Apsyda (astronomia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Elementy orbity. Literami F i H zaznaczono, kolejno, perycentrum i apocentrum

Apsyda – jeden z dwóch skrajnych punktów orbity eliptycznej. Apsydami są:

  • perycentrum (peryapsis) – punkt orbity najbliższy środkowi masy układu, zwykle ciału centralnemu o masie znacznie większej od mniejszego ciała obiegającego, tzw. punkt największego zbliżenia
  • apocentrum (apoapsis) – punkt orbity najdalszy środkowi masy układu, tzw. punkt największego oddalenia

Linia łącząca apsydy orbity nazywa się linią apsyd.

Ujęcie matematyczne[edytuj | edytuj kod]

Wartości apsyd można wyznaczyć z następujących równań:

  • Perycentrum:
maksymalna prędkość  v_\mathrm{per} = \sqrt{ \frac{(1+e)\mu}{(1-e)a} } \, przy najmniejszej odległości, co daje r_\mathrm{per}=(1-e)a\!\, (odległość perycentrum)
  • Apocentrum:
najmniejsza prędkość  v_\mathrm{ap} = \sqrt{ \frac{(1-e)\mu}{(1+e)a} } \, przy największej odległości r_\mathrm{ap}=(1+e)a\!\, (odległość apocentrum),
gdzie:

Własności[edytuj | edytuj kod]

e=\frac{r_\mathrm{ap}-r_\mathrm{per}}{r_\mathrm{ap}+r_\mathrm{per}}=1-\frac{2}{\frac{r_\mathrm{ap}}{r_\mathrm{per}}+1}

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Apsydy ważnych ciał niebieskich, w szczególności Układu Słonecznego, mają własne nazwy. Pochodzą one od greckiej, względnie łacińskiej, nazwy ciała niebieskiego.

Ciało centralne Nazwa peryapsis Nazwa apoapsis
Czarna dziura perinigricon, perimelasma[1] aponigricon, apomelasma[1]
Galaktyka perygalacticon apogalacticon
Gwiazda peryastron apastron
Jowisz peryjowium, peryzene apjowium, apozene
Księżyc perycyntion[2], peryselenium, perylune[2], perysel, peryselene apocyntion[2], aposelenium, apolune[2], aposel, aposelene
Mars peryreum, periareion apareum, apoareion
Merkury peryhermion apohermion
Neptun peryposeidion apoposeidion
Pluton[3] peryhadion apohadion
Saturn perysaturnium, perykrone apsaturnium, apokrone
Słońce peryhelium aphelium, apfelium
Uran peryuranion apouranion
Wenus peryafrum, perycytherion, perycytherean, perikrition apafrum, apocytherion, apocytherean, apokrition
Ziemia perygeum apogeum

Apsydy orbity Ziemi[edytuj | edytuj kod]

Ziemia przechodzi przez aphelium i peryhelium swojej orbity, odpowiednio, w lipcu i w styczniu. Z powodu zjawiska precesji, związek apsyd z porami roku na Ziemi ulega stopniowemu odwróceniu z okresem 25 765 lat.

Daty i godziny (w czasie UTC) przejścia Ziemi przez apsydy na najbliższe lata
Rok Peryhelium Aphelium
2011 3 stycznia, godz. 19 4 lipca, godz. 15
2012 5 stycznia, godz. 01 5 lipca, godz. 04
2013 2 stycznia, godz. 05 5 lipca, godz. 15
2014 2 stycznia, godz. 12 4 lipca, godz. 00
2015 4 stycznia, godz. 07 6 lipca, godz. 20
2016 2 stycznia, godz. 23 4 lipca, godz. 16
2017 4 stycznia, godz. 14 3 lipca, godz. 20
2018 3 stycznia, godz. 06 6 lipca, godz. 17
2019 3 stycznia, godz. 05 4 lipca, godz. 22
2020 5 stycznia, godz. 08 4 lipca, godz. 12

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Terminy pery- i apomelasma (z greckiego) zostały użyte przez Geoffreya Landisa w 1998, nim w literaturze naukowej (w 2002) pojawiły się terminy peri- i aponigricon (z łaciny)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Formy z -cynthion, według niektórych, zarezerwowane są dla sztucznych satelitów Księżyca. Inni rezerwują końcówkę -lune dla obiektów wystrzelonych z Księżyca, zaś -cynthion dla wystrzelonych spoza Księżyca. Forma -cynthion była używana w programie Apollo, zgodnie z decyzją NASA z 1964
  3. Od 2006 roku Pluton nie jest uznawany za planetę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło apsyda w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]