Alois Jirásek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alois Jirásek
Ilustracja
Portret Jiráska autorstwa Jana Vilímka
Data i miejsce urodzenia 23 sierpnia 1851
Hronov, Cesarstwo Austriackie
Data i miejsce śmierci 12 marca 1930
Praga, Czechosłowacja
Narodowość czeska
Alma Mater Uniwersytet Karola w Pradze
Dziedzina sztuki Powieść historyczna
Epoka realizm
Ważne dzieła

Stare podania czeskie (Staré pověsti české)

Alois Jirásek (ur. 23 sierpnia 1851 w Hronovie, zm. 12 marca 1930 w Pradze) – czeski pisarz i dramaturg, przedstawiciel realizmu, autor powieści historycznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Alois Jirásek urodził się we wschodnioczeskim Hronovie koło Náchodu. Pochodził z chłopskiej rodziny. Jego ojcem był Josef Jirásek (1822-1901), z zawodu piekarz, matką zaś Vincencie Jirásková z domu Prouzová (1821-1887). Był czwartym z rodzeństwa, po nim urodziło się jeszcze pięcioro dzieci. Uczęszczał do niemieckiego benedyktyńskiego gimnazjum w Broumovie (1863-67), potem do czeskiego gimnazjum w Hradcu Králové (1867-1871), a następnie ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przez czternaście lat żył w Litomyšlu, gdzie pracował jako nauczyciel geografii i historii w gimnazjum.

W roku 1888 przeniósł się do Pragi, gdzie mieszkał na obecnym placu Jiráska. Kontynuował swoją pracę jako pedagog i literat. Odnowił kontakt z Mikolášem Alešem, z którym współdzielił podobne artystyczne poglądy, a także z pisarzami, należącymi do ruchu lumírowców (J. V. Sládkiem, Jaroslavem Vrchlickim a Josefem Thomayerem), nawiązał przyjaźń z Zikmundem Winterem, utrzymywał również kontakty z twórcami młodej generacji (J. S. Macharem, Jaroslavem Kvapilem i Zdeňkiem Nejedlým). Od roku 1909 był na emeryturze i zajmował się wyłącznie literaturą. Jeździł często do rodzinnego Hronova, ale również podróżował (w ramach studiów) do miejsc, które potem umieszczał w swoich dziełach.

W zgodzie z charakterem całokształtu swojej twórczości jako jeden z pierwszych podpisał w maju 1917 roku Manifest Pisarzy Czeskich, obwieszczenie wspierające polityczne starania niepodległościowe narodu czeskiego. Z Isidorem Zahradníkiem (późniejszym ministrem kolejnictwa) uczestniczył w odczycie deklaracji niepodległości Czechosłowacji pod pomnikiem św. Wacława 28 października 1918, a w sobotę 21 grudnia 1918 witał przemówieniem prezydenta Masaryka na dworcu Wilsona w Pradze – był to triumfalny powrót polityka do ojczyzny.

W nowo powstałej Czechosłowacji był posłem Rewolucyjnego Zgromadzenia Narodowego. W wyborach parlamentarnych w roku 1920 uzyskał fotel senatorski w Zgromadzeniu Narodowym. Senatorem był do roku 1925. W parlamencie reprezentował Czechosłowacką Narodową Demokrację[1][2]. Zajmował się polityką aż do choroby, która uniemożliwiła mu także dalsze pisanie. W latach 1918, 1919, 1921 i 1930 był nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury[3].

Otrzymał tytuły doktora honoris causa uniwersytetu praskiego i honorowego obywatela Pragi[4].

Zmarł w Pradze 12 marca 1930 roku. Został pochowany w rodzinnym Hronovie.

Proza[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze dzieje
  • Staré pověsti české (wyd. pol. Stare podania czeskie, Wydawnictwo "Śląsk" Katowice, 1989, ISBN 83-216-0754-3)
Husytyzm
  • Mezi proudy
  • Proti všem
  • Bratrstvo (przekład pol. Bractwo)
  • Husitský král
Po bitwie pod Biała Górą
  • Temno
  • Psohlavci (przekład pol. Psiogłowcy)
  • Skály, Skaláci
Odrodzenie narodowe
  • F. L. Věk
  • U nás
  • Filosofská historie (wyd. pol. Historia filozofów z 1927, przekład: Stanisław Alberti)[5]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • FORST, Vladimír, a kol. Lexikon české literatury: osobnosti, díla, instituce. 2/I. H-J. Praha: Academia, 1993. 589 s. ​ISBN 80-200-0468-8​.
  • NOVÁK, Arne. Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé. Praha: Novina, 1940. Dostupné online. – kapitola Jiráskovo „Temno”, s. 109–132.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nepokojová, Markéta – Politické strany v průběhu let 1918 – 1938, tj. v období První republiky.
  2. Příklad dobového zápisu schůze senátu, kde se mluví o senátorovi Aloisi Jiráskovi.
  3. Josef B. Michl, Laureatus Laureata, ARCA JiMfa, Třebíč, 1995, s. 372–382.
  4. Ś. p. Alois Jirásek. „Kurier Warszawski”. Nr 71, s. 15, 13 marca 1930. 
  5. Historja filozofów (ang.). worldcat.org. [dostęp 22 stycznia 2015].