Świerzbnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Świerzbnica
Ilustracja
Kwiatostan świerzbnicy polnej
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd szczeciowce
Rodzina przewiertniowate
Rodzaj świerzbnica
Nazwa systematyczna
Knautia L.
Sp. Pl. 101. 1753
Typ nomenklatoryczny
Knautia orientalis L.[2]
Synonimy

Lychniscabiosa Fabricius[2]

Świerzbnica (Knautia L.) – rodzaj roślin w zależności od ujęcia zaliczany do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae lub szczeciowatych Dipsacaceae. Obejmuje około 60 gatunków[3][4]. Rośliny te występują głównie w Europie, gdzie rośnie 48 gatunków[4], poza tym w pozostałej części basenu Morza Śródziemnego[4], na wschodzie sięgając po Syrię i Kaukaz[3]. W Polsce występują dziko trzy gatunki: świerzbnica karpacka K. kitaibelii, świerzbnica leśna K. dipsacifolia i świerzbnica polna K. arvensis[5]. Na ogół rośliny z tego rodzaju rosną na łąkach, murawach i w widnych lasach[3]. Kwiaty zapylane są przez pszczoły, motyle i muchówki[3]. Nasiona roznoszą mrówki ponieważ zaopatrzone są one w ciałko tłuszczowe[4].

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Knautia illyrica
Pokrój
Byliny, rośliny dwuletnie i jednoroczne o pędach osiągających do 50 cm wysokości[3].
Liście
Tworzą przyziemną rozetę[6]. Poza tym ulistnienie na pędzie nakrzyżległe. Dolne liście zwykle całobrzegie lub ząbkowane, górne klapowane pierzasto[3].
Kwiaty
Obupłciowe lub żeńskie (czasem tylko takie) zebrane są w spłaszczone koszyczki wsparte krótkimi i miękkimi listkami okrywy. Kwiaty brzeżne są większe od umieszczonych wewnątrz kwiatostanu. Kielich składa się z 8 lub większej liczby ości. Korona niebieskofioletowa, różowa, biała lub żółta powstaje w wyniku zrośnięcia czterech płatków, u dołu tworzących krótką rurkę, o łatkach zaokrąglonych. Pręciki cztery. Zalążnia dolna, jednokomorowa, z jednym zalążkiem. Szyjka słupka pojedyncza[3].
Owoce
Niełupki zwieńczone ośmioma lub większą liczbą (do 16) ośćmi trwałego kielicha[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do rodziny szczeciowatych Dipsacaceae. Rodzina ta od systemu APG II z 2003 włączana jest w randze podrodziny Dipsacoideae Eaton do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae (opcjonalnie, a od systemu APG III z 2009 już zupełnie)[1][7].

Wykaz gatunków (nazwy zaakceptowane według The Plant List)[8][9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  3. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 322. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 491. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann data=2005. ISBN 3-8331-1916-0.Sprawdź autora:1.
  7. Genus: Knautia L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-06-30].
  8. Knautia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-06-29].
  9. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 109. ISBN 978-83-925110-5-2.