Ayşe Hafsa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ayşe Hafsa Sultan
Devletlu İsmetlu Ayşe Hafsa Valide Sultan Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri
Valide Sultan
ilustracja
Popiersie Ayşe Hafsy w Manisie
Valide Sultan
Okres panowania od 30 września 1520
do 19 marca 1534
Jako żona Selima I Groźnego
Poprzedniczka nie było, nowy tytuł
Następczyni Mihrimah
Dane biograficzne
Dynastia Osmanowie
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1479
Bakczysaraj, Chanat Krymski
Data i miejsce śmierci 19 marca 1534
Stambuł, Imperium Osmańskie
Przyczyna śmierci Przyczyny naturalne
Miejsce spoczynku meczet Yavuz Selim
Ojciec Mengli I Girej lub Abd'ûl-Muin[1]
Matka nieznana
Mąż Selim I Groźny
Dzieci Sulejman Wspaniały
Hatice
Fatma
Hafsa

Ayşe Hafsa[2], pełne imię: Devletlu İsmetlu Ayşe Hafsa Valide Sultan Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri; osm.: عائشه حفصه سلطان; ur. 5.12.1479, zm. 19.03.1534, była pierwszą Valide Sultan Imperium Osmańskiego, żoną Selima I i matką Sulejmana Wspaniałego. W okresie między wstąpieniem na tron jej syna Sulejmana w 1520 roku, a swoją śmiercią w 1534 roku, była jedną z najbardziej wpływowych osobistości w imperium i de facto koregentką swojego syna. W ciągu tych 14 lat była drugą osobą tylko w stosunku do władcy, co było zauważane również przez ambasadorów państw europejskich na dworze osmańskim[3].

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Chociaż data urodzenia sułtanki Ayşe Hafsy jest znana, to historycy dyskutują, czy była córką Mengli Gireja[4][5][6][7][8][9][10][11][12][13].

Zgodnie z alternatywną teorią córka Mengli Gireja, chana krymskiego, była pierwszą żoną Selima I, znaną jako Ayşe Hatun, a więc macochą Sulejmana Wspaniałego. Ayşe Hafsa bywa mylona z nią i Ayeshą Begum, żoną Mehmeda, brata Selima I. W 1511 roku znalazła się w haremie sułtana Selima I, kiedy był jeszcze gubernatorem Amasyi, zapewniając mu, w osobie swojego potężnego ojca, cennego sprzymierzeńca w walce o tron[14][15][16].

Hospicjum, znane bardziej jako szpital psychiatryczny, zbudowane przez Ayşe Hafsę w Manisie, w Turcji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przebywając w Manisie, mieście w zachodniej Turcji będącym tradycyjną rezydencją osmańskich następców tronu (şehzade), gdzie odbywali rodzaj stażu przed przyszłym panowaniem, wraz z synem, który zarządzał regionem w latach 1513-1520, Ayşe Hafsa zainicjowała w Manisie tzw. „Mesir Festival”, miejscową tradycję kontynuowaną do dnia dzisiejszego. Wybudowała również wielki kompleks składający się z meczetu, szkoły podstawowej, szkoły wyższej i hospicjum.

Była również pierwszą kobietą z dworu sułtańskiego, w stosunku do której używano tytułu „sultan” po imieniu własnym, zastępując nim tytuł „hatun”. Jego użycie podkreślało osmańską koncepcję suwerennej władzy jako „przywileju rodziny”[17]. Dlatego też tytuł valide hatun (tytuł żyjącej matki panującego sułtana osmańskiego przed XVI wiekiem) zmieniono na valide sultan, tak więc Ayşe Hafsa została pierwszą Valide Sultan. Jej czasy zapowiadały rosnące znaczenie matki sułtana i wzrost jej udziału we władzy[18]. Po urodzeniu syna Sulejmana w dniu 6.11.1494 w Trabzonie, urodziła jeszcze trzy córki: Hatice, Fatmę i Hafsę.

Miejsce pochówku[edytuj | edytuj kod]

Ayşe Hafsa Sultan zmarła w marcu 1534 roku i została pochowana niedaleko swojego męża w mauzoleum za ścianą kibli meczetu Yavuz Selim w stambulskiej dzielnicy Fatih. Mauzoleum zostało poważnie zniszczone w wyniku trzęsienia ziemi w 1884 roku, a prace rekonstrukcyjne rozpoczęte w pierwszych latach XX wieku, zostały przerwane i jej grobowiec wygląda teraz zdecydowanie prościej od pierwotnej wersji.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Ayşe Hafsa jest jedną z postaci w tureckim serialu Wspaniałe stulecie. Zagrała ją Nebahat Çehre.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. The Imperial House of Osman - 4
  2. There were many notable female figures in Ottoman history who were named "Ayşe" or "Hafsa". Among these, it is Ayşe Hafsa Sultan who is referred to as "Hafsa Sultan" in short. The title "Sultan" used in an ungendered manner to encompass the whole imperial family, men and women, reflected the Ottoman conception of sovereign power as a "family prerogative"
  3. Pietro Bragadin, Venetian Republic's ambassador in the early years of Suleiman the Magnificent's reign notes "a very beautiful woman of 48, for whom the sultan bears great reverence and love..." The Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire p. 62 ​ISBN 0-19-508677-5.
  4. Istanbul Tour Guide Top 10: a travel guide and tour as with the best local guide. ISBN 978-9-949-51624-7.
  5. A moveable empire: Ottoman nomads, migrants, and refugees. ISBN 978-0-295-80149-0.
  6. Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation, Volumes 1-3. ISBN 978-0-802-08577-1.
  7. The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation. ISBN 978-9-004-12122-5.
  8. Derzhavi, Suspilʹstva, Kulʹtury: Skhid i Zakhid : Zbirnik Na Poshanu I︠A︡roslava Pelensʹkogo. ISBN 978-0-883-54181-4.
  9. Süleymân The Second [i.e. the First] and his time.
  10. Suleiman the Magnificent. ISBN 978-0-863-56510-6.
  11. Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul.
  12. Lettres et poèmes de Charles de Bovelles: édition critique, introduction et commentaire du ms. 1134 de la Bibliothèque de l'Université de Paris. ISBN 978-2-745-30658-6.
  13. De Grote Turk: in het voetspoor van Süleyman de Prachtlievende (1494-1566). ISBN 978-9-025-36764-0.
  14. Family tree of Giray dynasty
  15. History and society in central and inner Asia: papers presented at the Central and Inner Asia Seminar, University of Toronto, 16-17 April 2004. ISBN 978-0-772-77601-3.
  16. Elena Vladimirovna Boĭkova, R. B. Rybakov, Kinship in the Altaic World: Proceedings of the 48th Permanent International Altaistic Conference, Moscow 10–15 July 2005, pg.341
  17. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. ISBN 0-19-508677-5.
  18. Constructing Ottoman beneficence: An imperial soup kitchen in Jerusalem p. 90 ​ISBN 0-7914-5351-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leslie Peirce|Peirce, Leslie P., The Imperial Harem: Women and Sovereignity in the Ottoman Empire, Oxford University Press, 1993, ​ISBN 0-19-508677-5​ (paperback).
  • Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications), 15th Ed., 2009, ​ISBN 978-975-269-299-2​ (Hardcover).