Platyna

Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2009-11

Platyna
78 Pt Układ okresowy pierwiastków
Platyna
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Platyna, Pt, 78
Grupa, okres, blok	10, 6, d
Własności metaliczne	metal przejściowy
Własności atomowe Masa atomowa 195,078 u Promień atomowy 135 (obl. 177) pm Promień walencyjny 128 pm Promień van der Waalsa 175 pm Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d96s1 e⁻ na poziom energetyczny 2, 8, 18, 32, 17, 1 Elektroujemność 2,28 (Pauling) 1,44 (Allred) Stopień utlenienia 2, 4 Własności kwasowe tlenków średnio zasadowe
Własności fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 21090 kg/m3 Temperatura topnienia 2041 K 1767,85 °C Temperatura wrzenia 4098 K 3824,85 °C Objętość molowa 9,09×10-6 m³/mol Ciepło parowania 510 kJ/mol Ciepło topnienia 19,6 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 0,0312 Pa (2045 K) Prędkość dźwięku 2680 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 130 J/(kg*K) Konduktywność 9,66×106 S/m Przewodność cieplna 71,6 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 870 kJ/mol II. 1791 kJ/mol III. 2800 kJ/mol IV. 3900 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 190Pt 0,01% 5,25×104 lat α 3,249 186Os 192Pt 0,79% stabilny izotop z 114 neutronami 193Pt {syn.} 50 lat w.e. 0,057 193Ir 194Pt 32,9% stabilny izotop z 116 neutronami 195Pt 33,8% stabilny izotop z 117 neutronami 196Pt 25,3% stabilny izotop z 118 neutronami 198Pt 7,2% stabilny izotop z 120 neutronami
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Platyna (Pt, łac. platinum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym, metal szlachetny. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa platina, zdrobnienia słowa oznaczającego srebro. Pierwiastek ten był znany w Ameryce jeszcze w czasach prekolumbijskich. Do Europy został sprowadzony w 1750 roku przez Hiszpanów, którzy sądzili, że jest to tylko odmiana srebra. Platyna posiada 36 izotopów z zakresu mas 172-201. W naturalnym składzie izotopowym występują izotopy 190, 192, 194, 195, 196 i 198, z których 194, 195, 196 i 198 są trwałe i stanowią główną część składu.

Spis treści 1 Właściwości 2 Występowanie 3 Zastosowanie 4 Ciekawostki

[edytuj] Właściwości

W stanie czystym platyna jest srebrzystobiałym metalem o silnym połysku, kowalnym i ciągliwym. Nie reaguje z tlenem, wodą, kwasem chlorowodorowym i azotowym. Roztwarza się w wodzie królewskiej tworząc kwas heksachloroplatynowy (H₂PtCl₆·nH₂O), reaguje z halogenami, siarką, cyjankami i silnymi zasadami.

Najważniejsze związki platyny to kwas heksachloroplatynowy (H₂PtCl₆·nH₂O), chlorek platyny i wywodzące się z tych związków kompleksy metaloorganiczne, które są masowo wykorzystywane jako katalizatory wielu przemysłowo stosowanych reakcji chemicznych.

[edytuj] Występowanie

Platyna jest metalem wyjątkowo rzadkim. Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 4 ppb, w postaci rudy oraz jako zanieczyszczenie rud niklu i miedzi. Często występuje w stanie wolnym, w stopie z irydem (platynoiryd).

[edytuj] Zastosowanie

W związku ze swoją niską reaktywnością, platyna używana jest w jubilerstwie, będąc metalem cenniejszym od złota i srebra. Platyna jest również wykorzystywana jako katalizator (np. w katalizatorach samochodowych), znajduje zastosowanie w przemyśle elektronicznym – produkuje się z niej elementy urządzeń pomiarowych (np. jest składnikiem elektrod II rodzaju, m.in. w pH-metrach i w ogniwach paliwowych). Z platyny wykonuje się także rezystory stosowane do pomiaru temperatury (np. standardowe 100-omowe, tzw. Pt-100) ze względu na ich stabilność. Ze stopów platyny wykonuje się także niektóre typy termopar.

Niektóre związki platyny znajdują zastosowanie w medycynie, np. cisplatyna i karboplatyna są wykorzystywane w chemioterapii do zwalczania niektórych rodzajów nowotworów.

[edytuj] Ciekawostki

• Samorodki platyny jako bezużyteczne były w przeszłości wyrzucane lub używane do budowy domów.
• Platyna aż do XIX wieku służyła prawie wyłącznie oszustom do wykonywania fałszywych monet
• Na początku otrzymywano ją przez rozkład arsenku platyny PtAs₂

p • d • e Układ okresowy pierwiastków
H																															He
Li	Be																									B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg																									Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca															Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr															Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo
Metale alkaliczne Metale ziem alkalicznych Lantanowce Aktynowce Metale przejściowe Inne metale Metaloidy Inne niemetale Halogeny Gazy szlachetne