Albireo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Albireo
β¹ Cygni
Składniki rozdzielone przez niewielki teleskop
Składniki rozdzielone przez niewielki teleskop
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Łabędź
Rektascensja 19h 30m 43,281s[1]
Deklinacja +27° 57′ 34,85″[1]
Paralaksa (π) 0,00751 ± 0,00033[1]
Odległość 433 ± 19 ly
132,9 ± 5,8[2] pc
Wielkość obserwowana 3,05[2]m
Ruch własny (RA) −7,17 ± 0,25[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) −6,15 ± 0,33[1] mas/rok
Prędkość radialna −24,07 ± 0,12[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy Aa: jasny olbrzym
Ac: gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy Aa: K3 II
Ac: B9,5 V[1]
Masa Aa: 5 M
Ac: 3,2[3] M
Promień Aa: 50[3] R
Metaliczność [Fe/H] −0,08[2]
Wielkość absolutna −2,57[2]m
Jasność Aa: 950 L
Ac: 100[3] L
Temperatura Aa: 4400 K
Ac: 11 000[3] K
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół Centrum Galaktyki
Półoś wielka 6833[2] pc
Mimośród 0,0741[2]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 6 Cyg
2MASS: J19304330+2757347
Bonner Durchmusterung: BD+27°3410
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 732
Boss General Catalogue: GC 26953
Katalog Henry’ego Drapera: HD 183912
Katalog Hipparcosa: HIP 95947
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 7417
SAO Star Catalog: SAO 87301
NSV 12105, WDS 19307+2758A
Beta Cygni B
β² Cyg
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Łabędź
Rektascensja 19h 30m 45,396s[4]
Deklinacja +27° 57′ 54,97″[4]
Paralaksa (π) 0,00838 ± 0,00017[4]
Odległość 389,3 ± 8,0 ly
119,4 ± 2,5 pc
Wielkość obserwowana 5,12[5]m
Ruch własny (RA) −0,953 ± 0,028[4] mas/rok
Ruch własny (DEC) −1,624 ± 0,040[4] mas/rok
Prędkość radialna −18,8 ± 2,2[4] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy B8 Ve[4]
Masa 3,3[3] M
Wielkość absolutna −0,32[4]m
Jasność 190[3] L
Okres obrotu <0,6[3] d
Prędkość obrotu ≥250[3] km/s
Temperatura 12 100[3] K
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół Centrum Galaktyki
Półoś wielka 7135[5] pc
Mimośród 0,0327[5]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 6 Cyg B
2MASS: J19304540+2757549
Bonner Durchmusterung: BD+27°3411
Katalog Henry’ego Drapera: HD 183914
Katalog Hipparcosa: HIP 95951
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 7418
SAO Star Catalog: SAO 87302
WDS 19307+2758B

Albireo (Beta Cygni, β Cyg) – gwiazda podwójna w gwiazdozbiorze Łabędzia.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Położenie gwiazdy w gwiazdozbiorze Łabędzia

Nazwa własna gwiazdy, Albireo, nie jest pochodzenia arabskiego i powstała na skutek omyłek tłumaczy[3][6][7]. Początkowo Arabowie przełożyli na swój język grecką nazwę konstelacji, stgr. Ὄρνις ornis („ptak”)[6]. Nazwa ta w średniowieczu została błędnie przetłumaczona na łacinę i w wydaniu Almagestu Ptolemeusza z 1515 roku opatrzono ją niepoprawnym wyjaśnieniem, że wywodzi się od nazwy pewnego zioła (...ab ireo). Ta fraza została następnie uznana za właściwą nazwę gwiazdy, tylko przekręconą przez tłumacza, i „poprawiona” na arabskie brzmienie, tworząc współczesną nazwę Albireo[6][7]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła nazwę Albireo dla określenia tej gwiazdy (ściślej: najjaśniejszego składnika Aa)[8].

Arabowie określali tę gwiazdę nazwą nawiązującą do jej położenia w gwiazdozbiorze, ‏منقار الدجاجة‎ minḣār al-dajājah, co oznacza „dziób kury” (gdyż widzieli tego ptaka w miejscu współczesnego Łabędzia)[7]. Natomiast Chińczycy nie włączyli tej gwiazdy do żadnej ze swoich konstelacji[6].

Charakterystyka obserwacyjna[edytuj | edytuj kod]

Jest to piąta co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze[3], wskazuje w nim „dziób” Łabędzia[6][7]. Należy do najatrakcyjniejszych dla amatorów astronomii gwiazd nieba, gdyż wystarczy mały teleskop optyczny, aby rozdzielić jej dwa bardzo różniące się barwą składniki[3]. Są one opisywane jako „topazowo żółty” (jaśniejszy) i „szafirowo niebieski” (słabszy)[3][7]. Na niebie dzieli je 34,6 sekundy kątowej (pomiar z 2017 roku)[9].

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Pomiary odległości do gwiazd Beta Cygni A i B dają dość rozbieżne odległości[3]. Jaśniejsza Beta Cygni A jest, według pomiarów sondy Hipparcos, odległa o około 430 lat świetlnych od Słońca (z niepewnością 4,4%)[2], natomiast składnik Beta Cygni B, dla którego są dostępne nowsze pomiary sondy Gaia, jest oddalony o ok. 390 lat świetlnych (z niepewnością 2,1%)[4]. Jest wątpliwe, czy są one związane grawitacyjnie[3][10]; gdyby były, to musiałyby obiegać wspólny środek masy w czasie co najmniej 75 tysięcy lat[3].

Gwiazdom Beta Cygni A i B towarzyszy na niebie wiele słabszych sąsiadek[9][10].

Beta Cygni A[edytuj | edytuj kod]

Jaśniejszy składnik Beta Cygni A ma obserwowaną wielkość gwiazdową 3,05m, a jego wielkość absolutna to −2,57m. Jest to jasny olbrzym, należący do typu widmowego K3[1] lub K2[2]. Jego temperatura to około 4400 K, świeci on 950 razy jaśniej niż Słońce[3] Masa tej gwiazdy to około 5 mas Słońca, a promień jest około 50 razy większy niż promień Słońca[3].

Gwiazda ma co najmniej jedną bliską towarzyszkę[10], gwiazdę ciągu głównego reprezentującą typ widmowy B9[3] lub B9,5[1]. Składnik opisany jako Beta Cygni Ac[9] ma wielkość 5,5m, temperaturę 11 000 K, jasność 100 razy większą od Słońca i jest od niego 3,2 raza masywniejszy. Te dwie gwiazdy obiegają wspólny środek masy po mocno wydłużonej orbicie w ciągu prawie 100 lat, w średniej odległości ok. 40 au[3].

Beta Cygni B[edytuj | edytuj kod]

Błękitny składnik Beta Cygni B ma wielkość gwiazdową 5,1m i jest gwiazdą ciągu głównego należącą do typu widmowego B8[4]. Jej temperatura to ok. 12 100 K, jest ona 190 razy jaśniejsza od Słońca. Masa tej gwiazdy to 3,3 masy Słońca. Gwiazda ta bardzo szybko obraca się wokół osi, w ciągu 0,6 doby wykonując pełen obrót. Z obrotem wiąże się istnienie wokół niej dysku gazowego, z którego pochodzą linie emisyjne widoczne w widmie tej gwiazdy[3]. Obserwacje z użyciem optyki adaptatywnej ujawniły bliską towarzyszkę tej gwiazdy. Przy założeniu że jest ona gwiazdą ciągu głównego, jest to żółty karzeł należący do typu G2–G5[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Beta Cygni A w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e f g h Anderson E., Francis C: HIP 95947 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Jim Kaler: ALBIREO (Beta Cygni) (ang.). W: STARS [on-line]. [dostęp 2018-05-18].
  4. a b c d e f g h i j Beta Cygni B w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2018-08-28]
  5. a b c Anderson E., Francis C: HIP 95951 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18].
  6. a b c d e Cygnus. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.
  7. a b c d e Cygnus, the Swan. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 196. ISBN 0-486-21079-0. (ang.)
  8. Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-05-18].
  9. a b c Mason et al.: WDS J19307+2758A. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
  10. a b c d Roberts, Nils H. Turner, Theo A. Ten Brummelaar. Adaptive Optics Photometry and Astrometry of Binary Stars. II. A Multiplicity Survey of B Stars. „The Astronomical Journal”. 133 (2), s. 545, 2007. DOI: 10.1086/510335. Bibcode2007AJ....133..545R (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Albireo w serwisie APOD: Astronomiczne zdjęcie dnia