8], poprzez Europę po Amerykę Północną. Na kontynencie amerykańskim rośnie także wiązówka bulwkowa, a poza tym wiązówka czerwona (Filipendula rubra)[6].

Morfologia i biologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny, często kępowe. Pędy nadziemne wzniesione i wyprostowane, osiągające nawet do 3,5 m wysokości[6], wyrastają z krótkiego kłącza, często zgrubiałego bulwiasto[8].
Liście
Nagie, dolne pierzasto podzielone, z listkami kształtu lancetowatego, o brzegu ząbkowanym. Często pomiędzy 3–5 większymi listkami obecne są listki mniejsze. Listek szczytowy większy od pozostałych, czasem 3–5 łatkowy lub nawet klapowany. U nasady liścia obecna jest para okazałych lub drobnych przylistków przyrastających do ogonka[7][6].
Kwiaty
Niewielkie, zwykle obupłciowe, zebrane w wielokwiatowe, silnie rozgałęzione wiechy, bez liści przykwiatowych (przysadek i podkwiatków). Działki kielicha, w liczbie 5, są drobne, zrośnięte u nasady i podczas owocowania odgięte do dołu. Płatków korony jest 5. Płatki są zwykle zaokrąglone, z krótkim paznokciem, barwy białej, różowej lub czerwonej. Pręciki liczne, w liczbie od 20 do 40, u nasady zrosłe z małym dyskiem miodnikowym. Słupków jest od 5 do 15, najczęściej około 10. Są górne, umieszczone są na płaskim lub nieco wyniesionym dnie kwiatowym. Są wolne lub zrosłe u nasady (tylko w jednym przypadku – bocznie). Zawierają po 1–2 zalążki. Na szczycie zwieńczone są główkowatym znamieniem[7][6][8].
[Owoc]]e
Jednonasienne mieszki (czasem określane jako niełupki ze względu na przylegającą do nasiona owocnię)[8]. Owoce, zwykle w liczbie około 10 są często ścieśnione i nieco skręcone ze sobą[6]. Nasiona mają kształt wrzecionowaty i zawierają bardzo niewiele bielma[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj należący do plemienia Ulmarieae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Stanowi klad bazalny w obrębie podrodziny[1][10].

Wykaz gatunków[4][11]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  4. 4,0 4,1 Filipendula. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-07-26].
  5. 5,0 5,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 145. ISBN 0333748905.
  7. 7,0 7,1 7,2 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 375. ISBN 978-83-7506-845-0.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Li Chaoluan: Filipendula. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-07-26].
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  10. D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. 
  11. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.