Związek frazeologiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Związek frazeologiczny, frazeologizm – utrwalone w użyciu z ustalonym znaczeniem połączenie dwóch lub więcej wyrazów.

Większości związków frazeologicznych nie należy przekładać dosłownie (czyli tłumacząc słowo w słowo) na inne języki, na przykład angielskiemu przysłowiu too many cooks spoil the broth (dosł. „zbyt wielu kucharzy (ze)psuje rosół”) odpowiada polskie przysłowie gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Związki frazeologiczne dzielimy według dwóch kryteriów: ze względu na charakter gramatyczny (tzw. klasyfikacja formalna) lub ze względu na rodzaj zespolenia (tzw. klasyfikacja znaczeniowa, semantyczna).

Pierwszy typ klasyfikacji nakazuje wyróżnić:

Klasyfikacja semantyczna wyróżnia frazeologizmy:

  • swobodne (luźne)
  • łączliwe
  • stałe, w tym idiomy.

W pracach powstałych w latach 90. XX wieku rozróżniano trzy rodzaje związków wyrazowych[1]:

  • frazeologizmy
  • kolokacje
  • wolne związki wyrazowe.

Przykłady kolokacji: wierutne kłamstwo, kardynalny błąd, wykonać unik, popełnić wykroczenie; idiomów: nabić kogoś w butelkę, pójść po rozum do głowy, wychodzić przed orkiestrę, wywiesić białą flagę. Podział frazeologizmów na kolokacje i idiomy jest nieostry, gdyż niekiedy trudno jest ustalić, czy znaczenie wynikowe danego wyrażenia, zwrotu lub frazy jest sumą znaczeń poszczególnych słów.

Do związków frazeologicznych zaliczane mogą być także przysłowia, porzekadła, porównania i maksymy (sentencje).

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Niektóre stałe związki frazeologiczne mają swe korzenie w:

  • Biblii (np. alfa i omega – pierwotnie „początek i koniec”, czyli określenie Boga; obecnie „człowiek wszystkowiedzący” lub „człowiek wszechwładny”)
  • mitologii (np. janusowe oblicze, czyli dwulicowość)
  • literaturze (np. dantejskie sceny – odniesienie do obrazu piekła w Boskiej komedii Dantego Alighieriego; obecnie „straszne wydarzenia”, „przerażające zajścia”)
  • historii (np. pójść do Kanossy – nawiązanie do wydarzeń z roku 1077; obecnie „pójść z przeprosinami”, „pokajać się”)
  • dawnych obyczajach (np. podać czarną polewkę, rzucić rękawicę)
  • życiu codziennym (np. stanąć kością w gardle, siedzieć z założonymi rękami, z niejednego pieca chleb jeść)
  • wyrażeniach gwarowych i slangowych (np. poczta pantoflowa z gwary warszawskiej).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło związek frazeologiczny w Wikisłowniku
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Indeks:Polski - Związki frazeologiczne w Wikisłowniku

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aleksandra Jóźwiak-Dądela. Historia i wybrane aspekty badań nad frazeologią. „PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Seria: STUDIA NEOFILOLOGICZNE”. z. 5, s. 19, 2006.