Andrzej Czeczot

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Czeczot
Data i miejsce urodzenia 27 października 1933
Kraków
Data i miejsce śmierci 9 maja 2012
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki rysunek
grafika
malarstwo
film animowany
Ważne dzieła Eden
Odznaczenia
Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Andrzej Czeczot (ur. 27 października 1933 w Krakowie, zm. 9 maja 2012[1] w Warszawie) – polski grafik i twórca filmów animowanych. Najbardziej znany jako autor rysunków satyrycznych i klasycznych filmów animowanych, ważnym obszarem jego twórczości było również projektowanie grafiki użytkowej (plakaty, afisze, okładki i ilustracje książkowe).

Życiorys[edytuj]

Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (studiował w Katowicach na Wydziale Grafiki, filii krakowskiej ASP; dyplom w 1957). Od 1955 należał do PZPR[2]. Internowany w czasie stanu wojennego. Od 1982 do 1997 mieszkał i pracował w USA.

Zadebiutował w tygodniku „Szpilki” w 1956. W PRL publikował rysunki w wielu tytułach; rozpoczął też współpracę z niemieckim Pardonem i amerykańskim The New Yorker. W czasie emigracji jego rysunki zamieszczały także The New York Times i The Wall Street Journal; szwajcarski Graphis zamieścił w jednym z numerów z lat 80. monografię Czeczota. Publikował w „Polityce” i „Nie”.

W 2002 zrealizował pełnometrażowy film animowany Eden, za który otrzymał Nagrodę Dodatkową Jury na 27 Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Bohater filmu dokumentalnego Z Czeczotem przez niebo i piekło (2000, reż. Piotr Bikont).

15 grudnia 2008 z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego odebrał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[3].

Zmarł 9 maja 2012[1] w związku z chorobą nowotworową, na którą zapadł na ponad rok przed śmiercią[4].

Proces o karykaturę[edytuj]

W 1976 Czeczot został pozwany do sądu przez aktora Ryszarda Filipskiego. Powodem był rysunek zamieszczony w tygodniku Literatura, na którym widniała postać, z twarzą ukrytą pod kominiarką, siedząca przy stole, na którym znajdowały się pistolet oraz puszka z metką „Zyklon B”, w tle natomiast wisiał afisz teatralny z napisem: Teatr Ludowy w Nowej Hucie – „Ryszard IV”. Kierujący wówczas tym teatrem Filipski odebrał rysunek jako przekraczającą dopuszczalne granice krytykę swojej osoby.

Rysunek Czeczota miał w istocie piętnować zaangażowanie polityczne Filipskiego po stronie PZPR, nadużywanie przez niego haseł nacjonalistycznych, również tych o zabarwieniu antysemickim[5]. Pierwsza wersja tego rysunku była nawet bardziej wymowna i dlatego została ocenzurowana. Na nim mężczyzna o rysach twarzy Filipskiego, w bryczesach i oficerkach, zaganiał tłum ludzi do przypominającego krematorium budynku oznaczonego szyldem Teatru Ludowego w Nowej Hucie.

Ponieważ Filipski był hołubiony przez rządzącą partię, jeszcze przed rozpoczęciem procesu Czeczota spotkało wiele szykan. Natychmiast stracił pracę w Literaturze (a miał tam stałą rubrykę), stał się bohaterem oszczerczej kampanii w partyjnej prasie, musiał meldować się cztery razy w tygodniu na posterunku milicji, był demonstracyjnie legitymowany w miejscach publicznych przez patrole MO, odbierał telefony z wyzwiskami i pogróżkami[potrzebny przypis].

W czasie procesu Czeczota bronili Jan Olszewski i Stanisław Szczuka. Filipskiego wspierał na sali sądowej, podobnie jak on zaangażowany politycznie reżyser filmowy Bohdan Poręba[potrzebny przypis]. Świadkami powołanymi przez oskarżenie byli m.in. Kazimierz Kutz i Jonasz Kofta. Kutz miał potwierdzić zeznanie Poręby, że w czasie spotkania towarzyskiego w jego mieszkaniu, Czeczot przyznał Porębie, że to syjoniści namówili go do wykonania inkryminowanego rysunku. Kofta miał opowiedzieć o podobnym stwierdzeniu Czeczota, które miał usłyszeć w czasie obiadu spożywanego w krakowskiej restauracji SPATiF w towarzystwie rysownika i jednego z aktorów Teatru Ludowego. I Kutz, i Kofta zgodnie zeznawali, że słowa Czeczota o syjonistycznej inspiracji, były żartem rysownika, który zakładał, że podpuszczeni przez niego Poręba i aktor teatru Ludowego powtórzą je Filipskiemu[6].

Oskarżenie usiłowało dowieść Czeczotowi antysemityzm i nieposzanowanie obozu zagłady w Auschwitz-Birkenau. Oskarżenie wnioskowało tak z faktów, że jednym z elementów garderoby rysunkowego gangstera był tzw. mieczyk Chrobrego – symbol przedwojennej antysemickiej organizacji ONR oraz uzbrojenie gangstera stanowiła m.in. puszka niesławnego środku Cyklon B i pistolet Parabellum (element stereotypowego wizerunku żołnierza niemieckiego w czasie II wojny światowej).

Jesienią 1976 sąd skazał rysownika na sześć miesięcy więzienia w zawieszeniu, zasądził pokrycie przez niego kosztów procesu, wpłatę nawiązki na cele społeczne i nakazał Czeczotowi wystosowanie przeprosin[7].

Dalekim echem procesu było internowanie Czeczota w 1981.

Nagrody[edytuj]

  • 1970, 1971, 1973 – Złota Szpilka, nagroda przyznawana przez redakcję tygodnika Szpilki
  • 1978 – Brązowy Lajkonik na Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie
  • 2003 – Eryk, przyznany przez Stowarzyszenie Polskich Artystów Karykatury

Zbiory książkowe rysunków[edytuj]

Przypisy

  1. a b Onet.pl – Andrzej Czeczot nie żyje
  2. Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 142. ISBN 8322320736.
  3. Złota Gloria Artis dla Andrzeja Czeczota. mkidn.gov.pl, 16 grudnia 2008.
  4. Monika Małkowska. Śmierć rysownika. „Rzeczpospolita”, 2012-05-09. 
  5. Nawrócony, Tomasz Potkaj, Tygodnik Powszechny online, 06-05-2008 (pol.) [data dostępu 2016-12-19]
  6. Kazimierz Kutz, Klapsy i ścinki, Wydawnictwo Znak, Kraków 1999, s. 57–60.
  7. Stanisław Podemski: Pitawal PRL-u. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2006, s. 185-187. ISBN 83-244-0010-9.

Linki zewnętrzne[edytuj]