Zapalniczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy przedmiotu. Zobacz też: film o takim tytule.
Typowa zapalniczka wielorazowego użytku
Przykładowy wygląd zapalniczki żarowej.
Tak wygląda dysza wewnątrz zapalniczki żarowej.
Dysza wyjęta z zapalniczki żarowej.

Zapalniczka – mały przenośny przedmiot służący do wytwarzania ognia, najczęściej w celu zapalenia papierosa lub cygara. Składają się z korpusu (zazwyczaj metalowego lub plastikowego) wypełnionego palną substancją, oraz mechanizmu zapalającego i wydmuchującego płomień. Zapalniczki różnią się od zapałek tym, że przeznaczone są do wielokrotnego użytku. Wyjątkiem jest tzw. wieczna zapałka, która łączy cechy obu przedmiotów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Za pierwszą zapalniczkę uznaje się Lampę Döbereinera, którą skonstruował Johann Wolfgang Döbereiner w roku 1823. Bazowała ona na zjawisku samorzutnego zapalaniu się wodoru w obecności gąbczastej platyny.

Często powtarzanym mitem jest jakoby zapalniczka została wymyślona przed zapałkami. Nie jest to jednak do końca prawdą. Pierwsze zapałki wymyślono w Chinach w VI wieku. Natomiast pierwsza europejska zapałka, która zapalała się w wyniku zanurzenia łebka w kwasie siarkowym, powstała w roku 1805. Prawdą jest natomiast, że zapałka, którą stosujemy dzisiaj, została wynaleziona później – w roku 1826 przez angielskiego aptekarza Johna Walkera (inne źródła podają rok 1827).

Rodzaje zapalniczek[edytuj | edytuj kod]

Paliwo[edytuj | edytuj kod]

Klasyczna benzynowa zapalniczka firmy Zippo

Najczęściej spotykane są zapalniczki zasilane benzyną lub skroplonym gazem.

Zapalniczki benzynowe często określane są w Polsce mianem zapalniczek zippo. Nazwa ta wzięła się od firmy Zippo, która zasłynęła ich produkcją. Zapalniczki takie uzyskują płomień w wyniku spalania benzyny, przechowywanej w absorbującym materiale, a wydobywanej na zewnątrz przy pomocy knota od razu po otwarciu zapalniczki. Gasi się je poprzez zamknięcie, a zapalane są przy użyciu krzesiwa (czytaj dalej). Są to zapalniczki, które można wielokrotnie napełniać.

Z kolei zapalniczki gazowe spalają butan, przechowywany wewnątrz zapalniczki w stanie skroplonym. Gaz wydostaje się na zewnątrz zazwyczaj dopiero po naciśnięciu specjalnego przycisku, który otwiera zaworek zbiornika, a ciśnienie powoduje jego wyrzucanie i mieszanie się z powietrzem. Zapalniczkę gasi się poprzez jego zwolnienie, które powoduje zamknięcie zaworu i odcięcie dopływu gazu. Dostępne są zarówno zapalniczki jednorazowe jak i takie, które można napełniać.

Mechanizm zapalający[edytuj | edytuj kod]

Rozebrana zapalniczka z krzesiwem

Do zapłonu łatwopalnej substancji konieczna jest tzw. iskra. We współczesnych zapalniczkach jest ona uzyskiwana na dwa sposoby.

Pierwszy to zastosowanie stalowego krzesiwa (mającego postać ząbkowanego kółka) i kamienia. Chcąc uzyskać iskrę (a właściwie wiele iskier) obraca się metalowym kółkiem, do którego sprężyna dociska kamień. Główną wadą tego mechanizmu jest brak odporności na wilgoć.

Często spotykane są również zapalniczki, wykorzystujące do uzyskania zapłonu iskrę elektryczną (w sensie fizycznym, czyli wyładowanie elektryczne). Do jej uzyskania najczęściej wykorzystywana jest piezoelektryczność, a dużo rzadziej inne źródła potencjału (np. akumulatory). Zapalniczki takie odporne są na wilgoć i używa się ich łatwiej niż gazowych zapalniczek z krzesiwem, gdyż do ich uruchomienia wystarczy wciśnięcie jednego przycisku.

Inne rodzaje zapalniczek[edytuj | edytuj kod]

Spotyka się również zapalniczki sztormowe zwane również żarowymi. Gaz początkowo przepływa poprzez specjalną mosiężną dyszę, w której strumień szybko przepływającego gazu zasysa powietrze a dopiero potem wyrzucany (silniej niż w tradycyjnych zapalniczkach gazowych) i zostaje za nią zapalony za pomocą iskry elektrycznej. Odporność na wiatr wynika z tego, iż dolna część płomienia częściowo pali się wewnątrz zapalniczki, tuż nad dyszą. Poza tym płomień uzyskiwany jest poprzez spalanie silnego strumienia mieszaniny gazu z powietrzem. Palącą się mieszaninę jest dużo trudniej zgasić niż zwykły płomień. Płomień taki można bez problemu zabarwić na odpowiedni kolor przez użycie odpowiednich soli, które zawierają metal IV lub V grupy kationów. Wykonuje się to poprzez umieszczenie drucika lub pierścienia (z kończykami zwróconymi do wewnętrznej strony pierścienia), na którym znajduje się odpowiednia sól. Drucik lub kończyki wystające z pierścienia są tak ułożone, by po zapaleniu zapalniczki znajdowały się w płomieniu. Po rozgrzaniu przez płomień do koloru jasnoczerwonego zabarwiają płomień na dany kolor. Ten typ zapalniczek również jest zasilany butanem.

Zupełnie odmiennym rodzajem zapalniczek są zapalniczki samochodowe, dostępne w większości samochodów. Są to spirale z drutu oporowego, który rozżarza się dzięki prądowi z samochodowej instalacji elektrycznej do temperatury pozwalającej na podpalenie papierosa czy cygara. Gniazda zapalniczek często stosowane są jako źródło energii wewnątrz samochodu (np. do przenośnych odkurzaczy, ładowarek).

Osobną grupą są tzw. zapalniczki "gabinetowe", zwykle dużo większe i cięższe, wykonane w wersji luksusowej, zwykle jako stojące, często zdobione.

Zapalniczki do fajek. Zwykle wykonywane jako gazowe ze specjalnie ukształtowanym wylotem płomienia ułatwiającym skierowanie go w dół do wnętrza zapalanej fajki. Zastosowanie gazu w niewielkim stopniu wpływa na aromat i smak dymu tytoniowego.

Popularnie wykorzystywane przy kuchniach gazowych są tzw. zapalarki o charakterystycznym przedłużonym kształcie, dzięki którym wygodniej jest rozniecić ogień na palniku. Dzielone na piezoelektryczne i płomieniowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg